Ngồi ở tuyến đầu của F1 là "đội quân màu da cam" bao gồm các nhân viên an toàn đường đua (marshal). Đội này "đóng quân" quanh đường đua, được trang bị các bộ cờ và nút bấm, luôn sẵn sàng phản ứng trong tích tắc với bất kỳ tình tiết nào xảy ra trên đường đua.
Trong F1, lần đầu tiên các tín hiệu cờ được sử dụng để duy trì liên lạc giữa tổ điều hành đường đua (trackside) với các xe đua là vào năm 1963. Một đường đua được chia thành nhiều khu vực giám sát (marshalling sector), nhiều hơn nhiều so với ba đoạn tính giờ (timing sector).
Ở đầu mỗi khu vực giám sát có một chốt giám sát (marshal post), nơi các lá cờ được vẫy để thông báo cho xe về những nguy hiểm trên đường đua.
Để bổ sung (mà không thay thế) cho các lá cờ báo hiệu truyền thống, F1 hiện cũng sử dụng hệ thống điều phối đường đua GPS (GPS marshalling system). Cụ thể, các nhân viên an toàn đường đua có thể sử dụng các nút bấm để gửi tín hiệu cờ trực tiếp đến ban điều hành cuộc đua (race control), bảng đèn tín hiệu đường đua (circuit light panel) và bộ đèn LED trên vô lăng của các xe đua. Bộ đèn này sáng lên khi màu cờ tương ứng được vẫy.
Nhân viên an toàn đường đua nắm trong tay rất nhiều loại cờ. Mời bạn cùng tìm hiểu ý nghĩa của tất cả các lá cờ này, cũng như cách mà chúng từng được sử dụng trong quá khứ.
Cờ ca rô (checquered flag)
Chúng ta đều biết rằng cờ này được vẫy khi cuộc đua chính (và các phiên đua thử, buổi phân hạng, cuộc đua Sprint) kết thúc. Tuy nhiên cho đến nay, ít ai biết chính xác lần đầu tiên mà nó được sử dụng là khi nào hoặc ở đâu. Có rất nhiều giả thuyết được đưa ra.
Một số người cho rằng nguồn gốc của cờ ca rô là từ bộ môn đua ngựa, trong khi một số khác cho rằng nó liên quan đến các cuộc đua xe đạp của Pháp vào những năm 1800. Thế nhưng cả hai bên đều không có bằng chứng.
Ghi nhận chính thức về lần đầu cờ ca rô được sử dụng trong đua xe thể thao là trong một bức ảnh từ giải đua tranh cúp Vanderbilt ở New York năm 1906. Bức ảnh cho thấy một lá cờ ca rô được hạ xuống trước mặt tay đua người Pháp Louis Wagner khi anh này chuẩn bị vượt qua vạch về đích.
Nếu bạn nghĩ rằng vẫy cờ ca rô là một công việc khá đơn giản thì có lẽ bạn đã nhầm. Trên thực tế, từng có năm chặng đua F1 bị tạm dừng sớm, và nguyên nhân là do vẫy cờ sai. Lần đầu tiên sai lầm kiểu này xảy ra là khi lá cờ nằm trong tay của huyền thoại Juan Manuel Fangio.
Đó là tại chặng GP Argentina 1978, khi Fangio vô tình vẫy cờ ca rô với chiếc Lotus của Ronnie Peterson do anh nhầm nó với chiếc Lotus còn lại Mario Andretti (lúc đó đang dẫn đầu). Điều tương tự cũng đã xảy ra với Alain Prost ở GP Anh 1985, Lewis Hamilton ở GP Trung Quốc 2014 và Sebastian Vettel vào năm 2018.
Để loại bỏ sai lầm do con người, F1 đã chuyển từ cờ vẫy sang sử dụng bảng đèn vào năm 2019. Tuy nhiên vào cuối mùa giải đó, ở Suzuka (Nhật Bản), bảng đèn lại bật sáng cho tay đua về nhất là Valtteri Bottas vào thời điểm sớm hơn một vòng trước khi anh về đích. Tấm bảng đèn ngay lập tức được gỡ bỏ và thế là lá cờ đã quay trở lại.
Ngày nay, nếu cờ ca rô được vẫy (sai) sớm, thứ tự kết thúc cuộc đua sẽ được quyết định ở thời điểm khi tay đua dẫn đầu băng qua vạch đích lần cuối trước khi cờ được vẫy. Nếu vẫy cờ (sai) muộn, cuộc đua được coi là đã kết thúc tại thời điểm lẽ ra đã phải kết thúc.
Cờ vàng (yellow flag)
Đây là lá cờ được sử dụng nhiều nhất trong F1. Nó có nghĩa là "nguy hiểm" và được vẫy tại chốt giám sát ngay trước vị trí xảy ra tình huống nguy hiểm, đồng thời ở tất cả các chốt tiếp theo. Cờ được vẫy liên tục cho đến khi không còn nguy hiểm.
