Câu chuyện về việc làm nóng lốp xe đua tưởng chừng đã lắng xuống, nhưng thực tế lại bùng phát mạnh mẽ hơn bao giờ hết, khi WEC vừa khép lại mùa giải 2025 đầy biến động, chuẩn bị bước vào kỷ nguyên kỹ thuật mới của mùa 2026. Trong bối cảnh FIA kiên định với lộ trình trung hòa carbon dài hạn, việc loại bỏ các thiết bị tiêu hao năng lượng như chăn sưởi lốp (tyre blankets) từng được coi là điều tất yếu. Thế nhưng, thực tiễn đường đua đã chứng minh rằng, đây không đơn thuần là vấn đề môi trường, mà còn là bài toán nan giải về an toàn và chất lượng thi đấu.
Từ năm 2023, FIA đã khởi động lộ trình kỹ thuật tham vọng cho WEC với mục tiêu xóa bỏ hoàn toàn việc tiền gia nhiệt lốp. Thế nhưng, hàng loạt tai nạn nghiêm trọng tại Spa đầu mùa giải đã buộc toàn bộ kế hoạch này phải tạm dừng để đánh giá lại. Brendan Hartley của Toyota và Antonio Fuoco thuộc đội Ferrari đều gặp nạn ngay khi rời khỏi pitlane trên bộ lốp nguội ngắt. Những sự cố đáng tiếc đó đã thúc đẩy FIA và ACO (Automobile Club de l'Ouest) tiến hành điều tra toàn diện, dẫn đến quyết định cho phép sử dụng trở lại thiết bị làm nóng lốp tại Le Mans như một biện pháp khẩn cấp.
Giờ đây, khi mùa giải 2025 đã chính thức khép lại, những bài học từ giai đoạn chuyển tiếp đầy thử thách này tiếp tục là tâm điểm của các cuộc thảo luận hướng tới mùa giải mới. Nhất là khi Công thức 1 cũng sẽ bước vào kỷ nguyên kỹ thuật hoàn toàn mới vào năm 2026. Đây là thời điểm mà các quy định khí động học và kỹ thuật mới sẽ một lần nữa đặt công nghệ lốp xe vào trung tâm của mọi chiến lược vận hành.
Vì sao lốp xe cần được làm nóng trước khi ra đường đua?
Việc làm nóng lốp không phải là sản phẩm của thời đại hiện đại. Ngay từ những năm 1970, các đội đua đã tìm mọi cách để giữ nhiệt cho lốp trước giờ xuất phát. Câu chuyện kinh điển tại Grand Prix Canada 1974 khi các đội đua Formula 1 dùng chăn khách sạn quấn quanh lốp đã trở thành giai thoại bất hủ trong làng đua xe.
Ngày nay, công nghệ làm nóng lốp xuất hiện ở hầu hết các cấp độ thi đấu, từ Formula 1 và MotoGP cho đến các giải đua phong trào. Để hiểu vì sao yếu tố này lại quan trọng đến vậy, ta cần quay lại với bản chất vật lý của độ bám lốp.
Cao su lốp xe có đặc tính đàn hồi nhớt, nghĩa là độ cứng của vật liệu biến đổi mạnh theo nhiệt độ. Khi nhiệt độ thấp, mô đun đàn hồi cao khiến cao su trở nên cứng và giòn, rất khó sinh ra lực bám. Khi nhiệt độ tăng lên, cao su trở nên mềm dẻo và linh hoạt hơn, cho phép bề mặt lốp biến dạng và ăn khớp tốt hơn với cấu trúc vi mô của nhựa đường.
Chính vì thế, vòng chạy khởi động luôn là giai đoạn then chốt. Nhiệm vụ hàng đầu của tay đua là đưa cả bốn bánh xe vào dải nhiệt độ vận hành tối ưu một cách đồng đều. Điều này đòi hỏi tay đua phải hạn chế phanh gấp, tăng tốc đột ngột và tránh đặt tải ngang lớn trong các góc cua kéo dài. Nếu đẩy xe vượt ngưỡng khi lốp chưa đủ nhiệt, bề mặt cao su sẽ trượt trên mặt đường, gây ảnh hưởng đến cấu trúc của lốp và hình thành hiện tượng graining (lốp bị vón cục). Khi đó, diện tích tiếp xúc thực tế với mặt đường giảm mạnh, kéo theo độ bám cũng suy giảm nghiêm trọng.
Phân biệt chăn sưởi lốp (tyre blanket), lều sưởi (tyre tent) và lò sưởi lốp (tyre oven)
Các phương pháp làm nóng lốp được quy định cụ thể trong điều lệ kỹ thuật của từng giải đấu. Xe công thức thường ưu tiên chăn sưởi (tyre blanket), trong khi các hạng xe bánh kín như GT hay Hypercar lại ưa chuộng lều sưởi (tyre tent) hoặc lò sưởi lốp (tyre oven). Nguyên nhân là do rất khó lắp chăn sưởi lốp bên trong hốc bánh của xe thể thao (do đặc thù không gian hạn chế trong vòm bánh).
