Làm thế nào mà người ta có thể thay lốp cho mỗi chiếc xe F1 trong chớp nhoáng như vậy? Kỉ lục pit stop nhanh nhất thuộc về ai và kéo dài bao nhiêu giây? Tất cả sẽ được giải đáp ngay sau đây.
Cơ chế hoạt động của một quy trình pit stop
Một quy trình pit stop không phải bắt đầu từ lúc một tay đua vào pit, mà thực tế là từ trước đó rất lâu. Trong quá trình chuẩn bị cho một lần pit stop, tổ chiến lược gia của các đội đua phải làm việc hết công suất để xác định chiến lược tối ưu nhất.
Để làm được điều này, giám đốc chiến lược cần giao tiếp với rất nhiều người. Một số trong những người này thậm chí không ngồi tại pit wall hay trong gara, mà đang ở trụ sở chính của đội hoặc nhà máy, nơi cách rất xa so với đường đua tại thời điểm đó.
Với hàng ngàn camera, cảm biến và hệ thống đo lường được lắp đặt ở khắp mọi nơi (kể cả trên xe hay trong chính mũ bảo hiểm và găng tay của mỗi tay đua), các đội đua có thể dựa vào một lượng dữ liệu khổng lồ để có thể đưa ra chiến thuật ưng ý. Việc căn chỉnh thời gian vào pit có thể là yếu tố sống còn, quyết định thành tích của mỗi tay đua.
Một khi đội đưa ra quyết định cho tay đua của mình vào pit, ta sẽ thường nghe thấy tín hiệu "box, box" trên radio. Điều này có nghĩa là tay đua sẽ phải đi vào đường pit và giảm tốc độ từ hơn 300 km/h xuống mức từ 80 - 100 km/h (được giới hạn trong đường pit). Tay đua sẽ đưa xe vào đúng vị trí của đội mình, nơi mà hơn 20 thành viên pit stop đã vào vị trí và sẵn sàng "tác chiến".
Có quy định thời gian tối thiểu hay tối đa cho một lần pit stop không?
Câu trả lời là không có quy định khoảng thời gian pit stop tối đa. Tuy nhiên, trong mùa giải năm 2022, do giải đấu sử dụng lốp 18-inch to và nặng hơn, FIA đã từng có kế hoạch đưa ra một số quy định mới.
Cụ thể, để đảm bảo an toàn, FIA đã đề xuất cộng thêm một khoảng thời gian "delay" dài 0,15 giây kể từ khi cảm biến phát hiện lốp đã được lắp chặt cho đến khi phần mềm nhận được tín hiệu này.
Ngoài ra, một khoảng delay khác dài 0,20 giây cũng có thể được bổ sung từ lúc thành viên pit stop bấm nút trên súng thay lốp cho đến khi đèn tín hiệu chuyển sang màu xanh. Quy định này có thể ngăn không để các đội thông báo sớm (cho tay đua) rằng bánh đã được gắn xong (trong khi thực tế là chưa hoàn toàn).
Tuy nhiên, cuối cùng thì do chỉ trích từ các đội đua mà các phương án trên đã không được áp dụng. Thay vào đó, các bên đã đồng thuận rằng xe sẽ chỉ được phép rời đi khi đội đua đảm bảo mọi thứ đã được lắp đặt chắc chắn. Để xác thực được sự bảo đảm này, các đội đua được yêu cầu phải chia sẻ dữ liệu pit stop cho FIA.
Cũng có những đồn đoán khác cho rằng luật sẽ yêu cầu khoảng thời gian pit stop phải kéo dài tối thiểu 2 giây, nhưng quy định này cuối cùng đã không được FIA áp dụng.
Đội thay lốp có những ai?
Những kỹ thuật viên mà ta thường thấy ở trong gara của các đội đua chính là những người phải hì hục thay lốp trong mỗi chặng đua. Những người này lúc nào cũng bận rộn với các linh kiện của xe và các bộ dụng cụ lỉnh kỉnh.
