Thông thường, một chặng đua F1 có ba phiên đua thử (free pratice), được gọi là FP1, FP2 và FP3, mỗi phiên kéo dài một giờ. Các buổi đua thử diễn ra vào thứ Sáu và thứ Bảy, trừ những chặng áp dụng thể thức Sprint.
Dù không mang nhiều giá trị trong mắt fan hâm mộ, trên thực tế, vai trò của các buổi đua thử lại quan trọng hơn rất nhiều, so với những gì chúng ta vẫn nghĩ.
Mục đích của buổi đua thử trong F1
Không chỉ đơn thuần là việc chạy vài vòng để làm quen đường đua, các buổi đua thử trong F1 chính là cơ hội để tay đua và đội đua điều chỉnh xe cũng như chiến thuật, trước khi cuộc đua chính Grand Prix chính thức diễn ra vào Chủ nhật.
Đối với tay đua, các phiên đua thử là thời điểm lý tưởng để họ hoàn thiện thiết lập xe. Bởi trong F1, việc thiết lập xe có ý nghĩa cực kỳ quan trọng và đôi khi quyết định cả việc thắng thua. Mỗi tay đua có phong cách lái riêng, vì vậy họ sẽ điều chỉnh xe để thoả mãn hai mục tiêu: đạt thời gian vòng đua tốt nhất, và mang lại cảm giác lái thoải mái nhất.
Về phía đội đua, buổi đua thử được dùng để thu thập dữ liệu then chốt cho suốt cuối tuần thi đấu. Họ sẽ thử nghiệm xe với nhiều cấu hình khác nhau để xem xe phản ứng ra sao trên đường đua và trong các điều kiện thời tiết khác nhau, bởi mỗi trường đua đều có đặc điểm riêng.
Ngoài ra, đội đua còn theo dõi mức tiêu thụ nhiên liệu, tốc độ hao mòn của lốp, và đôi khi sẽ thử nghiệm các gói nâng cấp mới để đánh giá xem chúng có thực sự cải thiện hiệu suất hay không. Trong các phiên đua thử, các đội thường không so sánh thời gian vòng đua với đối thủ, vì mỗi đội lúc này đang chạy những chương trình thử nghiệm khác nhau.
FP1, FP2 & FP3 là gì?
FP1, FP2 và FP3 là viết tắt của Free Practice 1, Free Practice 2 và Free Practice 3 (phiên đua thử tự do 1, 2 và 3).
Thông thường, FP1 và FP2 diễn ra vào sáng và chiều thứ Sáu, FP3 diễn ra vào sáng thứ Bảy. Tuy nhiên, ở những chặng áp dụng thể thức Sprint, chỉ có một buổi chạy thử duy nhất là FP1.
FP1 là gì?
FP1 là viết tắt của Free Practice 1 - phiên đua thử 1. Phiên này luôn diễn ra vào thứ Sáu và kéo dài 1 giờ. Đây là phiên đua đầu tiên trong cả cuối tuần đua. FP1 thường là thời điểm đội đua và tay đua bắt đầu "đóng khung" thiết lập xe, đua những vòng đầu tiên để điều chỉnh mọi thứ theo đúng hướng cho chặng đua.
*Lưu ý: Ở các chặng áp dụng thể thức Sprint, FP1 là buổi chạy thử duy nhất trong cả cuối tuần đua.
FP2 là gì?
FP2 (Free Practice 2) thường diễn ra vào chiều thứ Sáu và cũng kéo dài 1 giờ. Đây là thời điểm các đội đua mô phỏng cuộc đua chính, với lượng nhiên liệu lớn hơn, stint dài hơn. Giống như FP1, FP2 cũng kéo dài 60 phút. FP2 sẽ không tồn tại ở các chặng đua Sprint.
FP3 là gì?
FP3 (Free Practice 3) thường diễn ra vào sáng thứ Bảy, ngay trước buổi phân hạng, và kéo dài 1 giờ. Đây là lúc các tay đua thường chạy mô phỏng phân hạng, vì vậy thời gian vòng đua bắt đầu phản ánh sát hơn thực lực thực sự, khi họ chuẩn bị cho những vòng đua nhanh ở qualifying.
