Formula 1 là đỉnh cao của thể thao tốc độ. Nhiều công nghệ trên xe thương mại đã được phát triển từ những cuộc đua đầy tốc độ, cuốn hút biết bao thế hệ trong suốt nhiều năm. Sự kịch tính tột độ của các đường đua đường phố, những màn so tài quyết liệt giữa các đối thủ truyền kiếp, và cả những cuộc đấu nội bộ giữa những người đồng đội đã khiến người hâm mộ luôn phải hồi hộp theo dõi qua từng mùa giải.
Dù sự hào nhoáng và quyến rũ của môn thể thao này là điều không thể bàn cãi, người ta cũng không thể phủ nhận những rủi ro nguy hiểm thường trực khi thi đấu ở tốc độ cực cao.
Trong suốt chiều dài lịch sử Formula 1, không ít vụ tai nạn nghiêm trọng đã xảy ra, buộc môn thể thao này liên tục nâng cao các tiêu chuẩn an toàn. Thế nhưng, điều đáng tiếc là nhiều thay đổi chỉ xuất hiện sau khi F1 phải đánh đổi bằng chính sinh mạng của những tay đua.
Dưới đây là những thảm kịch đau lòng từng gây chấn động làng đua F1, để lại những mất mát không thể quên và góp phần thúc đẩy môn thể thao này thay đổi để trở nên an toàn hơn như ngày nay.
Ronnie Peterson bị cuốn vào vụ va chạm dây chuyền
Tay đua người Thụy Điển - Ronnie Peterson là một trong những tay đua vĩ đại nhất của thập niên 70. Đáng tiếc, ông đã qua đời sau một vụ va chạm liên hoàn tại Grand Prix Ý năm 1978.
Peterson - khi ấy 34 tuổi đã không may bị cuốn vào vụ va chạm giữa chiếc McLaren của James Hunt - đang chạy ở vị trí thứ 10 và chiếc Arrows của Riccardo Patrese ở vị trí thứ 12.
Cú va chạm này khiến chiếc McLaren - trong lúc lao về phía hàng rào chắn bên phải đã lao vào chiếc Lotus của Peterson và làm nát phần đầu xe. Vittorio Brambilla - người xuất phát từ cuối đoàn đua sau đó không thể tránh vụ va chạm dây chuyền và đâm vào xe của Peterson, khiến chiếc xe bốc cháy, qua đó định đoạt số phận của ông.
Vụ tai nạn này đã thay đổi cách thức điều trị y tế được triển khai trên các đường đua Formula 1. Các xe y tế được đưa vào sử dụng để theo sát đoàn đua nhằm ứng cứu các tay đua kịp thời khi xảy ra tai nạn. Tầm quan trọng của thay đổi này được minh chứng rõ ràng khi Michael Schumacher nhận được sự chăm sóc y tế gần như ngay lập tức sau tai nạn tại GP Anh năm 1999.
Đồng thời, cũng sau cái chết bi thảm của Peterson, những thay đổi đã được thực hiện tại đường đua Monza (Ý) nhằm cải thiện an toàn thi đấu: các hàng rào chắn đã được lùi xa hơn, và pit lane đã được thiết kế lại.
Sự ra đi của huyền thoại Ayrton Senna
Nhà vô địch thế giới ba lần Ayrton Senna là một trong những tay đua F1 vĩ đại nhất mọi thời đại, nhưng vào ngày định mệnh của chặng đua Imola (Ý), ông đã vĩnh viễn rời xa thế gian. Thảm kịch xảy ra ở vòng bảy của Grand Prix San Marino năm 1994. Khi Senna tiến đến góc cua Tamburello, ông đã đi hơi rộng vào bức tường bê tông không được bảo vệ ở tốc độ 210,8 km/h.
