Việc phát triển hệ thống động lực của các nhà sản xuất F1 đã chính thức được mở lại sau giai đoạn đóng băng kéo dài bốn năm. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là: những giới hạn nào đang được áp dụng đối với các gói nâng cấp?
Trong giai đoạn từ mùa 2022 đến mùa 2025, hệ thống động lực hybrid của F1 bị siết chặt, không được phép phát triển các hạng mục liên quan trực tiếp đến hiệu suất. Đến mùa giải năm nay, thế hệ xe đua với hệ thống động lực V6 hybrid 1,6L mới, sử dụng nhiên liệu bền vững, đã chính thức lăn bánh trên đường đua. Vấn đề còn lại là: bằng cách nào và vào thời điểm nào, các nhà sản xuất sẽ được phép nâng cấp hệ thống động lực trong suốt chu kỳ điều lệ kỹ thuật hiện hành?
Chu kỳ luật dành cho hệ thống động lực mới kéo dài bao lâu?
Kể từ mùa giải 2026, hạng đấu cao nhất của bộ môn đua xe Công thức sẽ chính thức bước vào một chu kỳ điều lệ hệ thống động lực mới, kéo dài đến hết mùa giải năm 2030. Về mặt kiến trúc tổng thể, các xe vẫn sử dụng hệ thống V6 hybrid 1,6 lít tương tự thế hệ trước, tuy nhiên bản chất của bộ điều lệ này lại đại diện cho một cuộc thay đổi sâu rộng về tư duy kỹ thuật, cũng như định hướng phát triển dài hạn của Formula 1.
Trọng tâm của hệ thống động lực thế hệ mới nằm ở việc chuyển sang sử dụng nhiên liệu bền vững và đẩy mạnh mức độ điện hóa. Lần đầu tiên trong lịch sử hiện đại của F1, tỷ lệ công suất giữa hệ thống điện và động cơ đốt trong gần như cân bằng, tiệm cận mức 50:50. Điều này buộc các nhà sản xuất phải tiếp cận bài toán hiệu suất theo một cách hoàn toàn khác, khi hiệu quả sử dụng năng lượng, khả năng quản lý dòng điện và độ ổn định vận hành trở thành những yếu tố mang tính quyết định, không kém gì công suất đỉnh thuần túy.
Quá trình xây dựng bộ điều lệ mới từng gây ra nhiều tranh luận, đặc biệt trong bối cảnh các quy định về hệ thống động lực được hoàn thiện trước cả khung gầm. Nhiều ý kiến lo ngại rằng, cách tiếp cận này có thể tạo ra những bất cân xứng về mặt kỹ thuật, cũng như làm gia tăng rủi ro trong giai đoạn phát triển ban đầu. Dù vậy, đến cuối năm 2025, mọi khả năng thay đổi căn bản đối với công thức động cơ đã chính thức bị loại bỏ.
Trong giai đoạn thảo luận, FIA và các bên liên quan từng xem xét khả năng chuyển sang các cấu hình đơn giản hơn như động cơ V8 hoặc V10, vẫn sử dụng nhiên liệu bền vững. Tuy nhiên, việc không đạt được sự đồng thuận chung, cùng với mức đầu tư tài chính rất lớn mà các nhà sản xuất đã cam kết cho công thức V6 hybrid mới, khiến phương án này không thể trở thành hiện thực. Kết quả là, chu kỳ điều lệ hệ thống động lực từ năm 2026 đến năm 2030 được xác lập và gần như không có dư địa điều chỉnh trong suốt thời gian hiệu lực.
Song song với khung quy định kỹ thuật, FIA áp dụng một quy trình phê duyệt kỹ thuật nghiêm ngặt đối với toàn bộ hệ thống động lực mới. Năm nhà sản xuất tham gia mùa giải 2026 buộc phải nộp bộ hồ sơ phê duyệt theo quy định FIA trước ngày 1/3. Đây là tài liệu mang tính xác nhận tiêu chuẩn, trong đó trình bày đầy đủ cấu trúc và thông số của động cơ đốt trong (ICE), hệ thống điện tử điều khiển (CE), hệ thống xả (EXH), turbo tăng áp (TC), bộ lưu trữ năng lượng (ES), MGU-K (Motor Generator Unit - Kinetic), cùng tất cả các chi tiết phụ liên quan đến từng cấu phần của hệ thống động lực. Một điểm đáng chú ý là thế hệ động cơ mới sẽ chính thức loại bỏ bộ MGU-H (Motor Generator Unit - Heat), đánh dấu sự thay đổi quan trọng trong triết lý thiết kế hệ thống động lực hybrid của Formula 1.