Tay đua chạy bao nhiêu vòng trong các buổi đua thử F1?
Số vòng đua của mỗi tay đua trong các buổi free pratice là không cố định, chúng thay đổi tùy theo nhiều yếu tố. Yếu tố đầu tiên là thời tiết. Ngoài ra, còn có trường hợp một số tay đua chạy nhiều vòng hơn người khác để thử nghiệm thêm các hạng mục trên xe.
Sự cố kỹ thuật cũng là một lý do lớn khiến chúng ta thường thấy vài tay đua không thể tham gia trọn vẹn, hoặc thậm chí phải bỏ lỡ một buổi đua thử.
Nếu trời mưa trong một buổi đua thử, nhưng dự báo lại cho biết cuộc đua chính sẽ diễn ra trong điều kiện khô ráo, các tay đua thường ở lại trong garage nhiều hơn. Lý do là vì điều kiện mặt đường sẽ khác hoàn toàn, khiến buổi đua thử lúc đó kém giá trị hơn trong việc thu thập dữ liệu hữu ích cho cuộc đua.
Thời tiết
Nếu mưa có khả năng kéo dài suốt cả cuối tuần đua, chúng ta thường thấy các tay đua vẫn ra đường đua ngay cả khi trời mưa. Xe F1 thường được thiết lập theo một cách khác khi đua mưa, vì vậy, việc tìm ra cấu hình tối ưu trong điều kiện trời mưa là rất quan trọng. Điều này cũng giúp các tay đua làm quen và thích nghi với điều kiện mặt đường trơn trượt.
Cờ đỏ và sự cố kỹ thuật
Yếu tố thứ hai ảnh hưởng đến số vòng đua của mỗi tay đua là thời gian chạy thực tế mà họ có được. Các tình huống cờ đỏ có thể khiến xe không thể ra đường đua, dù đồng hồ thời gian của buổi đua thử vẫn tiếp tục đếm.
Bên cạnh đó, sự cố kỹ thuật cũng có thể hạn chế đáng kể số vòng đua của tay đua trong các buổi Free Practice.
Thể thức Sprint ảnh hưởng đến các buổi đua thử như thế nào?
Khi một chặng đua áp dụng thể thức Sprint, lịch trình đua thử F1 thay đổi đáng kể. Ở những cuối tuần này, chỉ còn một phiên đua thử duy nhất là FP1, còn FP2 và FP3 bị loại bỏ khỏi lịch thi đấu. Thay vào đó, F1 tổ chức Sprint Shootout (buổi phân hạng riêng cho Sprint) và cuộc đua Sprint.
Lịch trình của một cuối tuần Sprint thường như sau:
- Thứ Sáu: FP1 vào buổi sáng, buổi phân hạng cho cuộc đua chính Chủ nhật vào buổi chiều.
- Thứ Bảy: Sprint Shootout vào buổi sáng, đua Sprint vào buổi chiều
- Chủ nhật: Cuộc đua chính (buổi chiều hoặc buổi tối)
Buổi đua thử diễn ra như thế nào vào các năm 2021 & 2022?
Trong hai mùa giải 2021 và 2022 – giai đoạn đầu F1 áp dụng đua Sprint, vẫn có buổi đua thử thứ hai, diễn ra vào sáng thứ Bảy trước cuộc đua Sprint.
Tuy nhiên, do buổi phân hạng đã diễn ra từ thứ Sáu (và dùng để xếp vị trí xuất phát cho Sprint), nên xe đã bước vào trạng thái Parc Fermé.
Điều này đồng nghĩa với việc các đội không được phép thay đổi những hạng mục quan trọng trên xe sau FP1. Vì vậy, dù có thu được thêm thông tin ở buổi chạy thử thứ hai, họ cũng không thể áp dụng các điều chỉnh lớn.
