Bạn đã từng nghe đến hệ thống "brake-steer" của McLaren năm 1997 chưa?
Dù gần như không bị phát hiện cho tới giữa mùa giải năm ấy, trên thực tế, chiếc MP4/12 khi đó đã được trang bị một bàn đạp phanh thứ hai, giúp xe xử lý tốt hơn ở đỉnh cua. Đây là câu chuyện về sự sáng tạo, bí mật được giữ kín và những tranh cãi từng làm rung chuyển paddock F1 vào cuối thập niên 1990.
Phát hiện tình cờ
Hãy hình dung khung cảnh này: một ngày hè oi bức năm 1997, nhiếp ảnh gia F1 Darren Heath đang xem lại những bức ảnh chụp tại Austrian Grand Prix (Áo) thì bất ngờ nhận ra một chi tiết khác thường. Đĩa phanh trên chiếc McLaren của Mika Häkkinen phát sáng màu cam rực rỡ ngay giữa khúc cua.
Điều đó rất lạ. Các tay đua F1 thường không phanh khi xe đang ở đỉnh cua, trừ khi họ đang sử dụng một thứ gì đó rất khác thường.
Heath khi ấy không biết rằng mình vừa vô tình phát hiện ra một trong những sáng kiến được giấu kín nhất của F1: hệ thống brake-steer của McLaren.
Nhưng tất cả chuyện này bắt đầu như thế nào?
Ý tưởng nảy ra trong bồn tắm
Trở lại dịp Giáng sinh năm 1996, kỹ sư trưởng McLaren - Steve Nichols đang ngâm mình trong bồn tắm tại nhà bố mẹ thì bất chợt một ý tưởng lóe lên.
"Chúng tôi thường cài đặt xe với xu hướng understeer (thiếu lái) khá lớn. Thế là tôi nảy ra ý tưởng tác động phanh lên bánh sau khi ở đỉnh cua để triệt tiêu hiện tượng đó", Steve Nichols chia sẻ.
Nichols sau đó trình bày ý tưởng với Paddy Lowe - khi ấy là trưởng bộ phận R&D của McLaren. Sau nhiều tháng chờ đợi, họ cuối cùng cũng được bật đèn xanh để thử nghiệm hệ thống này tại Silverstone (Anh).
Giải pháp chỉ 50 bảng Anh
Bạn có thể nghĩ đây là một thiết bị công nghệ cao, phức tạp và đắt đỏ. Nhưng điểm đặc biệt của hệ thống này lại nằm ở sự đơn giản.
"Tất cả những gì chúng tôi cần làm là lắp thêm một xi-lanh chính vào xe, cùng một đoạn ống Aeroquip nối tới kẹp phanh của bánh sau bên phải", Steve Nichols nói.
Đó chỉ là những "linh kiện trị giá 50 bảng Anh" (58 USD) được tận dụng từ số phụ tùng còn sót lại trên xe vận chuyển thiết bị của đội đua. Nhưng số tiền rất nhỏ ấy lại tạo ra khác biệt khổng lồ. Mika Häkkinen - người đầu tiên thử hệ thống này ngay lập tức cải thiện được nửa giây mỗi vòng - một con số cực lớn trong F1.
Cơ chế hoạt động
Về cơ bản, hệ thống này cho phép tay đua chỉ phanh một bánh sau khi xe đang ở đỉnh cua. Lực phanh đó tạo ra một lực xoay (yaw moment), giúp chiếc xe xoay vào cua dễ hơn và giúp giảm hiện tượng understeer.
Ban đầu, đồng đội của Häkkinen là David Coulthard tỏ ra hoài nghi. Ông thậm chí từng từ chối thử nghiệm vì cho rằng hệ thống này "kỳ lạ". Nhưng khi chứng kiến thành tích của Häkkinen, Coulthard nhanh chóng thay đổi quan điểm.
"Đó là một giải pháp kỹ thuật cực kỳ thông minh và thực sự hiệu quả. Chúng tôi phải học cách phối hợp với nó, bởi bạn phải vừa tăng ga vừa phanh. Nếu không, bánh xe sẽ bị bó cứng", David Coulthard chia sẻ.
Bí mật bị bại lộ
Trong một thời gian, McLaren đã giữ kín vũ khí bí mật của mình. Nhưng trong F1, không có bí mật nào có thể được che giấu mãi mãi.
Đến Grand Prix Luxembourg, Darren Heath chụp được hình ảnh bàn đạp phụ bên trong buồng lái chiếc xe của Häkkinen. Từ đó, mọi chuyện vỡ lở.
Cả paddock lập tức xôn xao. Các đội đối thủ lên tiếng phản đối, cho rằng hệ thống này về bản chất là một dạng hệ thống đánh lái bốn bánh (four-wheel steering) trá hình và nếu muốn phát triển công nghệ tương tự, họ sẽ phải tiêu tốn hàng triệu USD.
Điều trớ trêu là họ dường như đã bỏ qua điểm mấu chốt: McLaren đã làm được điều đó với chi phí rẻ đến khó tin.
Bị cấm và ảnh hưởng sâu rộng
Tranh cãi lên đến đỉnh điểm vào đầu năm 1998. Dù McLaren khẳng định hệ thống này hoàn toàn hợp lệ, và trên thực tế ban đầu nó đã được FIA thông qua, cuối cùng, brake-steer vẫn bị cấm với lý do bị xem là một dạng "hệ thống đánh lái bốn bánh".
Đến nay, Nichols vẫn còn tiếc nuối:
"Tôi nhớ Alain Prost, khi đó đang sở hữu đội đua riêng, nói rằng chúng ta phải cấm thứ này vì nó sẽ tiêu tốn hàng triệu đô la để phát triển. Trong khi thực tế, đó chỉ là những linh kiện trị giá 50 bảng Anh!"
Nhìn lại, câu chuyện về hệ thống brake-steer là một lát cắt tiêu biểu cho những gì khiến F1 trở nên hấp dẫn. Môn thể thao này không chỉ là cuộc đua của tốc độ thuần túy, mà còn là cuộc chạy đua không ngừng của trí tuệ, sáng tạo và khả năng tìm kiếm lợi thế nhỏ nhất trong khuôn khổ luật lệ.
Đôi khi, như McLaren từng chứng minh, giải pháp thông minh nhất lại chính là giải pháp đơn giản nhất.
Hệ thống brake-steer có thể chỉ tồn tại trong một thời gian ngắn, nhưng nó đã để lại dấu ấn khó phai trong lịch sử F1. Câu chuyện này nhắc nhở chúng ta rằng trong một môn thể thao đậm chất công nghệ, chỉ một khoảnh khắc lóe sáng - ngay cả khi nó xuất hiện trong lúc ngâm mình trong bồn tắm cũng có thể tạo ra một đột phá đủ sức thay đổi cuộc chơi.