Cờ vàng đơn (singe yellow) được vẫy khi khu vực nguy hiểm nằm bên cạnh hoặc một phần trên đường đua. Khi này, các tay đua phải giảm tốc độ và không được vượt.
Cờ vàng đôi (double yellow) được vẫy nếu khu vực nguy hiểm chắn toàn bộ hoặc một phần đường đua và/hoặc có nhân viên an toàn đường đua đang làm việc trên hoặc bên cạnh đường đua. Trong trường hợp này, các xe phải giảm tốc độ "đáng kể" (significantly), không được vượt và sẵn sàng khi cần dừng lại.
Cờ vàng cũng xuất hiện trong khoảng thời gian xe an toàn được phát động. Cờ được vẫy kèm với một tấm bảng ghi SC hoặc VSC (nếu là xe an toàn ảo). Đồng thời, cờ vàng cũng có thể được sử dụng khi cuộc đua bắt đầu. Khi đó, các nhân viên an toàn đường đua đứng bên pit wall tại mỗi vị trí xuất phát. Nếu có bất kỳ tay đua nào giơ tay ra hiệu có vấn đề, cờ vàng sẽ được vẫy để cảnh báo nguy hiểm cho những tay đua khác.
Dù là một cảnh báo rõ ràng, trên thực tế rất nhiều tay đua không hề tôn trọng tín hiệu cờ vàng trong cuộc đua. Án phạt cho hành vi này sẽ được quyết định bởi ban giám sát cuộc đua. Để mức phạt trở nên xác đáng hơn, một hệ thống đã được giới thiệu vào năm 2021 nhằm xác định xe đua chạy qua chốt giám sát có vẫy cờ vàng đôi mà không giảm tốc độ theo yêu cầu.
Cờ xanh lá (green flag)
Ở thời điểm trong hoặc sau một sự cố nào đó, cờ xanh lá được vẫy để báo hiệu cho tay đua biết rằng đoạn đường họ đang đi qua không còn có trở ngại nào. Cờ được vẫy tại chốt giám sát đầu tiên nằm sau một khu vực được vẫy cờ vàng. Cờ cũng được vẫy ngay tại chốt vẫy cờ vàng trước đó, sau khi sự cố đã được giải quyết xong.
Ngoài ra, cờ xanh lá còn được sử dụng để bắt đầu các phiên đua thử hoặc buổi phân hạng. Cờ cũng được vẫy ở phía cuối đoàn xe xuất phát khi bắt đầu cuộc đua chính. Lúc này, mục đích của cờ là để xác nhận rằng tất cả các xe đã vào đúng vị trí.
Chưa hết, trong trường hợp cuộc đua được xuất phát lăn bánh (rolling start), cờ xanh lá cũng được vẫy ở vạch xuất phát. Tương tự, nhân viên an toàn vẫy cờ này để báo hiệu kết thúc xe an toàn.
Cờ đỏ (red flag)
Với cờ này, màu sắc đã nói lên tất cả - cờ đỏ được sử dụng để báo dừng cuộc đua. Cờ được sử dụng nếu đường đua bị tắc nghẽn hoặc quá nguy hiểm để tiếp tục đua. Khi điều này xảy ra, cờ đỏ được vẫy ở tất cả các chốt giám sát và tín hiệu đèn hủy đua (abort light) được bật sáng trên giàn đèn ngang qua vạch xuất phát.
Lá cờ đỏ đầu tiên của F1 được vẫy ngay trong mùa giải đầu tiên diễn ra vào năm 1950, khi trời mưa làm gián đoạn chặng đua tại Indianapolis 500 (tại thời điểm đó là một phần của giải F1). Mất đến 21 năm sau thì người ta mới thấy một lá cờ đỏ tiếp theo, khi sương mù phủ xuống đường đua Mosport Park ở Canada.
Riêng mùa giải 2021 chứng kiến tới 7 lá cờ đỏ. Chúng xuất hiện tại các chặng GP Emilia Romagna, Azerbaijan, Anh, Hungary, Bỉ và Saudi Arabia. Trong đó, cờ đỏ được phất chỉ sau một vòng đua phía sau xe an toàn tại Spa-Francorchamps, khiến cho GP Bỉ 2021 trở thành chặng đua ngắn nhất từ trước đến nay của F1. Ngoài ra, cờ đỏ cũng xuất hiện đến 2 lần tại GP Saudi Arabia.
Cờ sọc đỏ vàng (red and yellow striped flag)
Cờ này báo hiệu cho các tay đua biết rằng đường đua đang trong tình trạng trơn trượt, thường là do dầu hoặc một vệt nước nào đó.
Cờ trắng (white flag)
Cờ trắng là một tín hiệu rất quan trọng, bởi vì nó có nghĩa là đang có một phương tiện di chuyển chậm trên đường đua. Đó có thể là một chiếc xe tải kéo, xe cứu thương hoặc thậm chí là một chiếc xe đua khác đang thực hiện chạy thử.
