Formula 1 đang chuẩn bị bước vào mùa giải 2026, nơi việc quản lý năng lượng sẽ đóng vai trò then chốt trong việc quyết định thời gian một vòng chạy.
Dù bài toán này sẽ là "cơn đau đầu" lớn nhất trong các cuộc đua chính - nơi các tay đua phải duy trì tốc độ ổn định qua nhiều vòng đua liên tiếp, nó cũng quan trọng không kém trong cuộc chiến giành vị trí xuất phát.
Thực tế, như các tay đua và đội đua đã nhận ra trong đợt thử nghiệm tiền mùa giải rằng, việc những chiếc xe mới bị hạn chế về năng lượng đồng nghĩa với hy vọng có một vòng phân hạng "thoải mái", không phải lo lắng về việc sử dụng pin gần như đã biến mất.
Các tay đua giờ đây sẽ phải tính toán kỹ lưỡng cách thu hồi năng lượng và cách triển khai nó. Điều này kéo theo những hệ quả về việc xử lý giao thông trên đường đua cũng như quản lý lốp.
Tất cả cho thấy rằng, ba phiên phân hạng (Q1, Q2, Q3) có thể còn căng thẳng và phức tạp hơn trước đây.
Dưới đây là một số hệ quả mà những chiếc xe mới mang lại cho các tay đua khi họ tiếp cận vòng phân hạng.
Nhả ga khi thoát góc cua cuối
Trước đây, các tay đua đều hiểu rõ rằng để bắt đầu một vòng phân hạng tốt nhất, họ cần đạt tốc độ cao nhất có thể khi băng qua vạch xuất phát/đích.
Điều đó đồng nghĩa với việc, họ phải thoát góc cua cuối một cách hoàn hảo, sau đó đạp ga hết cỡ càng sớm càng tốt để tối đa tốc độ trên đoạn thẳng chính.
Nhưng cách tiếp cận này giờ không còn phù hợp nữa, bởi nếu đạp ga tối đa quá sớm trước khi qua vạch xuất phát/đích, pin sẽ bị hao hụt. Và điều đó sẽ khiến tay đua mất thời gian ở những đoạn sau của vòng chạy - nơi mà phần năng lượng bị hao hụt lẽ ra cần được dùng hiệu quả hơn.
Đó là lý do trong đợt test tại Bahrain, có một điểm khác lạ dễ thấy ở các vòng chạy nhanh, đó là việc các tay đua không còn thoát góc cua cuối với chân ga đạp hết cỡ trước khi bắt đầu vòng push lap.
Thay vào đó, họ kiểm soát chân ga rất cẩn thận để tránh tiêu hao pin, rồi chỉ đạp ga hết mức tại một điểm đã tính toán sẵn trước vạch xuất phát/đích.
Điểm tăng tốc này sẽ được xác định và tính toán sao cho hợp lý nhất: bắt đầu vòng chạy, các tay đua có thể chạy chậm hơn một chút, nhưng xe sẽ có thêm năng lượng pin để tăng tốc mạnh ở đoạn sau và đạt tốc độ tối đa tốt nhất trên cả đoạn thẳng.
Ở những đường đua có khoảng cách ngắn từ góc cua cuối đến vạch tính giờ – như Melbourne chẳng hạn, nhu cầu phải nhả ga khi thoát góc cua cuối sẽ không quá lớn. Nhưng tại các đường đua có đoạn thẳng dài như Monza hay Baku, điều đó có thể dẫn tới những tình huống khá "lạ lùng" trước khi các tay đua bắt đầu vòng phân hạng.
Không còn chuyện chạy "flat-out" (chạy hết ga, hết số)
Với việc quá chú trọng vào chuyện tận dụng tối đa lượng năng lượng hạn chế, các tay đua sẽ không còn có thể nhấn ga hết cỡ ở mọi khúc cua.
Tùy vào đặc điểm từng đường đua, các đội có thể phải sử dụng "super clipping" - một hiện tượng mới của xe 2026, khi xe vẫn đạp hết ga nhưng hệ thống hybrid lại giảm mức triển khai điện để thu hồi năng lượng, hoặc áp dụng chiến thuật "lift-and-coast" - tức nhả ga sớm trước khi vào cua. Điều này có thể làm ảnh hưởng đến tốc độ và thời gian vào cua. Nhưng bù lại, lượng điện thu hồi được có thể tạo ra lợi thế lớn hơn tại một vị trí khác, đủ để bù lại phần thời gian đã mất.
Hiện vẫn chưa rõ những chiến thuật này sẽ được sử dụng thường xuyên đến mức nào, dù các đội đã đẩy mạnh các lượt chạy hiệu năng tại Bahrain. Bởi đây là trường đua vốn khá thuận lợi cho việc thu hồi năng lượng, nên chưa thể phản ánh đầy đủ những gì có thể xảy ra ở các trường đua khác.