Tay đua 34 tuổi chịu ba chấn thương nghiêm trọng, bao gồm việc bị một bánh xe bật ngược va trúng mũ bảo hiểm và bị một mảnh hệ thống treo bung ra đâm xuyên. Senna mang theo lá cờ Áo trong xe để tưởng nhớ Ratzenberger - người đã qua đời cùng tuần đua đó trong buổi phân hạng.
Hai vụ tai nạn chết người trong cùng một tuần đua tại cùng một đường đua đã làm Formula 1 chìm trong bàng hoàng. Sự ra đi của một trong những vận động viên vĩ đại nhất trong lịch sử đua xe đã khiến FIA thực hiện các bước đi nghiêm ngặt nhằm đảm bảo giảm thiểu nguy cơ tử vong trong những cú va chạm ở tốc độ cao. Trong số những thay đổi khác, thiết kế xe Formula 1 đã được đại tu để đảm bảo rằng các bộ phận vỡ ra trong tai nạn sẽ không gây thương tích cho tay đua trong tương lai.
Jules Bianchi mất lái trên đường đua trơn trượt
Điều kiện thời tiết khắc nghiệt tại Grand Prix Nhật Bản 2014 đã góp phần dẫn đến vụ tai nạn thảm khốc, khiến Jules Bianchi qua đời sau nhiều tháng chống chọi với chấn thương nghiêm trọng.
Tay đua người Pháp - khi đó mới 25 tuổi đã không thể giảm tốc kịp thời khi đi qua khu vực xuất hiện cờ vàng kép. Anh bị mất lái một vòng sau đó tại chính góc cua nơi chiếc xe gặp nạn của tay đua Adrian Sutil đang được cẩu ra khỏi đường đua. Xe của Bianchi va chạm với cần cẩu, gây chấn thương đầu nghiêm trọng khiến anh rơi vào hôn mê. Chín tháng sau, anh đã ra đi mãi mãi.
Vụ tai nạn là một cú sốc đối với toàn thể cộng đồng Formula 1. Dù sau thảm kịch của Ayrton Senna (được đề cập ở trên), F1 đã áp dụng nhiều biện pháp nhằm bảo vệ các tay đua khi có xe gặp sự cố dừng ở vị trí nguy hiểm hoặc đang được cẩu khỏi đường đua, những quy định khi đó vẫn chưa đủ để ngăn chặn một tai nạn tương tự.
Sau vụ việc, FIA tiếp tục siết chặt các tiêu chuẩn an toàn. Kể từ đó, các cuộc đua sẽ được giương cờ đỏ nếu cần đưa phương tiện cứu hộ hoặc xe cẩu vào đường đua để thu dọn hiện trường, thay vì vẫn tiếp tục diễn ra như trước. Bên cạnh đó, halo – thiết bị bảo vệ khoang lái bao quanh đầu tay đua cũng được phát triển và đưa vào sử dụng như một trong những di sản quan trọng từ tai nạn của Bianchi. Kể từ khi được áp dụng, halo đã nhiều lần chứng minh giá trị khi góp phần bảo vệ các tay đua khỏi những chấn thương nghiêm trọng.
Số phận bi thảm của Tom Pryce
Tay đua người xứ Wales Tom Pryce, 27 tuổi, ban đầu thậm chí không được dự kiến góp mặt tại Grand Prix Nam Phi 1977, nhưng số phận đã đưa anh đến với một trong những thảm kịch đau lòng nhất lịch sử Formula 1.
Khi đó, nhân viên đường đua tuổi thiếu niên - Frederick Jansen Van Vuuren đang chạy băng qua đường đua để hỗ trợ một tay đua khác có xe đang bốc cháy thì cậu băng qua đúng đường đi của Pryce.
Xe của Pryce va chạm với Frederick ở tốc độ gần 270,4 km/h. Tai nạn nghiêm trọng đến mức Frederick tử vong ngay tại chỗ. Trong cú va chạm, bình chữa cháy mà Frederick mang theo văng trúng Pryce với lực cực mạnh, gây ra những chấn thương chí mạng ở vùng đầu và cổ. Tay đua người xứ Wales đã tử vong ngay tại hiện trường.