Kết quả là, FP2 trở nên kém hiệu quả, dù không hoàn toàn vô dụng. Các đội vẫn có thể thu thập dữ liệu, và tay đua vẫn có thêm vòng chạy để làm quen đường đua.
Thay đổi từ năm 2023
Mọi thứ thay đổi từ mùa giải 2023, khi Sprint Shootout được giới thiệu. FP2 bị loại bỏ hoàn toàn và được thay thế bằng buổi phân hạng riêng cho cuộc đua Sprint.
Dù điều này khiến các đội có ít thời gian đua thử hơn trước (thậm chí ít hơn cả giai đoạn 2021–2022), nhưng nó loại bỏ một buổi đua thử kém giá trị, đồng thời hướng tới mục tiêu tăng tính hấp dẫn và giải trí cho người hâm mộ.
Quy định buổi đua thử F1
Trong các buổi đua thử F1, phần lớn quy định sẽ tương tự như ở buổi phân hạng và cuộc đua chính. Nếu tay đua vi phạm giới hạn đường đua (track limits), thời gian vòng đua của họ sẽ bị hủy.
Nếu một tay đua cản trở xe khác trên đường đua, anh ta đó có thể bị phạt lùi vị trí xuất phát. Điều này đồng nghĩa với việc các tay đua không thể chạy tùy tiện, dù đây chỉ là buổi đua thử.
Thời gian vòng đua trong buổi đua thử có ý nghĩa không?
Thời gian vòng đua trong các buổi Free Practice thực ra rất quan trọng - nhưng không hẳn với người hâm mộ. Ngược lại, đối với đội đua và tay đua, thời gian vòng đua trong buổi đua thử lại có giá trị cực kỳ lớn, bởi các đội sử dụng chúng để thu thập dữ liệu và phân tích hiệu suất thực tế của xe.
Tuy nhiên, người ngoài sẽ không bao giờ biết chính xác tốc độ thật của một tay đua trong các buổi đua thử, bởi họ có thể "giấu bài" (sandbagging). Điều này xảy ra khá thường xuyên trong F1, nhưng không phải lúc nào họ cũng cố tình che giấu sức mạnh, đôi khi đơn giản chỉ vì đội đua đang chạy một chương trình thử nghiệm nào đó.
Từ góc nhìn bên ngoài, chúng ta chỉ có thể suy đoán về khả năng của chiếc xe thông qua thời gian vòng đua và cách chiếc xe vận hành trên đường đua. Nếu một tay đua phải vật lộn để kiểm soát chiếc xe, đó có thể là dấu hiệu cho thấy họ chưa thoải mái với thiết lập hiện tại và cần điều chỉnh lại. Trong trường hợp này, thời gian vòng đua sẽ trở nên đáng chú ý.
Bạn sẽ dễ bắt gặp những tay đua hàng đầu như Max Verstappen hay Lewis Hamilton chỉ xếp quanh vị trí thứ 10 trong các buổi đua thử, nhưng sau đó lại thống trị buổi phân hạng và giành pole position vào chiều thứ Bảy.
Đó là lý do vì sao không nên đánh giá quá nhiều từ bảng thời gian Free Practice. Thực tế, thời gian vòng đua ở buổi phân hạng thường nhanh hơn trên 1 giây so với buổi đua thử.
Mô phỏng phân hạng (Qualifying simulations)
Trong các buổi Free Practice, đội đua sẽ chạy một số chương trình thử nghiệm quan trọng nhằm thu thập dữ liệu và đánh giá hiệu suất của xe. Mô phỏng phân hạng thường diễn ra trong FP3 (nhưng ở các chặng đua Sprint, chúng thường được thực hiện ngay trong FP1). Không có quy định nào bắt buộc điều này, đó đơn giản chỉ là cách các đội đua vẫn thường vận hành.
Trong mô phỏng phân hạng, mục tiêu là đánh giá tốc độ tối đa của xe khi chạy với lượng nhiên liệu nhẹ, và lốp mềm (soft).