Các tài liệu xác nhận tiêu chuẩn kỹ thuật này phải được áp dụng thống nhất cho tất cả các đội khách hàng mà nhà sản xuất cung cấp động cơ. FIA chỉ cho phép những khác biệt mang tính giới hạn, bao gồm nhà cung cấp nhiên liệu, tiêu chuẩn dầu động cơ và một số điều chỉnh nhỏ phục vụ việc tích hợp hệ thống động lực vào các khung gầm khác nhau. Những điều chỉnh này chủ yếu liên quan đến hệ thống dây điện, bố trí ống xả, vị trí turbo trong phạm vi cho phép, cũng như vị trí các van wastegate (van xả áp turbo) và pop-off (van xả áp an toàn).
Sau khi tiếp nhận đầy đủ hồ sơ phê duyệt kỹ thuật, FIA sẽ tiến hành đánh giá và xác nhận các cấu hình đáp ứng quy định trong thời hạn 14 ngày. Chậm nhất đến ngày 1/4 mỗi nhà sản xuất phải trình diện một bộ hệ thống động lực tham chiếu đã được FIA chứng nhận, để tiến hành niêm phong và cố định nền tảng kỹ thuật cho cuộc đua phát triển kéo dài suốt năm mùa giải tiếp theo.
Các nhà sản xuất được phép cập nhật thiết kế theo cơ chế nào?
Trong chu kỳ điều lệ từ năm 2026 đến năm 2030, các quy định của FIA liên quan đến việc phát triển hệ thống động lực áp đặt những giới hạn rất chặt chẽ về thời điểm cũng như phạm vi mà các nhà sản xuất được phép thay đổi thiết kế.
Một khi hệ thống động lực đã hoàn tất quy trình phê duyệt kỹ thuật và được FIA xác nhận tiêu chuẩn, chỉ một số hạng mục nâng cấp và điều chỉnh nhất định mới được phép triển khai, và tất cả đều phải trải qua các bước kiểm soát chi tiết. Mục tiêu cốt lõi của bộ quy định này là tạo ra sự cân bằng giữa kiểm soát chi phí, tính công bằng thể thao và độ tin cậy kỹ thuật trên toàn bộ giải vô địch.
Mọi nâng cấp phát sinh sau thời điểm phê duyệt ban đầu chỉ được chấp thuận nếu nằm trong phạm vi cho phép của Điều 3 thuộc Bộ luật Kỹ thuật. Song song với đó, FIA còn giới thiệu một cơ chế bổ sung mang tên ADUO - viết tắt của Additional Development and Upgrade Opportunities, như một giải pháp hỗ trợ dành cho những nhà sản xuất hệ thống động lực đang gặp bất lợi về hiệu suất, qua đó giúp họ có thêm cơ hội thu hẹp khoảng cách cạnh tranh. Tuy nhiên, các nâng cấp theo diện ADUO vẫn phải tuân thủ trần ngân sách dành cho nhà sản xuất hệ thống động lực vừa được áp dụng.
Cơ chế ADUO sẽ được phân tích chi tiết ở phần sau, nhưng trước hết cần làm rõ cách thức nâng cấp và phát triển thông thường được cho phép trong chu kỳ điều lệ tiêu chuẩn. FIA đã chia toàn bộ hệ thống động lực và các hệ thống thu hồi năng lượng điện (ERS: Energy Restore System) thành từng cấu phần riêng biệt, đồng thời quy định rõ với mỗi cấu phần rằng chúng có được phép cập nhật hay không, và nếu có thì được phép trong những mùa giải nào, theo lộ trình phát triển thông thường hay theo các quyền lợi bổ sung từ ADUO.