Chăn sưởi lốp là tấm gia nhiệt linh hoạt, bên trong chứa phần tử sinh nhiệt được bao bọc bởi lớp gel dẫn nhiệt. Tấm chăn ôm trọn chu vi lốp và được kết nối với hộp điều khiển trung tâm để giám sát nhiệt độ liên tục trong suốt quá trình vận hành.
Trong khi đó, lều hoặc lò sưởi lốp là các buồng kín có kích thước lớn hơn, nơi nhiều bộ lốp được xếp trên giá đỡ chuyên dụng. Không khí nóng được thổi vào buồng, thường thông qua các thiết bị sưởi dùng nhiên liệu, giúp nhiệt độ tăng dần đều đặn theo thời gian. Dù áp dụng phương pháp nào, cả hai giải pháp đều tiêu tốn lượng năng lượng đáng kể, và thường yêu cầu từ một đến hai giờ để đưa lốp đạt mức nhiệt vận hành mong muốn.
Thời gian và nhiệt độ làm nóng lốp được kiểm soát ra sao?
Thời gian lốp được phép nằm trong chăn hay lò sưởi được quy định nghiêm ngặt. Trong Formula 1, lốp chỉ được phép làm nóng trước phiên chạy mà chúng sẽ được sử dụng. Lốp slick được phép làm nóng tối đa hai giờ ở mức 70 độ C, lốp intermediate tối đa hai giờ ở 60 độ C, trong khi lốp wet hoàn toàn không được phép làm nóng trước.
Các mức nhiệt này được đo trực tiếp trên bề mặt gai hoặc thành lốp bằng thiết bị hồng ngoại chứ không dựa vào nhiệt độ cài đặt trên chăn sưởi. Đây là chi tiết quan trọng nhằm đảm bảo tính công bằng và kiểm soát chặt chẽ tác động kỹ thuật giữa các đội đua.
Có nên cấm hoàn toàn việc làm nóng lốp?
Vấn đề cốt lõi của việc cấm sử dụng chăn sưởi lốp tại những giải đua (vốn đã quen với quy trình này) nằm ở chỗ: các tay đua, kỹ sư cũng như nhà sản xuất lốp đều cần thời gian để thích nghi. Trên phương diện kỹ thuật, việc làm nóng trước cả lốp và vành bánh xe không chỉ giúp lốp nhanh đạt nhiệt độ làm việc tối ưu, mà còn làm tăng áp suất lốp ngay từ đầu – yếu tố có ý nghĩa then chốt đối với độ bền kết cấu của thành lốp, đặc biệt trên các xe đua tạo ra downforce rất lớn như Formula 1. Khi không còn được làm nóng trước (preheating), áp suất lốp ở thời điểm xuất phát của mỗi lượt đua sẽ thấp hơn đáng kể, kéo theo nguy cơ rủi ro về an toàn kết cấu lốp.
Hệ quả tiếp theo là áp suất lốp thấp sẽ làm thay đổi chiều cao gầm xe, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến "aero platform" – nền tảng khí động học mà các đội đua kiểm soát cực kỳ chặt chẽ. Một giải pháp mang tính đối phó là tăng áp suất lốp khi xuất phát ở trạng thái nguội. Tuy nhiên, áp suất lốp luôn tăng mạnh trong suốt một stint, do đó việc "đẩy cao" áp suất ban đầu có thể khiến lốp bị quá áp ở giai đoạn sau, dẫn tới hàng loạt vấn đề về quá nhiệt, mài mòn và suy giảm hiệu năng.
Giải pháp bền vững không nằm ở việc điều chỉnh thông số tức thời, mà ở quá trình phát triển các hợp chất và kết cấu lốp mới – những loại lốp có thể đảm bảo độ đỡ kết cấu và độ bám ngay cả khi khởi động ở nhiệt độ thấp và áp suất thấp, nhưng vẫn không làm tổn hại đến hiệu suất tổng thể. Pirelli - nhà cung cấp lốp độc quyền của Formula 1 đã theo đuổi mục tiêu này thông qua lộ trình triển khai từng bước. Ban đầu, Pirelli từng đặt mốc năm 2022 để loại bỏ hoàn toàn chăn sưởi lốp song song với việc giới thiệu lốp 18 inch thành mỏng. Tuy nhiên, kế hoạch này sau đó được điều chỉnh và thực hiện theo nhiều giai đoạn.
Cụ thể, mùa giải 2021 đã đánh dấu bước đi đầu tiên khi nhiệt độ sưởi tối đa bị hạ xuống còn 100°C đối với lốp trước và 80°C đối với lốp sau. Tiếp đó, mức nhiệt này tiếp tục giảm xuống 70°C trong thời gian tối đa hai giờ, đồng thời số bộ chăn sưởi dành cho lốp trơn (slick) cũng bị giới hạn ở mức bảy bộ cho mỗi xe. Cách tiếp cận thận trọng này nhằm tạo cho Pirelli khoảng thời gian cần thiết để phát triển các thế hệ lốp có khả năng vận hành an toàn và hiệu quả khi xuất phát từ trạng thái nguội.