Đây cũng là cơ hội để các đội có những bước chuẩn bị cuối cùng, trước khi những vòng đua nhanh (flying lap) ở buổi phân hạng diễn ra sau đó. Họ sẽ đo đạc lượng nhiên liệu tối ưu, cũng như tốc độ suy giảm độ bám của lốp theo thời gian.
Mô phỏng phân hạng đối với tay đua cũng quan trọng không kém. Họ cần cảm nhận chiếc xe và tìm ra cách đua nhanh nhất quanh đường đua. Xe F1 vận hành rất khác khi mang ít nhiên liệu, và đây là cơ hội để tay đua làm quen với trạng thái xe trước khi bước vào buổi phân hạng mang tính quyết định.
Trong buổi đua thử cuối cùng, các tay đua cũng có thể xác định những điều chỉnh thiết lập cuối cùng để cảm thấy thoải mái hơn khi cầm lái. Đây là cơ hội cuối cùng để làm điều đó, bởi khi buổi phân hạng bắt đầu, quy định Parc Fermé sẽ có hiệu lực, và nó sẽ ngăn các đội thực hiện những thay đổi lớn trên xe.
Mô phỏng cuộc đua (Race simulations)
Một phần cực kỳ quan trọng khác của các buổi Free Practice là chuẩn bị cho cuộc đua chính. Suy cho cùng, Grand Prix ngày Chủ nhật mới là phần quan trọng nhất của cả tuần đua, và đó là nơi các đội đua muốn khai thác tối đa hiệu suất để đạt kết quả tốt nhất.
Một yếu tố then chốt của cuộc đua là chiến thuật. Formula 1 hiện đại xoay quanh việc quản lý lốp và xác định thời điểm vào pit tối ưu để thay lốp mới, trước khi bộ lốp cũ bị mòn quá mức. Tuy nhiên, lốp xe lại hoạt động khác nhau trên mỗi đường đua.
Không chỉ vậy, lốp còn phản ứng khác khi xe nặng hơn, ví dụ như khi đổ đầy nhiên liệu. Để hiểu rõ độ hao mòn và suy giảm hiệu suất của lốp, các đội cần thực hiện mô phỏng cuộc đua nhằm thu thập càng nhiều dữ liệu càng tốt cho từng đường đua cụ thể.
Các bài mô phỏng cuộc đua thường được thực hiện trong FP1 và FP2 vào thứ Sáu. Đội đua sẽ đổ đầy nhiên liệu, cho tay đua ra đường chạy những stint dài hơn. Từ đó, họ phân tích thời gian vòng đua, tốc độ vào cua, nhiệt độ lốp. Những dữ liệu này giúp đội đua dự đoán cách lốp suy giảm và mòn trong điều kiện thi đấu thực tế.
Thiết lập xe (Car setup)
FP1 và FP2 đóng vai trò rất quan trọng trong việc thiết lập xe. Mặc dù các tay đua thường dựa nhiều vào cảm giác lái, thời gian vòng đua cũng là yếu tố then chốt để tìm ra cấu hình xe tối ưu cho từng đường đua. Một thiết lập phù hợp có thể tạo ra khác biệt rất lớn ở cả buổi phân hạng lẫn cuộc đua chính.
Thiết lập xe F1 vô cùng chi tiết và chính xác. Tay đua và đội đua có thể tinh chỉnh hàng nghìn thông số khác nhau, liên quan đến độ bám, xu hướng thiếu lái (understeer) hoặc thừa lái (oversteer), tốc độ tối đa, khả năng tăng tốc. Mục tiêu cuối cùng là tìm được sự cân bằng để đạt thời gian vòng đua nhanh nhất có thể.
Trong một số trường hợp, tay đua buộc phải đánh đổi một số yếu tố để cải thiện những yếu tố khác. Ví dụ, thiết lập xe ưu tiên tốc độ tối đa cao có thể giúp nhanh hơn ở sector 1 và sector 3, nhưng lại bất lợi ở sector 2 - nơi đòi hỏi nhiều downforce hơn. Thông qua việc phân tích thời gian vòng đua, các tay đua và đội đua sẽ tìm ra cách khai thác hiệu suất tốt nhất từ chiếc xe của mình.
