4 giờ, 4 phút và 37 giây. GP Canada năm 2011 là một cuộc đua đáng nhớ ở hai điểm: một, đó là cuộc đua F1 diễn ra lâu nhất (một kỉ lục khả năng cao sẽ không bao giờ bị phá), và hai, chiến thắng bất ngờ của Jenson Button sau khi anh bị rơi xuống cuối đoàn đua.
Đây được xem là cuộc đua hay nhất của Button, nơi anh phải chống chọi với thiên nhiên và sự bất cẩn của đối thủ để leo từ chót lên nhất. Những người khó tính cho rằng Button có một phần lỗi trong những vụ va chạm với Lewis Hamilton và Fernando Alonso, và rằng McLaren đã "buff bẩn" cho Button với gói cài đặt high-downforce. Dù là thế nào, Button đã vượt qua mọi bất lợi mà hoàn cảnh "tặng" cho anh và giành phần thưởng cao nhất bốn giờ đồng hồ sau khi xuất phát.
Diễn biến cuộc đua
Công bằng mà nói, mọi thứ dường như đều chống lại Button trong nửa đầu cuộc đua: sau bốn vòng xuất phát sau xe an toàn, anh đã có va chạm với đồng đội Hamilton chỉ ba vòng sau đó. Hamilton xuất phát ở vị trí thứ năm, trước Button hai bậc, nhưng đã "rụng" sau khi va chạm với Mark Webber trong nỗ lực đánh lái tránh một vụ tai nạn khác.
Những gì xảy ra sau đó là một loạt những pha vượt mặt được quyết định bởi những tình huống trượt ra khỏi đường đua. Button vào cua rộng ở Turn 6 và để Michael Schumacher lấy vị trí thứ năm, và tiếp tục bị Hamilton vượt nốt trong khi đang cố gắng kiểm soát "cỗ máy khó bảo". Ở vòng đua tiếp theo, Hamilton định vượt Schumacher ở góc cua tay áo, nhưng nhà vô địch F1 bảy lần đã cầm chân "nhà vô địch F1 bảy lần tương lai" ngoài line đua (đây là năm 2011, Hamilton mới vô địch một lần), tạo điều kiện cho Button vượt qua Hamilton và đoạt lại vị trí thứ sáu.
Ở cuối lap 7, hai chiếc McLaren xảy ra va chạm. Hamilton cố "nhét" xe vào bên trái Button trên đoạn thẳng đích, trong khi Button lại đang khép dần khoảng trống đó lại. Cảnh này đã được "tái hiện" lại vào 14 năm sau, với hai "diễn viên" Lando Norris và Oscar Piastri. Trong cả hai lần, người định vượt là người lãnh hậu quả nặng nề. Button đã bị bất ngờ.
Hamilton đã phải nhận hỏng hóc ở khu vực bánh xe sau bên trái và phải tấp vào lề, buộc xe an toàn phải can thiệp. Button nhân cơ hội này vào pit để đổi bộ lốp mưa (full-wet) sang lốp trung tính (inter) và tái nhập đường đua ở hạng 12, nhưng lại bị phát hiện đã vượt quá tốc độ ở trong đường pit. Anh đã bị "vả" cho một cái án drive-through, rồi nhanh chóng thi hành án phạt và rớt liền xuống hạng 15.
Trên bộ lốp inter, tay đua người Anh đã nhanh chóng vượt gọn những chiếc xe giữa đoàn, và thiết lập thời gian vòng chạy nhanh hơn đáng kể so với tay đua dẫn đoàn Sebastian Vettel. Chiếc Force India của Paul Di Resta và hai chiếc Renault gây chút cản trở cho Button, trong khi việc những tay đua khác vào pit để lên bộ lốp inter đã đẩy anh lên vị trí thứ 8.