Như Lewis Hamilton giải thích: "Nếu nhìn vào Barcelona chẳng hạn, bạn phải 'lift-and-coast' tới 600 m trong một vòng phân hạng. Đó không phải là bản chất của đua xe. Ở đây (Bahrain) thì chúng tôi không cần làm vậy vì có nhiều vùng phanh mạnh."
Hai trong số những đường đua khó thu hồi năng lượng nhất là Albert Park (Melbourne) và Jeddah (Ả Rập Xê Út), và chúng lại xuất hiện sớm trong mùa giải. Vì thế, có thể chúng ta sẽ sớm thấy rõ vấn đề này nghiêm trọng đến mức nào.
Rất có thể ở những trường đua đó, cuộc chiến giành pole sẽ được quyết định bởi tay đua quản lý và thu hồi năng lượng tốt hơn, thay vì ai nhanh hơn qua các khúc cua.
Nếu lợi ích đạt được trên các đoạn thẳng đủ lớn, thì việc tăng cường "lift-and-coast" và "super clipping" ở các đoạn tốc độ cao có thể sẽ trở thành chiến thuật tối ưu.
Bài toán giữa pin và lốp
Việc phải đảm bảo pin được sạc đầy trước khi bắt đầu một vòng chạy phân hạng đồng nghĩa với việc không những các tay đua cần cẩn trọng khi đạp ga ở góc cua cuối, mà còn phải tính toán xuyên suốt cả vòng chạy chuẩn bị.
Điều đó có nghĩa là họ phải tối đa hóa việc thu hồi năng lượng trước vòng push lap. Và khi pin đã đạt mức tối đa, toàn bộ năng lượng đó sẽ được giữ lại cho đến thời điểm chiếc xe băng qua vạch xuất phát để bắt đầu tính giờ.
Để làm được điều này, tay đua có thể phải điều khiển xe theo cách khá khác thường ở sector cuối, thậm chí chạy cực kỳ thận trọng, và gần như chỉ dùng ga ở mức tối thiểu.
Chiến thuật này rất tốt cho việc tối đa hóa pin, nhưng lại không có lợi cho những yếu tố khác, vốn cũng quan trọng không kém trong vòng phân hạng.
Một trong những yếu tố then chốt để có vòng chạy tốt là đảm bảo lốp nằm trong "cửa sổ nhiệt độ" lý tưởng – không quá nóng, cũng không quá nguội khi bắt đầu vòng chạy tính giờ.
Thông thường, sector cuối là nơi tốt nhất để tinh chỉnh điều đó. Nhưng nếu tay đua buộc phải giảm tốc vì lý do pin, tốc độ thấp hơn ở khu vực này có thể khiến nhiệt độ lốp giảm theo.
Khi đó, vài phần mười giây bạn kiếm được nhờ pin có thể bị bù trừ, thậm chí vượt quá bởi thời gian mất đi do lốp chưa đạt trạng thái tối ưu.
Việc chạy chậm ở sector cuối cũng kéo theo hệ quả về giao thông trên đường đua và việc căn khoảng cách với xe phía trước. Nguy cơ tay đua bị một chiếc xe phía sau đang chạy rất nhanh bắt kịp cũng cao hơn, dẫn đến tình huống nguy hiểm hoặc ảnh hưởng đến vòng chạy của cả hai.
Các tay đua cũng phải đặc biệt chú ý đến việc duy trì delta time (thước đo sự khác biệt về thời gian giữa vòng chạy hiện tại của tay đua so với một vòng tham chiếu), và không vượt quá giới hạn thời gian một vòng do giám đốc điều hành cuộc đua F1 quy định.
Nếu thấy nguy cơ bị phạt vì chạy quá chậm, họ có thể buộc phải tăng tốc trở lại, dù điều đó làm ảnh hưởng đến kế hoạch sạc pin ban đầu.
Hai vòng chạy chuẩn bị (Double prep laps)
Nguy cơ phải đánh đổi về lốp khi cố gắng đưa pin vào trạng thái tối ưu có thể khiến các đội phải suy nghĩ lại hoàn toàn cách tiếp cận vòng phân hạng.
Ở một số đường đua mà mục tiêu chính là giữ nhiệt độ (đặc biệt là lốp) không quá cao, việc đồng thời đáp ứng cả yêu cầu về pin lẫn lốp có thể sẽ dễ dàng hơn.
Nhưng tại những trường đua ít tiêu hao năng lượng hoặc có điều kiện thời tiết lạnh, nơi cả lốp trước lẫn lốp sau đều phải đạt nhiệt độ tối ưu, việc vừa quản lý năng lượng hoàn hảo vừa đưa lốp vào đúng cửa sổ nhiệt độ trong một vòng duy nhất có thể là điều bất khả thi.
Một phương án mà các đội đã thử nghiệm tại Bahrain Ià áp dụng hai vòng chạy chuẩn bị trước khi bước vào vòng chạy tính giờ.