Một trong những lần kỳ lạ nhất mà cờ trắng được phất là vào năm 2013, khi FIA cho một xe cứu hỏa ra đường đua để giải quyết sự cố. Điều đáng chú ý ở đây là xe này được phát động trước cả khi xe an toàn kịp làm chậm đoàn đua. May mắn thay, tay đua dẫn đầu lúc đó là Sebastian Vettel đã chủ động giảm tốc độ.
Trong một số giải đấu, cờ trắng được dùng để biểu thị vòng đua cuối cùng của cuộc đua. Tuy nhiên, F1 không sử dụng chúng cho mục đích này.
Cờ xanh lam (blue flag)
Đây là một loại cờ khác được sử dụng khá thường xuyên, tuy nhiên không phổ biến cho lắm. Cờ được vẫy với những xe đang chạy chậm hơn để báo cho tay đua biết rằng một xe khác nhanh hơn đang cố vượt. Ngoài ra, cờ cũng xuất hiện ở lối ra pit (pit exit) để cảnh báo cho các tay đua về những chiếc xe đang lao tới trên đường đua khi họ rời pit.
Nếu các tay đua cố tình phớt lờ ba lá cờ xanh lam, họ sẽ bị phạt. Điều này đã xảy ra với tay đua Nikita Mazepin của Haas ở GP Bồ Đào Nha 2021 và cả Sergio Pérez và Daniil Kvyat ở GP Tây Ban Nha 2020.
Cờ đen chấm cam (black flag with orange disc)
Đây là lá cờ không hề tốt, bởi vì nó có nghĩa là xe đã gặp sự cố. Cờ được vẫy để báo cho các tay đua biết rằng xe của họ có vấn đề có thể gây nguy hiểm cho người khác. Nếu nhìn thấy cờ, tay đua phải đưa xe đi thẳng về pit để sửa chữa (hoặc bỏ cuộc).
Cờ đen trắng (black and white diagonal flag)
Cờ đen trắng chỉ mang tính cá nhân, giống thẻ vàng trong bóng đá. Nó được vẫy cùng với một biển báo hiển thị số xe của tay đua vi phạm để cảnh báo cho tay đua này về một hành vi phi thể thao (unsportsmanlike behavior). Đôi khi, cờ này còn được các bình luận viên gọi là cờ "thịt viên" (meatball).
Cờ đen trắng đã từng được vẫy cho tay đua Lewis Hamilton tại GP Malaysia 2010 khi anh lạng lách trước mũi chiếc Renault của Vitaly Petrov. Sau đó, cờ đã được thay thế bằng cảnh báo radio, và mãi cho đến năm 2019 thì cờ mới được FIA sử dụng lại. Khi đó, cờ đã được vẫy cho Pierre Gasly ở GP Bỉ.
Ngoài ra, Max Verstappen cũng "dính" một cờ đen trắng tại GP São Paulo 2021 vì đã quá quyết liệt khi phòng thủ lần thứ hai trong một trận chiến căng thẳng với Hamilton.
Cờ đen (black flag)
Cờ đen tương đương với thẻ đỏ trong bóng đá, tức là "đuổi ngay lập tức mà không cần xem xét gì thêm". Cũng giống như cờ đen trắng, cờ đen được vẫy cùng với số xe của người lái. Khi đó, tay đua phải đưa xe đi thẳng vào pit và rời khỏi cuộc đua.
Ngày nay chúng ta gần như đã không còn thấy cờ đen nữa. Trên thực tế, lần cuối cùng cờ được vẫy trong một cuộc đua là tại chặng GP Canada 2007 đầy hỗn loạn. Lần đó, chiếc Ferrari của Felipe Massa và chiếc Renault của Giancarlo Fisichella đều bị truất quyền thi đấu vì vượt đèn đỏ khi ra khỏi đường pit.
Ba năm trước đó tại GP Mỹ, chiếc Williams của Juan Pablo Montoya không may bị hỏng ngay tại vị trí xuất phát, trước cả khi chặng đua bắt đầu. Anh đã nhảy ra khỏi xe khi các xe còn lại bắt đầu vào vòng khởi động. Anh chạy vào gara, leo lên chiếc xe dự phòng rồi xuất phát từ pit, tuy nhiên sau đó đã bị vẫy cờ đen trong cuộc đua.
Huyền thoại Ayrton Senna cũng đã trải qua một sự cố tương tự tại cuộc đua trên sân nhà ở Brazil vào năm 1988, khi chiếc McLaren của anh gặp trục trặc tại khu vực xuất phát. Anh nhanh chóng chuyển sang xe dự phòng, xuất phát từ pit. Senna đã khiến đám đông cổ vũ cực kỳ phấn khích khi leo lên vị trí P2 tại thời điểm cuộc đua đã trôi qua một nửa. Thế nhưng, ngay sau đó anh đã bị truất quyền thi đấu với một chiếc cờ đen.
Có lẽ một trong những lần cờ đen xuất hiện kỳ lạ nhất là vào năm 2019, khi xe của Haas bị mất liên lạc kỹ thuật (car-to-pit communication) tại một phiên đua thử ở Monaco. Do đó, các tay đua của đội đã không nhận được thông báo quay về pit.