Chắc hẳn bất kỳ ai hâm mộ F1 cũng đã từng ngồi trước màn hình tivi, theo dõi một chặng đua F1 và tự hỏi rằng: vì sao đội đua lại chọn chiến thuật ấy?
Từ bên ngoài, mọi thứ dường như rất đơn giản, nhưng phía sau những quyết định ấy là cả một khối lượng dữ liệu khổng lồ, kết hợp cùng vô số phân tích mà khán giả không bao giờ nhìn thấy.
Thông qua những chia sẻ của đội đua Mercedes F1 trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng khám phá bí ẩn hậu trường của một cuộc đua, xem cách các đội đua đưa ra những quyết định quan trọng về chiến lược dựa trên dữ liệu.
Chiến thuật trong F1 có thể tóm gọn như thế nào?
Khi nhắc đến chiến thuật F1, phần lớn mọi người thường nghĩ ngay tới thời điểm xe vào pit và việc lựa chọn loại lốp sẽ sử dụng. Điều đó là đúng. Trong bản thân cuộc đua, mục tiêu của bộ phận chiến thuật sẽ là tối ưu hóa chiếc xe so với các đối thủ, nhằm cán đích ở vị trí cao nhất có thể.
Tuy nhiên, để thực sự thấy được toàn bộ phạm vi công việc của họ, có lẽ chúng ta cần phải lùi lại nhiều bước để có cái nhìn bao quát hơn.
Trong bối cảnh của cuộc đua, bộ phận chiến thuật sẽ tập trung vào cách tiếp cận vòng phân hạng. Rộng hơn, họ sẽ tìm ra cách tiếp cận tổng thể cho cả cuối tuần thi đấu: phân bổ nguồn lực và sử dụng các bộ lốp ra sao trong từng phiên đua.
Và khi nhìn xa hơn nữa, chúng ta sẽ thấy được bức tranh của cả mùa giải: đội sẽ mạnh hay yếu ở những đường đua nào, nên tiếp cận các chặng đua đó như thế nào, và họ đánh giá hiệu suất tổng thể của mình trong suốt mùa giải ra sao.
Bộ phận chiến thuật chuẩn bị cho một tuần đua như thế nào?
Thông thường, bộ phận chiến thuật sẽ làm việc trước vài chặng đua, đảm bảo các khâu chuẩn bị nền tảng được hoàn thành từ rất sớm. Họ sẽ tận dụng mọi dữ liệu sẵn có để xây dựng một bức tranh chi tiết chứa đựng tất cả các kịch bản có thể xảy ra, và tác động của chúng tới chiến lược của đội.
Sau mỗi tuần đua, hệ thống phân tích sẽ được cập nhật để đánh giá lại những gì có thể chờ đợi ở các chặng đua sắp tới, bởi mỗi chặng đều mang lại lượng thông tin khổng lồ, giúp đội hiểu rõ mình đang yếu ở đâu, mạnh ở đâu và có thể cải thiện như thế nào.
Trước một cuối tuần thi đấu, đội chiến thuật có trong tay rất nhiều dữ liệu và thông tin, từ việc phân tích xu hướng thời tiết, những bài học rút ra từ lần gần nhất đua tại đường đua đó, cho tới hiệu suất lốp và các hiểu biết tích lũy được kể từ đó.
Bộ phận chiến thuật tập trung vào điều gì trong các phiên đua thử và vòng phân hạng?
Trong các phiên đua thử ngày thứ Sáu, bộ phận chiến thuật sẽ đặt trọng tâm hàng đầu vào việc đánh giá cách lốp hoạt động và độ bền của chúng. Dữ liệu được sử dụng không chỉ đến từ xe của đội nhà mà còn từ toàn bộ đoàn xe trên đường đua. Việc này nhằm xây dựng sự hiểu biết của đội dựa trên nhiều mẫu dữ liệu khác nhau. Thu thập đầy đủ những thông tin cần thiết chỉ trong các phiên đua thử kéo dài một giờ là điều không hề dễ dàng, nhưng đội sẽ luôn đặt mục tiêu khai thác tối đa mọi dữ liệu có thể.
Các chiến lược gia sẽ có trong tay thời gian vòng đua, dữ liệu GPS, dữ liệu lốp cùng hàng loạt thông tin đầu vào khác - cho cả đội nhà lẫn các đối thủ. Từ đó, họ sẽ có thể phân tích và đưa ra những quyết định cần thiết.
Khi FP2 kết thúc, mục tiêu lúc này sẽ là xác định được các điều chỉnh về thiết lập xe và xây dựng kế hoạch cho vòng phân hạng. Tuy nhiên, yếu tố quan trọng nhất vẫn là quyết định chọn loại lốp nào để xuất phát cuộc đua – điều phải được chốt trước phiên FP3.
Trọng tâm trong ngày thứ Bảy chính là bổ sung và hoàn thiện bộ dữ liệu đã có và tập trung vào các lượt chạy với mức nhiên liệu thấp, đồng thời chốt các phương án cho vòng phân hạng – từ việc dùng loại lốp nào ở từng phiên, kế hoạch đua ra sao, thời điểm xuất phát khỏi garage, có tận dụng slipstream (tow) hay không... Tất cả đều phải được cân nhắc kỹ lưỡng.