Tuy nhiên, ngay sau khi vượt thành công Vitaly Petrov để lên hạng 7, cơn mưa chuyển lớn bất chợt và đã rửa trôi làn đường khô, lợi thế của bộ lốp trung tính và toàn bộ tầm nhìn. Cơn mưa nặng hạt hoàn toàn bao phủ đoạn thẳng sau, buộc xe an toàn phải xuất kích với dự đoán thời tiết sẽ còn tệ hơn.
Button đã phản ứng bằng cách đổi lại sang bộ lốp full-wet, nhưng cơn mưa đã hoàn toàn nuốt chửng hòn đảo Notre-Dame. Cuộc đua bị dừng sau 24 vòng, và tình trạng này kéo dài suốt 2 tiếng đồng hồ.
Sau một khoảng thời gian dài trì hoãn và ít vòng chạy sau xe an toàn, cuộc đua cũng được bắt đầu lại. Button đã loại bỏ Pedro de la Rosa (thay thế "thương binh" Sergio Perez) ở tình huống xuất phát lại. Sau đó anh vào pit lấy bộ lốp inter, và bám sát sau đuôi Fernando Alonso sau khi tay đua người Tây Ban Nha rơi vào tình huống bất lợi từ pha vào pit đôi của Ferrari.
Tình huống đó dẫn đến pha va chạm của hai tay đua ở Turn 3, với việc Alonso kẹt trên kerb, và xe an toàn lại bị lôi ra chỉ sau hai vòng đua dưới điều kiện cờ xanh. Đây cũng là khoảnh khắc Button rơi xuống đáy đoàn đua ở vị trí thứ 21, khi anh lại vào pit lần thứ 5 với một lốp bị thủng, đồng thời thay cánh gió trước mới.
"Cơ mà tôi lại thích như thế", Button viết trong tự truyện Life to the Limit. "Tôi bình tĩnh và tập trung lại, lái mượt và nhanh nhất mà tôi từng làm được, và bắt đầu cuộc ngược dòng, nghịch con McLaren như thể con kart thời thơ ấu, và tôi cũng 'hóa thân' thành tôi thời nhỏ luôn."
Chuyến lội ngược dòng bắt đầu ở lần xuất phát lại ở vòng đua thứ 41. Hai chiếc HRT, hai chiếc Virgin và chiếc Lotus của Jarno Trulli không thể gây cản trở cho nhà vua năm 2009. Chỉ trong 10 vòng đua, Button đã lọt vào top 10, nhưng anh đã quyết định "thí" vị trí đó một lần nữa để vào pit lấy bộ lốp trơn (slick) ở lap 51. Một làn khô đã xuất hiện trên đường đua, và khoảng thời gian các tay đua vào pit sớm một vòng càng khiến cho quyết định của Button trở nên đáng thử. Nắm trong tay một cú undercut, Button đã "nhả" tám bậc và lấy lại bảy. Tuy nhiên, nhưng món ngon nhất vẫn chưa ra bàn.
Đầu tiên, Felipe Massa mất lái sau khi vượt mặt một chiếc HRT và "làm rơi" cánh trước. Kamui Kobayashi và Petrov vào pit trễ một lap và bị Button nhanh chóng "xử gọn", sau đó anh cũng vượt nốt Nick Heidfeld để leo lên hạng tư. Button lúc này cách cuộc chiến cho vị trí thứ hai giữa Michael Schumacher và Mark Webber 7 giây, và họ cũng cách tay đua dẫn đầu Vettel 10 giây.
Heidfeld sau đó đã đâm vào phía sau Kobayashi ở Turn 2 khi tay đua người Nhật đang cố gắng kiểm soát chiếc xe lúc thoát cua, và đường đua lại chìm trong vô số mảnh sợi carbon. Xe an toàn lại ra để kiểm soát đoàn đua trong bốn vòng đua, thu hẹp khoảng cách giữa các tay đua top 4 và mở ra một cuộc chiến tiềm năng.
Trước mặt Button bây giờ là Timo Glock - một tay đua đã bị bắt vòng. Thời điểm đó vẫn chưa có quy định về việc những tay đua bị bắt vòng được phất cờ hướng dẫn bởi ban chỉ đạo cuộc đua, và điều này gây ảnh hưởng xấu đến cuộc ngược dòng của Button khi cuộc đua chỉ còn 10 vòng nữa.