Họ được đào tạo chuyên nghiệp để có thể thực hiện công việc pit stop một cách ổn định, nhanh chóng và chính xác. Đội thay lốp có khoảng 20 người, được bố trí số lượng và công việc như sau:
- Ba người trực tiếp thay lốp ở mỗi góc xe: Một người tháo bỏ lốp cũ, một người lắp đặt lốp mới, và một người ở giữa tháo lỏng và vặn chặt vít bằng súng thay lốp (chạy bằng khí nén). Mỗi chiếc xe có 4 bánh, vậy nên chưa gì ta đã cần phải có tận 12 thành viên cho công việc đầu tiên này rồi.
- Một người nâng đầu xe: Người này có nhiệm vụ đón xe vào và dùng cán nâng phía trước (front jack) để nâng mũi xe lên. Việc nâng xe F1 được thực hiện thủ công, nhưng nhờ cơ chế đòn bẩy nên chỉ tốn một vài mili giây mà thôi.
- Một người nâng đuôi xe: Tương tự ở trên những thay vì bẩy vào mũi cánh trước của xe thì người này sẽ bẩy vào phần cản sau.
- Một người cầm cán nâng dự phòng: Phòng trường hợp cán trước bị hỏng, người này đảm bảo xe không bị thả xuống quá sớm trước khi lốp được gắn chặt trên xe.
- Hai người giữ xe cân bằng: Những người này thường đứng ở hai bên sidepod để giữ cho xe thăng bằng.
- Hai người chỉnh góc cánh gió trước: Những người này sẽ chỉnh cánh gió trước theo chỉ số mà các tay đua yêu cầu.
- Một người giám sát đường pit: Người này đảm bảo rằng không có xe nào đang ra vào pit để tránh va chạm.
- Một người làm "lính cứu hỏa" cơ động: Người này cầm sẵn một bình cứu hỏa để dập tắt bất kì đám cháy nào có thể xảy ra.
- Một người cầm sẵn một máy khởi động ngoài để sẵn sàng khởi động lại xe khi cần.
Lollipop man là ai?
Cũng như những thành viên cầm ống tiếp nhiên liệu để bơm xăng cho xe, "lollipop man" là một vị trí mà giờ đây không còn tồn tại trong F1 nữa.
Với tên gọi lấy cảm hứng từ tấm biển có hình kẹo mút (lollipop) của mình, lollipop man từng là người có nhiệm vụ cầm biển chỉ dẫn để ra tín hiệu dừng cho mỗi tay đua, đồng thời ra hiệu lệnh mỗi khi sẵn sàng. Những ai có dịp xem lại các chặng đua F1 trước đây sẽ thấy một thành viên như vậy, nhưng giờ đây thì họ đã bị thay thế bởi hệ thống tín hiệu đèn trên đường pit.
Không chỉ là thay lốp
Xe F1 hiện không còn được bơm nhiên liệu trong quá trình đua nữa, nhưng không vì thế mà đội kỹ thuật không có nhiệm vụ nào khác ngoài thay lốp.
Cánh gió trước là một bộ phận tuy đắt đỏ nhưng lại bị hỏng nhiều nhất trong mỗi chặng đua. Vì vậy mà đôi khi đội thay lốp có thể sẽ phải thay luôn bộ phận cánh trước. Quá trình này trung bình tiêu tốn thêm tầm từ 8 đến 10 giây để thực hiện.
Không chỉ có vậy, những sự cố bất ngờ cũng đòi hỏi các kỹ thuật viên phải biết xử lí một cách nhạy bén. Ví dụ, tấm dán visor bị kẹt trong ống phanh, túi ni lông bị vướng vào cánh trước, đệm đỡ đầu của tay đua bị hỏng, hay thậm chí là vô lăng bị hỏng cần phải thay thế là những tình huống đã từng xảy ra.
Pit stop nhanh đến bất ngờ
Màn thay lốp F1 nhanh nhất thế giới hiện nay là kỉ lục thuộc về đội McLaren, được thực hiện tại chặng đua GP Qatar 2023 trên chiếc MCL60 số 4 của Lando Norris. Đội đã thay cả 4 bánh xe chỉ trong vỏn vẹn 1,80 giây mà thôi!