Các buổi đua thử có đáng xem hay không?
Nếu bạn mới bắt đầu theo dõi F1, các buổi Free Practice sẽ rất đáng xem. Trong các phiên đua thử, nhiều đội đua và bình luận viên thường chia sẻ những phân tích rất sâu, giúp khán giả hiểu rõ hơn F1 vận hành như thế nào, nhất là ở những khía cạnh hậu trường. Điều này góp phần nâng cao hiểu biết của bạn về môn thể thao này.
Với nhiều người, Free Practice chỉ đơn giản là "đua thử". Đối với fan xem giải trí thông thường, đây có thể không phải phần quan trọng nhất của F1. Nhưng với fan "cứng", đua thử lại cực kỳ quan trọng, vì nó giúp họ hình dung được phong độ của tay đua và đội đua yêu thích trong suốt cuối tuần thi đấu.
Bên cạnh đó, nhiều fan "cứng" F1 không muốn bỏ lỡ dù chỉ một giây nội dung F1, kể cả những phiên đua thử.
Trước đây, mỗi buổi Free Practice kéo dài 90 phút, khiến cảm giác hơi dài và loãng, do phần lớn tay đua chỉ thực sự ra chạy trong 60 phút cuối. Tuy nhiên, hiện nay thời lượng đua đã rút ngắn còn 60 phút, nên hành động trên đường đua nhiều hơn. Các tay đua cũng ít ở trong garage hơn, vì họ biết thời gian chạy rất hạn chế, đặc biệt khi buổi đua bị gián đoạn bởi cờ đỏ.
Tính giải trí
Một trong những lý do lớn nhất để xem Free Practice chính là giải trí. Không giống nhiều môn thể thao khác, việc được thấy xe F1 chạy trên đường đua chỉ diễn ra khoảng hơn 20 lần mỗi năm. So với các giải như NFL hay NHL, cơ hội để ngồi xem và tận hưởng F1 ít hơn rất nhiều.
Các buổi đua thử mang đến nhiều nội dung F1 hơn xuyên suốt mùa giải. Nếu bạn yêu thích việc xem xe F1 lao trên đường đua, chắc chắn bạn sẽ muốn theo dõi Free Practice thường xuyên hơn. Ngoài ra, F1 đôi khi còn thử nghiệm đồ họa truyền hình và góc quay mới trong các buổi đua thử, và bạn sẽ là khán giả đầu tiên được thấy những thay đổi này.
Free Practice cũng thường mang lại những khoảnh khắc thú vị, khi các tay đua đẩy giới hạn, tìm điểm phanh tối ưu và racing line lý tưởng. Điều này đôi khi dẫn đến những cú xoay xe hoặc tình huống "thót tim" mà không phải lúc nào cũng xuất hiện trong cuộc đua chính.
Dự đoán phong độ tay đua
Nếu bạn thích dự đoán kết quả, hoặc tò mò xem tay đua hay đội đua yêu thích sẽ thể hiện ra sao trên một đường đua mới, việc xem Free Practice sẽ rất đáng giá. Thông qua các buổi đua thử, bạn có thể cảm nhận cách chiếc xe vận hành trên một đường đua cụ thể.
Dù thời gian vòng đua không hoàn toàn phản ánh sức mạnh thực tế, nhưng nếu biết cách quan sát, bạn vẫn có thể hiểu được đội đua đang thực hiện chương trình gì. Phần bình luận của đội ngũ phân tích và chuyên gia cũng mang lại nhiều góc nhìn giá trị về việc mỗi đội đang đứng ở đâu so với đối thủ.
Có một điều rất đặc biệt khi theo dõi phong độ của tay đua và đội đua yêu thích xuyên suốt các buổi chạy thử, rồi hồi hộp chờ xem buổi phân hạng và cuộc đua chính sẽ diễn ra như thế nào. Free Practice giúp xây dựng sự háo hức trước những sự kiện chính diễn ra sau đó.