Trước vòng phân hạng, đội chiến thuật sẽ xây dựng một kế hoạch sơ bộ (mức nhiên liệu, số vòng đua và các yếu tố nền tảng khác), sau đó tinh chỉnh kế hoạch này trong suốt vòng phân hạng dựa trên những thông tin mới phát sinh như mức độ tiến hóa của mặt đường, hiệu suất của đối thủ, chênh lệch hiệu suất giữa các bộ lốp và các vấn đề liên quan. Đồng thời, đội cũng phải phản ứng với những yếu tố nằm ngoài tầm kiểm soát, chẳng hạn như thời tiết hay các tình huống cờ đỏ.
Do số lượng lốp có thể sử dụng là hữu hạn, kế hoạch đua và việc lựa chọn lốp cho từng lượt đua trở thành những quyết định chiến thuật mang tính then chốt. Mọi thứ diễn ra ở Q1 đều ảnh hưởng trực tiếp tới hai phiên sau đó, vì vậy việc sử dụng nguồn lực sao cho hiệu quả nhất nhằm xuất phát ở vị trí càng cao càng tốt luôn là một bài toán cân não.
Những yếu tố nào có tác động trong suốt cuộc đua và cần được theo dõi?
Ngay trong bản thân cuộc đua, hệ thống chiến thuật liên tục tiếp nhận hàng nghìn dữ liệu mỗi giây từ xe của đội và các đối thủ. Đội đua thường bước vào chặng đua với một nền tảng phân tích tương đối hoàn chỉnh về các yếu tố như đường cong hao mòn lốp, tổn thất thời gian khi xe vào pit, điều kiện thời tiết, mức độ dễ hay khó trong việc vượt xe… Tuy nhiên, các công cụ này vẫn liên tục được hiệu chỉnh và tinh chỉnh khi dữ liệu mới xuất hiện, cho phép bộ phận chiến thuật dự đoán những diễn biến sắp xảy ra tiếp theo.
Đội chiến thuật lúc này vẫn không ngừng theo dõi và phân tích các tín hiệu từ dữ liệu. Việc này giúp họ phát hiện những thay đổi có thể ảnh hưởng tới kế hoạch ban đầu, hoặc ảnh hưởng tới phương án đang áp dụng.
Song song với đó là các kênh liên lạc nội bộ với quy trình nghiêm ngặt, nhằm bảo đảm việc trao đổi thông tin được rõ ràng và súc tích. Tại đây, đội chiến thuật thảo luận về những gì đang diễn ra, những dự báo từ hệ thống lập kế hoạch cuộc đua, các kịch bản có thể xảy ra trong tương lai, từ đó đưa ra phương án phản ứng tối ưu.
Các kênh liên lạc nội bộ khác cũng liên tục thảo luận về chiến lược trong suốt cuộc đua. Chúng được thực hiện bởi trưởng đội (đối với đội Mercedes là Toto Wolff) cùng những thành viên khác trên pit wall và đội kỹ sư đường đua. Họ sẽ dựa vào kinh nghiệm và chuyên môn để chia sẻ quan điểm của mình.
Họ cũng nghiên cứu mô hình vận hành và hiệu suất của các xe, sự tiến hoá của bề mặt đường đua, cùng nhiều yếu tố khác. Mục tiêu chính của toàn bộ quá trình chuẩn bị này chính là xác định xem chiếc xe của mình sẽ nhanh đến mức nào, các đối thủ sẽ nhanh ra sao, và lốp sẽ hoạt động như thế nào trong suốt tuần đua.
Liệu có những quyết định buộc phải đưa ra vào phút chót hay không?
Chắc chắn là có.
Dù khâu chuẩn bị có kỹ lưỡng đến đâu, vẫn luôn tồn tại những quyết định phải đưa ra ngay tại thời điểm đó. Thời tiết có thể cực kỳ khó lường và thường tạo ra những lựa chọn khó khăn nhất dành cho bộ phận chiến thuật. Cường độ của một cơn mưa, vị trí mưa trên đường đua và mức độ ảnh hưởng của nó tới độ bám của lốp khiến việc lựa chọn lốp trong điều kiện trời mưa trở thành một quyết định vô cùng "đau đầu".
Dù đã có những hệ thống phân tích rất chi tiết, một số diễn biến trong cuộc đua lại thể hiện quá rõ ràng, buộc đội phải thay đổi kế hoạch chỉ trong chớp mắt. Ví dụ trong một chặng đua tại Monza, quyết định cho Lewis Hamilton (lúc này còn là tay đua của Mercedes) vào pit tại Monza đã được đưa ra rất nhanh - sau khi đội nhận thấy trong bối cảnh các đối thủ đã vào pit, tốc độ của anh đã không còn đủ nhanh qua từng sector, và chiến lược ban đầu đã không còn hiệu quả.
Trong suốt một tuần đua, có hàng nghìn quyết định được đưa ra, trong đó rất nhiều điều diễn ra hoàn toàn "vô hình" với những người ở bên ngoài đội đua. Mỗi phiên đua đều chứa đựng muôn vàn biến số, đặc biệt là ở vòng phân hạng và cuộc đua - nơi các đội phải phân tích hàng trăm phương án chiến thuật khác nhau trước khi lựa chọn giải pháp phù hợp nhất cho cả hai chiếc xe của mình.
Kết luận
Chiến thuật F1 là một ván cờ đa chiều không ngừng biến đổi, và đó chính là thử thách mà bộ phận chiến thuật của tất cả các đội đua đều luôn say mê. Đó cũng là lý do khiến họ luôn khao khát quay trở lại và tiếp tục cuộc chơi này.