Danh sách này có tính kỹ thuật rất cao và được xây dựng theo cách cực kỳ chi tiết. Ngay hạng mục đầu tiên đã bao gồm cụm động cơ đốt trong chính, với hàng loạt thành phần cấu trúc như thân máy, nắp xi lanh, trục khuỷu, trục cam, hệ thống dẫn động trục cam, nắp cam, các nắp trước và sau, xupap, cơ cấu truyền động bánh răng bên trong, cùng toàn bộ các chi tiết đảm nhiệm vai trò liên kết kết cấu giữa khung an toàn và vỏ hộp số thông qua các điểm bắt của động cơ.
Cụm động cơ đốt trong chính này chỉ được phép phát triển trong mùa giải 2026, và sau đó bị đóng băng hoàn toàn trong các năm 2027, 2028, 2029 và 2030, trừ trường hợp nhà sản xuất được hưởng quyền nâng cấp theo cơ chế ADUO. Nói cách khác, với đa số các hãng, cấu trúc cốt lõi của động cơ sẽ gần như bị cố định ngay từ giai đoạn đầu của chu kỳ điều lệ. Tuy nhiên, không phải mọi bộ phận đều chịu mức độ hạn chế nghiêm ngặt như vậy. Ví dụ, hạng mục thứ ba trong danh sách là bánh đà (flywheel) vẫn được phép phát triển đối với tất cả các nhà sản xuất trong suốt chu kỳ 5 năm. Điều này cho phép các hãng tiếp tục tinh chỉnh và cải thiện chi tiết này, bất chấp việc cụm động cơ chính đã bị đóng băng, ngoại trừ các ngoại lệ từ ADUO.
Do danh sách các cấu phần và quyền phát triển quá dài và phức tạp, FIA khuyến nghị những ai quan tâm nên tham khảo trực tiếp Phụ lục 4 của Bộ luật Kỹ thuật mới để có cái nhìn đầy đủ và chính xác nhất. Một điểm then chốt cần lưu ý là mọi nâng cấp, dù được phép phát triển trong mùa giải nào, chỉ được phép đưa vào sử dụng tại chặng đua đầu tiên của mùa giải mà nâng cấp đó được chấp thuận. Điều này đồng nghĩa với việc, trong trường hợp cụm động cơ đốt trong chính, cấu hình gần như bị khóa chặt ngay từ thời điểm phê duyệt kỹ thuật vào ngày 1/3, và chỉ những nhà sản xuất thuộc diện ADUO mới có thể tiếp tục thực hiện các điều chỉnh trong phần còn lại của chu kỳ 5 năm.
Đối với bánh đà, mỗi nhà sản xuất có thể tự do phát triển theo chiến lược riêng, nhưng vẫn bị ràng buộc bởi thời điểm giới thiệu. Một bánh đà mới được phát triển trong năm 2026 chỉ có thể xuất hiện tại chặng mở màn của mùa giải 2027, bất kể nó đã sẵn sàng sớm hơn hay chưa. Do bánh đà được phép phát triển trong cả năm mùa giải, về lý thuyết, mỗi hãng có thể trình làng một phiên bản mới mỗi năm, miễn là tuân thủ đúng mốc thời gian được quy định.
Một ví dụ khác là hạng mục thứ năm, liên quan đến các thành phần của hệ thống nạp khí cho động cơ đốt trong, bao gồm họng nạp, hệ thống bướm ga và buồng tích áp. Những cấu phần này được phép phát triển trong các năm 2026, 2027 và 2029, nhưng bị cấm trong hai mùa giải 2028 và 2030. Điều đó có nghĩa là một chi tiết được phát triển trong năm 2026 có thể được đưa vào sử dụng từ chặng mở màn năm 2027, trong khi một chi tiết hoàn thiện vào năm 2027 lại phải chờ đến mùa giải 2029 mới được phép xuất hiện trên đường đua.