Dữ liệu
Nếu bạn thích phân tích dữ liệu và "mổ xẻ" các con số, thì việc theo dõi Free Practice sẽ mang lại rất nhiều sự thỏa mãn. Như đã đề cập, những dữ liệu mà các đội thu thập được đóng vai trò then chốt trong việc hiểu cách chiếc xe vận hành cũng như mức độ hao mòn của lốp trên từng đường đua cụ thể.
Trong các buổi đua thử, khán giả thường được xem đồ họa truyền hình hiển thị chi tiết: số vòng (mileage) của lốp, và thời gian vòng đua tương ứng trong từng stint.
Những thông tin này giúp bạn phần nào đánh giá hiệu quả của mô phỏng cuộc đua, cũng như độ ổn định của tay đua trong các stint dài.
Ở các bài mô phỏng phân hạng, yếu tố quan trọng nhất chính là tốc độ (pace). Tay đua sẽ cố gắng chạy một vòng nhanh nhất có thể, nhưng khán giả không bao giờ biết chính xác mỗi chiếc xe đang mang bao nhiêu nhiên liệu. Suy cho cùng, không đội nào muốn lộ bài quá sớm, vì điều đó có thể mang lại lợi thế cho đối thủ.
Thực tế, trong các buổi Free Practice, các đội đua luôn chơi một "cuộc đấu chiến thuật" riêng. Ai cũng muốn thu thập càng nhiều dữ liệu về đối thủ càng tốt, nhưng đồng thời phải giữ kín thông tin của chính mình.
Ý nghĩa của buổi đua thử đối với các tài năng trẻ
Một khía cạnh quan trọng khác của Free Practice là tạo cơ hội cho thế hệ tay đua trẻ được cầm lái xe F1 trong một cuối tuần đua thực thụ, trước hàng chục nghìn khán giả.
Để giành được Super Licence F1, tay đua bắt buộc phải đua tối thiểu 100 km trên xe Formula 1, và các buổi đua thử chính là cơ hội lý tưởng để hoàn thành yêu cầu này.
Các tay đua trẻ cần có trải nghiệm thực tế với xe F1 trước khi có thể bước lên hạng đua cao nhất. Thông thường, FP1 vào sáng thứ Sáu là thời điểm họ được trao cơ hội ngồi ghế chính trong một vài chặng đua mỗi mùa.
Điều này đồng nghĩa với việc tay đua chính thức của đội sẽ mất một buổi đua thử. Nhưng trên thực tế, cơ hội này thường được trao bởi các đội nhóm giữa (midfield) hoặc nhóm cuối (backmarker), nên không ảnh hưởng nhiều đến các ứng viên vô địch ở nhóm đầu - ít nhất là cho đến năm 2022.
Quy định thể thao F1 đã được cập nhật từ năm 2022. Theo đó, mọi đội đua bắt buộc phải dành ít nhất hai buổi đua thử trong mỗi mùa giải cho một tay đua chưa tham dự quá hai chặng đua thuộc giải vô địch thế giới F1 trong sự nghiệp. Tay đua này sẽ được sử dụng xe trọn vẹn 60 phút của buổi đua thử.
Quy định này được kỳ vọng sẽ mở rộng cơ hội cho các tay đua trẻ, giúp họ tiếp cận Formula 1 nhiều hơn và tích lũy kinh nghiệm thực tế trong tương lai.
Kết luận
Thông thường, trước mỗi cuộc đua Grand Prix F1 sẽ có ba phiên đua thử tự do, mỗi phiên kéo dài 60 phút (hai phiên vào buổi thứ Sáu, một phiên vào buổi vào thứ Bảy). Các buổi đua thử đóng vai trò then chốt, vì đội đua cần hoàn thiện thiết lập xe, thu thập dữ liệu cho cuộc đua, đồng thời đánh giá tốc độ thực sự của chiếc xe trước khi bước vào buổi phân hạng.