Sau khi vượt qua chiếc xe của Virgin, Button nhanh chóng bám sát phía sau Webber - người đang cố gắng tấn công Schumacher ở phía trong góc cua. Ở cuối vòng 64, Webber cắt cua qua khu chicane và buộc phải giảm tốc, tạo cơ hội để Button chớp thời cơ vượt lên thêm một vị trí. Ngay ở vòng sau đó, anh tiếp tục tận dụng DRS để vượt Schumacher, vươn lên vị trí thứ hai. Lúc này chỉ còn 5 vòng đua nữa, và Button phải rút ngắn khoảng cách 3,1 giây với Vettel ở phía trước.
Vettel đang lái một cách thận trọng. Anh vốn mạnh trong điều kiện đua mưa và đã thành công trong việc loại bỏ lần lượt hai chiếc Ferrari và Kobayashi để tạo ra khoảng cách dẫn đầu an toàn. Nhưng xe an toàn đã xóa sạch lợi thế này, và điều kiện đường đua trơn trượt hiểm trở cũng không phù hợp với cánh gió mỏng (cung cấp ít downforce hơn) trên xe của tay đua người Đức. Vì thế, Button đã thu hẹp một nửa khoảng cách với Vettel chỉ trong một vòng đua. Đó là lần đầu tiên trong buổi chiều ngày hôm ấy Vettel đã bị buộc phải tăng tốc.
Và rồi khoảng khắc lap cuối huyền thoại xảy ra. Button đã ở trong tầm DRS và vẫn đang thu hẹp khoảng cách, nhưng Vettel đã làm nhẹ việc cho tay đua người Anh. Cú trượt ở Turn 6 đã trao cho Button ngôi đầu và ngai vàng. Nhà vô địch thế giới năm 2009 đã leo từ chót lên đầu chỉ trong 30 vòng đua, và gây áp lực khiến đương kim vô địch phải "gãy".
Cuộc đua này đã thay đổi cách F1 tiến hành đua mưa
Sau màn gián đoạn kéo dài hai giờ đồng hồ vì cờ đỏ, cuộc đua ở Montreal đã phơi bày một sơ hở trong bộ luật lúc bấy giờ - đó là việc không có giới hạn tổng thời gian đua ngoài giới hạn hai giờ đồng hồ cho một cuộc đua trong điều kiện bình thường. Vì thế, giới hạn bốn giờ đã được đưa ra, và giảm xuống còn ba giờ vào năm 2021.
Một điều đáng chú ý nữa là cờ đỏ đã được phất lên để phản ứng với điều kiện thời tiết thay vì một vụ tai nạn. Điều đó sau này cũng được chấp nhận, dù người hâm mộ vẫn trêu đùa rằng Pirelli không cần tốn công sức tạo ra bộ lốp đua mưa, vì hễ ai lên bộ lốp này là cuộc đua sẽ bị tạm dừng không lâu sau đó. Tầm nhìn đã trở thành vấn đề nhức nhối của việc đua mưa hiện tại, chứ không phải độ bám mà đường đua cung cấp.
F1 và FIA đã cố gắng khắc phục điều này và đã thử nghiệm tấm chắn lốp (wheelguards) để giảm nước bắn, nhưng gói khí động học hiện tại lại khiến mọi thứ tệ hơn. Chúng ta phải chờ xem liệu bộ quy định của năm 2026 có xử lí được phần nào vấn đề này không, khi kích thước xe và lốp được thu nhỏ lại.
Số đông vẫn than phiền rằng có quá nhiều lần cờ cảnh báo được phất lên trong những cuộc đua mưa hiện đại. Thế nhưng điều này thật ra cũng hợp lí, khi mà nó cho phép ban chỉ đạo đường đua chủ động trong điều kiện thời tiết xấu thay vì phải đợi một thảm họa nào đó xảy ra.