Sau thảm kịch kinh hoàng này, các nhà chức trách F1 đã bắt buộc áp dụng các quy trình nghiêm ngặt đối với trường hợp các nhân viên đường đua lao vào đường đua khi các xe khác vẫn đang di chuyển ở tốc độ cao. Điều này đã mở đường cho một hệ thống hiển thị cờ vàng và cờ đỏ hợp lý hơn, nhằm đảm bảo tất cả tay đua và đội đua nhanh chóng biết được điều gì đang xảy ra.
Vụ tai nạn bi thảm của Roland Ratzenberger tại Imola năm 1994
Tay đua người Áo, 33 tuổi - Roland Ratzenberger đã gặp một tai nạn tốc độ cao trong vòng phân hạng cho Grand Prix San Marino năm 1994. Trước khi tình huống chết người xảy ra, Ratenzberger đã lao ra ngoài đường đua, khiến cánh trước của xe bị hư hỏng. Đáng tiếc, bộ phận này sau đó đã bung ra và kẹt bên dưới chiếc xe F1 Simtek ở tốc độ hơn 305 km/h.
Ratzenberger không thể kiểm soát chiếc xe và đâm vào một bức tường bê tông tại góc cua tốc độ cao Villeneuve, chịu chấn thương sọ cùng nhiều chấn thương khác. Đáng nói ở chỗ, vụ tai nạn đau lòng này xảy ra chỉ một ngày trước tai nạn của Senna trong tuần đua tại Imola.
Tai nạn của Roland là lời nhắc nhở rõ ràng về những hiểm nguy mà các tay đua Formula 1 phải đối mặt khi vào những góc cua gắt ở tốc độ cao. Thảm kịch này đã dẫn đến việc bố trí các hàng rào an toàn hơn, đặc biệt tại các khúc cua chicane tốc độ cao trên các đường đua F1. Những khu vực nguy hiểm này đã được thiết kế lại với các cấu trúc đệm và hấp thụ lực va chạm, giúp bảo vệ tay đua trong các trường hợp va chạm nghiêm trọng.
Pha vượt sai thời điểm của Gilles Villeneuve
Tay đua người Canada Gilles Villeneuve đã gặp tai nạn kinh hoàng ở tốc độ khoảng 225 km/h (140 mph) trong phiên phân hạng Grand Prix Bỉ 1982 tại trường đua Zolder. Vào những phút cuối, Villeneuve được cho là đang nỗ lực cải thiện thành tích sau khi Didier Pironi vừa lập thời gian nhanh hơn, trong lúc ông sử dụng bộ lốp phân hạng cuối cùng.
Khi đến một khúc cua, Villeneuve bắt gặp chiếc xe của Jochen Mass đang giảm tốc phía trước. Trong nỗ lực vượt lên bên phải, bánh trước bên trái trên xe của Villeneuve đã va vào phía sau xe của Mass. Cú va chạm khiến chiếc Ferrari bị hất văng lên không trung, lộn nhiều vòng trước khi cắm đầu xuống mặt đường với lực va đập khủng khiếp. Phần đầu khung gầm bị phá hủy hoàn toàn, còn Villeneuve chịu những chấn thương không thể cứu chữa. Ông được duy trì sự sống bằng máy trong thời gian ngắn trước khi qua đời.
Sự ra đi của Villeneuve đã khiến cả thế giới Formula 1 bàng hoàng, đồng thời trở thành động lực thúc đẩy những thay đổi quan trọng trong thiết kế xe đua. FIA và các đội đua tiếp tục cải tiến khí động học nhằm hạn chế nguy cơ xe bị nhấc bổng khỏi mặt đường sau những cú va chạm ở tốc độ cao. Nhờ đó, các xe Formula 1 hiện đại có xu hướng duy trì độ bám đường tốt hơn và hiếm khi bị hất văng lên không trung trong những tình huống tương tự.