Đó cũng là lần đầu tiên kỉ lục này bị phá vỡ trong vòng 4 năm, với thành tích tốt nhất trước đó là 1,82 giây. Thành tích này được thiết lập bởi Red Bull Racing vào năm 2019 tại chặng GP Brazil trên chiếc RB14 số 33 của Max Verstappen.
Giải thưởng DHL Fastest Pit Stop
Từ năm 2015, đối tác của giải đấu - tập đoàn logistics quốc tế DHL đã giới thiệu giải thưởng nhằm tôn vinh những đội đua có thành tích vượt bậc trên đường pit ở cuối mỗi mùa giải.
Từ năm 2017, một hệ thống điểm tương tự như hệ thống điểm F1 đã được thiết lập để trao giải cho đội đua nào có được nhiều "điểm pit stop" nhất. Một kỉ lục pit stop nhanh nhất kèm theo cũng được DHL thống kê theo từng chặng đua.
| Năm thi đấu | Đội đua | Kỉ lục | Tổng điểm |
|---|---|---|---|
| 2024 | Red Bull Racing | 1,90 | 589 |
| 2023 | McLaren | 1,80 | 302 |
| 2022 | Red Bull Racing | 1,98 | 536 |
| 2021 | Red Bull Racing | 1,88 | 569 |
| 2020 | Red Bull Racing | 1,86 | 555 |
| 2019 | Red Bull Racing | 1,82 | 504 |
| 2018 | Red Bull Racing | 1,97 | 466 |
| 2017 | Mercedes | 2,02 | 472 |
| 2016 | Williams | 1,92 | |
| 2015 | Ferrari | 2,10 |
Williams Martini Racing và Red Bull Racing là hai đội đua thường thực hiện được pit stop nhanh nhất. Đội đua nước Áo giành giải thưởng nói trên trong 5 năm liên tiếp. Ba lần trao giải đầu tiên chứng kiến Ferrari, Williams và Mercedes giành chiến thắng.
Pit stop trong lịch sử F1
Pit stop của F1 ngày nay rất khác so với trước đây và cũng nhanh hơn rất nhiều. Trước những năm 1950, đường pit không được tách biệt khỏi đường đua và việc thay lốp cũng không tồn tại. Khoảng năm 1950, đường pit được tách biệt, nhờ đó các kỹ thuật viên đã có thể làm việc một cách an toàn hơn.
Vào khoảng năm 1957, pit stop lần đầu tiên được coi là một yếu tố quan trọng trong chiến thuật đua. Lúc đó, đội đua Ferrari chỉ đổ đầy một nửa bình xăng nhằm giảm trọng lượng xe để tận dụng các bộ lốp mềm hơn. Nhờ đó, đội lúc nào cũng dẫn đầu với khoảng cách kéo dài tận khoảng 30 giây đồng hồ.
F1 sau đó đã phát triển không ngừng vào những năm 1970, nhưng pit stop lại có phần trở nên lạc hậu hơn. Có quá ít kỹ thuật viên làm việc, nhất là khi cả hai xe cần pit cùng lúc. Do đó, súng thay lốp đã được đưa vào sử dụng nhằm cải thiện thời gian thay lốp. Khoảng 20 năm về trước, đội vẫn còn phải dùng búa gỗ để tháo vít cho xe.
Pit stop từ đó đã được cải tiến không ngừng, và vào những năm 1990 thì quá trình thay lốp chỉ kéo dài đúng 5 giây mà thôi. Mức giới hạn tốc độ cũng đã được thiết lập nhằm đảm bảo an toàn cho các thành viên có mặt trong đường pit, dao động vào khoảng từ 60 đến 100 km/h tùy vào đường đua.
Việc tiếp nhiên liệu cũng từng là một phần tất yếu của F1. Từ xô chậu, bình bơm thủ công cho đến vòi bơm áp suất lớn, công đoạn tiếp nhiên liệu cho phép xe F1 có thể được thiết kế với bình nhiên liệu nhỏ gọn hơn nhằm giảm thiểu kích thước cũng như trọng lượng thân xe.