Theo kế hoạch lúc bấy giờ, tất cả các đội đua đã tiến hành bỏ phiếu về đề xuất cấm hoàn toàn chăn sưởi lốp trước ngày 31/7/2023, sau khi hoàn tất đợt thử nghiệm kéo dài hai ngày ngay sau chặng Grand Prix Anh.
Việc làm nóng lốp trước có thực sự tạo ra những cuộc đua hấp dẫn hơn?
Không phải tất cả các giải đua đỉnh cao đều sử dụng chăn sưởi lốp, nhưng nhiều trong số đó vẫn mang đến những màn so tài giàu tính cạnh tranh và cuốn hút. IndyCar và Formula 2 là những ví dụ điển hình, cả hai giải đua đều đã cấm hoàn toàn việc sưởi lốp trước mà không làm suy giảm chất lượng chuyên môn. Thậm chí, tại IndyCar, chính việc không có chăn sưởi lốp còn làm gia tăng sự kịch tính xoay quanh các chiến thuật dừng pit.
Sự tương phản giữa bộ lốp mới còn nguội và bộ lốp đã nóng nhưng mòn nặng tạo ra những biến động liên tục về hiệu quả của chiến thuật undercut và overcut, từ đó khiến chiến lược dừng pit trở nên khó đoán và hấp dẫn hơn. Đây là yếu tố mang đậm tính "đua thực chiến", nơi kỹ năng quản lý lốp và quyết định chiến thuật đóng vai trò then chốt.
British Touring Car Championship (BTCC) cũng là một minh chứng rõ nét cho việc một giải đua có thể vận hành hiệu quả mà không cần bất kỳ hình thức sưởi lốp nào. Khác với nhiều giải khác, BTCC cho phép xe dẫn động cầu trước (FWD) và cầu sau (RWD) thi đấu trực tiếp với nhau trên cùng một đường đua. Trong bối cảnh không có làm nóng lốp trước khi đua, xe FWD thường chiếm lợi thế ở giai đoạn đầu chặng đua, do lốp trước vừa đảm nhiệm truyền động vừa chịu tải phanh - được đẩy lên nhiệt độ làm việc nhanh hơn. Ngược lại, xe RWD thường có phân bố mài mòn lốp đồng đều hơn so với FWD, nhờ đó duy trì được độ bám tốt hơn ở giai đoạn cuối cuộc đua.
Tương lai của việc tiền gia nhiệt lốp trong kỷ nguyên mới của F1
Có quan điểm cho rằng, với tư cách là một tay đua chuyên nghiệp, việc điều khiển chiếc xe ở sát ngưỡng độ bám mà lốp có thể cung cấp bất kể mức độ bám của mặt đường, tuổi thọ lốp hay trong trường hợp này là nhiệt độ lốp - vốn dĩ phải là điều hiển nhiên trong bộ môn thể thao tốc độ này. Lập luận này càng có cơ sở, khi thực tế cho thấy nhiều giải đua chuyên nghiệp hàng đầu trên thế giới đã và đang vận hành thành công mà không cần bất kỳ hình thức gia nhiệt lốp trước nào. Điều đó cho thấy cả WEC lẫn Formula 1 hoàn toàn có khả năng đi theo con đường tương tự, nếu được chuẩn bị đúng cách.
Tuy nhiên, có một điều rõ ràng là: trong bối cảnh mùa giải 2025 đã chính thức khép lại và các giải đua đang bước vào giai đoạn chuyển tiếp hướng tới mùa 2026, nếu chăn lốp và lò sưởi lốp bị cấm hoàn toàn, các nhà cung cấp lốp cùng các đội đua cần có đủ thời gian để thích nghi với triết lý thi đấu mới. Việc triển khai đúng đắn không chỉ mang ý nghĩa then chốt đối với an toàn của các tay đua, mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới chất lượng chuyên môn và tính cạnh tranh của cuộc đua.
Bên cạnh đó, yếu tố hình ảnh và thông điệp công chúng cũng đóng vai trò không kém phần quan trọng. Mục tiêu bảo vệ môi trường của việc loại bỏ hệ thống gia nhiệt lốp sẽ trở nên phản tác dụng nếu lượng khí thải carbon phát sinh từ việc sửa chữa xe do tai nạn lại gia tăng, xuất phát từ việc xe bị mất độ bám do sử dụng bộ lốp nguội.
Nhìn lại bối cảnh trước thềm Le Mans, có thể cho rằng cách tiếp cận mang tính lộ trình, từng bước và có kiểm soát nên được cân nhắc, nhằm tránh những tranh cãi và áp lực không cần thiết xoay quanh vấn đề làm nóng lốp trong giai đoạn then chốt của quá trình chuyển đổi.