Một lần nữa, cơ chế ADUO đóng vai trò như một lối mở bổ sung, cho phép các nhà sản xuất hệ thống động lực đang tụt lại phía sau có thêm dư địa để can thiệp kỹ thuật, qua đó duy trì tính cạnh tranh và sự cân bằng chung cho toàn bộ giải đấu.
Cơ chế ADUO sẽ hoạt động như thế nào?
Về bản chất, ADUO có thể được hiểu là một phiên bản phức tạp hơn và được thiết kế riêng cho hệ thống động lực, tương tự như cách Quy định thử nghiệm khí động học (Aerodynamic Testing Regulations) đã được Formula 1 áp dụng trong những năm gần đây. Theo đó, các nhà sản xuất hệ thống động lực đáp ứng những tiêu chí cụ thể được nêu trong Điều 4 của Phụ lục Luật Kỹ thuật sẽ đủ điều kiện nhận thêm cơ hội phát triển theo khuôn khổ ADUO.
Những cơ hội này cho phép nhà sản xuất thực hiện các nâng cấp bổ sung về thông số kỹ thuật trong cả mùa giải được đánh giá, gọi là năm N, và mùa giải kế tiếp, gọi là năm N+1. Phần lớn các cấu phần của hệ thống động lực đều đủ điều kiện áp dụng ADUO, ngoại trừ một số hạng mục bị loại trừ rõ ràng như bơm nhiên liệu và kim phun, cảm biến kích nổ, cùng nhiều loại cảm biến liên quan đến nhiệt độ, điện và các yêu cầu giám sát theo quy định.
Trong suốt chu kỳ 5 năm của bộ luật mới, FIA sẽ theo dõi sát sao mức độ hiệu suất của phần động cơ đốt trong trong toàn bộ các hệ thống động lực do mỗi nhà sản xuất cung cấp. Đối với từng động cơ, FIA sẽ xây dựng một chỉ số riêng gọi là chỉ số hiệu suất ICE. Chỉ số này được tính toán dựa trên dữ liệu vận hành thực tế, kết hợp với các thông tin bổ sung do chính nhà sản xuất và các đội đua khách hàng cung cấp.
Chỉ số hiệu suất ICE sẽ được sử dụng làm thước đo để so sánh tương quan giữa các hệ thống động lực (PU) trong từng giai đoạn đánh giá. Trên cơ sở đó, FIA sẽ xác định xem có nhà sản xuất nào đang bị tụt hậu đủ mức để cần được cấp thêm cơ hội nâng cấp theo diện ADUO hay không.
Nếu được chấp thuận, nhà sản xuất liên quan sẽ được phép triển khai các nâng cấp đối với những cấu phần đã được chỉ định trong Phụ lục 4 của Luật Kỹ thuật. Đồng thời, họ cũng được mở rộng thời gian sử dụng các bệ thử hệ thống động lực, cũng như được điều chỉnh giảm một phần nghĩa vụ báo cáo trong khuôn khổ trần ngân sách dành cho nhà sản xuất động cơ.
Cụ thể, các cơ hội ADUO được phân bổ dựa trên mức chênh lệch hiệu suất so với hệ thống động lực mạnh nhất trên grid. Những nhà sản xuất có chỉ số hiệu suất ICE thấp hơn từ 2% đến dưới 4% so với động cơ dẫn đầu sẽ được cấp thêm một lần nâng cấp kỹ thuật được phê duyệt trong mùa giải năm N, cùng một lần bổ sung tương tự ở mùa giải kế tiếp, năm N+1. Trong khi đó, các nhà sản xuất có mức chênh lệch từ 4% trở lên sẽ được hưởng hai lần nâng cấp được FIA phê duyệt đủ điều kiện áp dụng trong năm N và hai lần nữa trong năm N+1.
Các nâng cấp được phê duyệt theo diện ADUO không được cộng dồn trong cùng một mùa giải, và chỉ được cấp sau lần đầu tiên mà FIA xác định nhà sản xuất đó đủ điều kiện hưởng ADUO. Nếu một cơ hội nâng cấp không được sử dụng trong năm N, quyền lợi đó sẽ tự động bị hủy bỏ và không được chuyển sang mùa giải tiếp theo.