Tuy nhiên, hành động này khá nguy hiểm trong mỗi chặng đua. Sau nhiều sự cố như khi xe của Jos Verstappen (bố của Max Verstappen cho những ai thấy tên quen quen) bắt lửa do bị rò rỉ nhiên liệu, hay nhiều trường hợp xe rời pit khi ống bơm vẫn còn mắc kẹt, việc bơm nhiên liệu đã bị bãi bỏ kể từ năm 2010.
Kể từ đó, pit stop đã ngày một nhanh hơn và thường dao động vào khoảng từ 2 - 3 giây đồng hồ. Điều này có được là nhờ công nghệ hiện đại cũng như sức khoẻ của đội ngũ kỹ thuật viên.
Một số sự cố pit stop đáng chú ý
Jos Verstappen (Hockenheimring 1994)
Như đã đề cập ở trên, do đội Benetton vì muốn bơm nhiên liệu nhanh hơn mà đã làm trái quy định, tháo bỏ tấm lọc ở miệng vòi bơm để tiết kiệm thêm vài giây. Nhưng sai một li đi một dặm, chính hành động đó đã làm cho nhiên liệu bị bắn ra tứ phía, gây nên một ngọn lửa vô cùng lớn.
Thật may là các kỹ thuật viên đã có thể nhanh chóng dập lửa, còn Jos Verstappen chỉ bị bỏng nhẹ ở phần mũi. Cũng vì thế mà các tay đua sau này phải đóng kín mũ bảo hiểm mỗi khi vào đường pit.
Felipe Massa (Singapore 2008)
Vì lỗi đèn tín hiệu mà Massa đã lỡ nhấn ga quá sớm và kéo theo cả ống bơm đến cuối đường pit, báo hại anh phải chờ các kỹ thuật viên của mình chạy đến tháo. Và thế là Massa đã mất đi vị trí dẫn đầu của mình một cách vô cùng bất lực.
Lewis Hamilton (Canada 2008)
Ra khỏi pit mà không để ý tín hiệu đèn đỏ cuối đường pit, Hamilton đã quá bất ngờ mà đâm vào chiếc Ferrari của Kimi Raikkonen đang đỗ ở trước vạch kẻ. Pha va chạm khiến cho tay đua phía sau là Nico Rosberg (của đội Williams) cũng đâm vào phía sau anh. Cả hai tay đua sau đó đều không thể tiếp tục thi đấu.
Kimi Raikkonen (Bahrain 2018)
Cũng vì lỗi đèn tín hiệu mà chiếc Ferrari của "Người băng" đã cán qua và làm gãy chân một kỹ thuật viên ở góc sau bên trái của xe, khiến cho cả hai đều không thể tiếp tục tham gia chặng đua. Người đồng đội Sebastian Vettel của anh sau đó cũng phải cố giữ lốp bởi anh cũng vì thế mà không thể vào pit lần hai.
Valterri Bottas (Monaco 2021)
Một "kỉ lục" không chính thức và vô cùng khó quên của Mercedes - pit stop dài nhất lịch sử F1, kéo dài tận 43 tiếng đồng hồ, đã xảy ra với chiếc W12 số 77 của Bottas. Một pha pit stop bình thường bỗng nhiên lại trở thành một sự cố dở khóc dở cười khi phần vít bánh xe của tay đua người Phần Lan bị mài mòn đến mức không một dụng cụ nào có thể tháo ra được.
Tình huống khiến Bottas phải ngậm ngùi chịu bỏ cuộc, và phải đến khi đội mang chiếc xe nguyên trạng về nhà máy thì chiếc bánh xe cứng đầu ấy mới có thể được tháo ra. Thời điểm đó đã hơn 43 tiếng đồng hồ sau khi Bottas vào đường pit.
Kết luận
So với việc thay đổi luân phiên các tay đua như ở giải Le Mans hay WEC, hay thậm chí là thay cả một chiếc xe mỗi lần pit như là Formula E đời đầu, thì một lần pit stop của F1 lại vô cùng nhanh gọn và chớp nhoáng. Điều này đòi hỏi sự tập trung cao độ và sự phối hợp nhịp nhàng giữa nhiều thành viên trong đội.
Qua nội dung trên đây, mong rằng các fan hâm mộ có thể có một cái nhìn tổng thể hơn về pit stop trong môn thể thao tốc độ hàng đầu thế giới này.