- Vòng đầu tiên: làm nóng lốp và đưa pin lên gần mức lý tưởng
- Nửa đầu vòng thứ hai: đẩy mạnh xe vừa phải để hoàn tất việc chuẩn bị
- Sector cuối vòng thứ hai: nhả ga để giữ lại năng lượng cho vòng push lap
Nếu thực hiện trơn tru, pin và lốp sẽ ở trạng thái hoàn hảo khi bắt đầu vòng tính giờ.
Tuy nhiên, với việc có thêm hai chiếc xe trong đoàn đua mùa này do sự xuất hiện của đội đua Cadillac, mật độ giao thông tăng lên sẽ khiến chiến thuật hai vòng chuẩn bị không phải lúc nào cũng khả thi.
Vì vậy, các đội có thể buộc phải tìm những giải pháp khác để đưa lốp vào đúng cửa sổ nhiệt độ mà vẫn đảm bảo pin đạt trạng thái tối ưu.
"Mẹo" dùng chăn sưởi lốp (Blanket tricks)
Điều mà các đội cần nhanh chóng làm rõ là liệu họ có thể thực hiện một vòng chạy chuẩn bị lý tưởng để sạc pin, đồng thời đưa lốp vào đúng trạng thái hoạt động tối ưu hay không.
Nếu họ không muốn dùng chiến thuật hai vòng chuẩn bị (vì điều đó có thể ảnh hưởng đến toàn bộ kế hoạch chạy trong mỗi phiên phân hạng), thì vẫn còn một hướng đi khác.
Ông Mario Isola của Pirelli (người sẽ rút khỏi vai trò giám đốc mảng đua xe từ ngày 1/3) cho biết, nếu mấu chốt là cân bằng hoàn hảo nhiệt độ lốp trước và sau, thì các đội có thể chọn cách không làm nóng quá nhiều hai bánh trước hoặc hai bánh sau ngay từ đầu.
Ông nói: "Chúng tôi đưa cho họ giới hạn nhiệt độ tối đa được phép sử dụng với chăn sưởi lốp. Vì vậy, để cân bằng nhiệt độ lốp trước và sau, một số đội có thể thử hạ nhiệt độ chăn sưởi phía sau để đưa nhiệt độ các lốp về mức tương đồng."
"Trong các buổi thử nghiệm, họ đã làm một số thí nghiệm và thử nhiều giải pháp khác nhau. Vì vậy, ngoài việc outlap cộng thêm một vòng chuẩn bị, thì việc điều chỉnh nhiệt độ chăn sưởi lốp cũng là một phương án khác."
Nói cách khác, thay vì chỉ tìm cách xử lý trên đường đua, các đội có thể "linh hoạt" ngay từ khâu chuẩn bị trong garage bằng cách tinh chỉnh nhiệt độ lốp trước khi xe rời pit, nhằm giảm áp lực phải thực hiện quá nhiều thứ cùng lúc tại vòng chạy chuẩn bị.
Những yếu tố cơ bản vẫn quyết định tất cả
Dù hiện tại các đội đua và tay đua đang dồn rất nhiều công sức để hoàn thiện khả năng quản lý năng lượng, trên thực tế, yếu tố này không phải thứ duy nhất quyết định cuộc chiến giành pole.
Thời gian nhanh nhất cho một vòng chạy vẫn là kết quả của rất nhiều yếu tố kết hợp lại với nhau, và không phải tất cả đều liên quan đến việc dùng pin tốt hay kém.
Frédéric Vasseur – trưởng đội của Ferrari cho biết ông đã liên tục nhắc nhở đội ngũ của mình rằng, những yếu tố từng quyết định thành bại ở vòng phân hạng trong quá khứ vẫn còn nguyên giá trị.
Ông lấy ví dụ từ mùa giải năm ngoái, có những trường hợp cùng một chiếc xe nhưng thời gian vòng chạy lại chênh nhau tới 0,6–0,7 giây, chỉ vì khác biệt ở vòng outlap khiến lốp nằm trong hoặc ngoài cửa sổ hiệu suất tối ưu.
Vasseur nói: "Chúng ta không được quên những gì đã làm trong quá khứ và chỉ tập trung vào quản lý năng lượng hay bất cứ thứ gì khác. Đúng là nó quan trọng và mang tính then chốt đối với thời gian một vòng chạy. Nhưng tất cả những yếu tố truyền thống của F1 và đua xe thể thao vẫn ở đó, và chúng vẫn quan trọng như cũ."
"Tôi nghĩ sẽ là sai lầm nếu bỏ qua điều đó. Và vì tôi là một trong những người lớn tuổi nhất đội, nên mỗi tuần tôi đều nhắc lại: chúng ta không được quên những điều cơ bản."
Nói cách khác, dù F1 2026 có thêm lớp bài toán năng lượng phức tạp, những nền tảng như chuẩn bị lốp, chọn thời điểm ra sân, giao thông trên đường đua và kỹ năng tay đua vẫn là những yếu tố có thể tạo ra sự khác biệt quyết định.