Mỗi mùa giải sẽ được chia thành bốn giai đoạn có độ dài bằng nhau. Với lịch đua 24 chặng của mùa 2026, mỗi giai đoạn sẽ gồm sáu chặng. Những nhà sản xuất được cấp quyền ADUO chỉ được phép đưa nâng cấp vào sử dụng từ chặng đầu tiên của giai đoạn kế tiếp. Ví dụ, nếu một nhà sản xuất được cấp quyền nâng cấp sau sáu chặng đầu mùa 2026, họ chỉ có thể giới thiệu cấu phần mới tại chặng thứ 13 của mùa giải. Nếu quyền này được cấp sau chặng thứ 12, nâng cấp chỉ được phép xuất hiện từ chặng thứ 19.
Bất kỳ thay đổi nào được thực hiện trên hệ thống động lực, dù theo diện ADUO hay theo lộ trình phát triển thông thường, đều phải được cập nhật trong hồ sơ phê duyệt mới và nộp cho FIA ít nhất 14 ngày trước chặng đua đầu tiên mà thay đổi đó được sử dụng.
Ngoài ra, FIA cũng cho phép một số điều chỉnh rất nhỏ trong những trường hợp đặc biệt, với mục đích duy nhất là cải thiện độ tin cậy, đảm bảo an toàn, tiết kiệm chi phí hoặc giải quyết các vấn đề liên quan đến nguồn cung, với điều kiện phải được phê duyệt trước. Một số thay đổi khác có thể phát sinh do yêu cầu về nhận diện thương hiệu, thay đổi nhà cung cấp hoặc thay đổi mã linh kiện. Những điều chỉnh này thường không hoặc chỉ ảnh hưởng rất hạn chế đến độ tin cậy và chức năng tổng thể của hệ thống động lực.
Tổng kết
Từ việc kéo dài chu kỳ luật dành cho hệ thống động lực đến năm 2030, cơ chế phê chuẩn kỹ thuật được siết chặt, cho tới việc ADUO được xây dựng như một "phao cứu sinh" dành cho những nhà sản xuất đang gặp bất lợi, Formula 1 đang bước vào một kỷ nguyên mà cuộc đua công nghệ không còn giới hạn trên mặt đường đua. Mỗi quyết định kỹ thuật giờ đây gắn chặt với chiến lược dài hạn, ngân sách vận hành và khả năng đọc hiểu luật chơi ở cấp độ cao nhất.
Trong bối cảnh tổ hợp động cơ hybrid của mùa giải 2026 đạt mức điện hóa gần tương đương với động cơ đốt trong, sử dụng nhiên liệu bền vững và chịu sự kiểm soát nghiêm ngặt về lộ trình nâng cấp, lợi thế không còn nằm ở việc phát triển nhanh nhất mà ở việc phát triển đúng thời điểm. Chỉ một bản nâng cấp được đưa vào sớm hay muộn vài chặng cũng có thể tạo ra khác biệt lớn về thứ hạng, đặc biệt khi ADUO có khả năng làm thay đổi tương quan sức mạnh giữa các nhà sản xuất trong suốt mùa giải.
Chính vì vậy, kỷ nguyên Formula 1 từ 2026 đến 2030 được dự báo sẽ là giai đoạn mà người chiến thắng không chỉ là đội đua nhanh nhất, mà là những nhà sản xuất hệ thống động lực có chiến lược thông minh và kỷ luật nhất. Ai tận dụng ADUO hiệu quả, ai tối ưu được lịch trình nâng cấp và ai kiểm soát tốt nhất bài toán chi phí sẽ là những cái tên định hình trật tự sức mạnh mới của Formula 1.
Theo bạn, cơ chế ADUO có đủ để giúp các hãng động cơ đang tụt hậu thu hẹp khoảng cách với nhóm dẫn đầu, hay nó sẽ mở ra những tranh luận mới xoay quanh tính công bằng trong cuộc đua công nghệ? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn và cùng thảo luận về tương lai của hệ thống động lực Formula 1 trong kỷ nguyên kỹ thuật đầy thách thức phía trước.
