FIA có một người điều khiển xuất phát cố định (a permanent starter), chịu trách nhiệm cho việc bắt đầu các cuộc đua F1, F2 và F3. Tên cô ấy là Rebecca Lee.
Chúng ta sẽ cùng khám phá những công nghệ và quy trình đằng sau khoảnh khắc xuất phát, đồng thời tìm hiểu công việc của Rebecca Lee. Đằng sau vai trò "người bấm nút" quen thuộc trên sóng truyền hình, cô còn là trưởng bộ phận vận hành xe một chỗ ngồi (single-seater) của FIA với khối lượng công việc khổng lồ.
Cách khởi đầu một chặng đua F1
Lee gia nhập đội ngũ với vai trò người điều khiển xuất phát cố định vào năm 2023, và lần ra mắt đầu tiên của cô là tại Singapore Grand Prix cùng năm đó.
Để thực hiện trọng trách then chốt này, cô có một "văn phòng tạm thời" nằm sát vạch xuất phát của các xe F1, F2 hay F3 nhất có thể. Đó là một bục điều khiển (starting gantry) vươn cao phía trên vạch xuất phát / vạch đích, nằm ngay cạnh dãy đèn tín hiệu.
Một giờ trước cuộc đua, Lee sẽ kiểm tra bảng điều khiển xuất phát - một thiết bị đặc biệt được chế tạo riêng theo yêu cầu của FIA, để đảm bảo mọi dây cáp và nút bấm đều đúng vị trí. Hệ thống này bao gồm một màn hình hiển thị dữ liệu đo lường từ xa (telemetry), một màn hình hiển thị thời gian và một màn hình khác báo cáo trạng thái của hệ thống bảng điều khiển.
Hệ thống sẽ được lập trình riêng biệt tùy theo loại hình đua và phân hạng xe mà cô chuẩn bị cho xuất phát.
Sau đó, khu vực pitlane sẽ được mở để các tay đua thực hiện các vòng chạy làm quen (reconnaissance laps) rồi tập hợp lại vạch xuất phát. Đèn tín hiệu sau đó sẽ chuyển sang màu xanh để bắt đầu vòng khởi động (formation lap).
Khi các xe quay trở lại vạch xuất phát, họ phải dừng đúng vị trí xuất phát của mình, giữ động cơ hoạt động và chờ đợi tín hiệu đèn năm giây xuất hiện.
Trong lúc đó, khi đoàn xe đang lùi vào vị trí, Lee quan sát các đèn báo hiệu đặt cạnh bức tường của khu vực pitwall. Những đèn này sẽ chuyển sang màu xanh ngay khi mọi tay đua đã vào đúng vị trí. Đó là tín hiệu cho cô biết bảng điều khiển xuất phát đã sẵn sàng hoạt động.
Ngay khi lá cờ xanh được phất phía sau đoàn xe, cô sẽ nhấn nút khởi động - nút màu xanh lá lớn nằm bên trái bảng điều khiển, để bắt đầu chuỗi trình tự năm đèn đếm ngược. Tiếp theo đó, các đèn sẽ lần lượt sáng theo từng giây: 5 giây, rồi 4, 3, 2 và 1. Sau quy trình năm giây này, cô sẽ tạm dừng một nhịp, sau đó nhấn nút xanh đó lần nữa, và toàn bộ đèn sẽ tắt để cuộc đua chính thức được bắt đầu.
Mọi thứ đơn giản là vậy. Tuy nhiên, Lee phải túc trực trên bục điều khiển trong vài vòng đua đầu tiên, vì tai nạn rất dễ xảy ra khi các xe còn đang bám sát nhau ở giai đoạn đầu.
Nếu cần hủy xuất phát, cô sẽ phối hợp chặt chẽ với trung tâm điều hành và giám đốc đường đua qua bộ đàm, nhấn nút hủy (abort), sau đó nhấn nút xanh để thiết lập lại chu trình xuất phát.
Các cuộc đua F2 và F3 cũng diễn ra theo quy trình chính xác như vậy, với bảng điều khiển được hiệu chỉnh thời gian tương ứng cho từng giải, nhưng Lee có các đồng nghiệp khác để cùng chia sẻ những nhiệm vụ này.
Chuyện gì xảy ra nếu có lỗi xuất phát?
Có các camera được gắn bên cạnh các ô xuất phát (grid box) để theo dõi vị trí của từng chiếc xe khi tay đua tiến vào vị trí dừng sau vòng khởi động. Ngoài ra, còn có các bộ phát tín hiệu (transponder) cùng các cảm biến lắp dưới mặt đường nhựa để đo lường chính xác vị trí của mỗi xe.
Camera trên xe (onboard camera) cũng có thể được sử dụng để xử phạt các tay đua, giống như trường hợp của Lewis Hamilton tại Grand Prix Qatar 2024 và Kimi Antonelli tại Grand Prix Las Vegas 2025.
Các hình phạt sẽ được áp dụng đối với những trường hợp sau:
- Tay đua di chuyển sau khi đèn báo hiệu bốn giây phát sáng hoặc trước khi các đèn đỏ vụt tắt.
- Tay đua đỗ xe lệch khỏi ô xuất phát đến mức bộ phát tín hiệu không thể xác định được thời điểm chiếc xe bắt đầu chuyển động khi đèn tắt.
- Bất kỳ phần nào của lốp trước nằm ngoài giới hạn (phía trước và hai bên) của ô xuất phát tại thời điểm có tín hiệu bắt đầu.
Tùy vào mức độ vi phạm, các hình phạt cộng thêm năm giây hoặc 10 giây vào tổng thời gian đua sẽ được đưa ra.
FIA đảm bảo quy trình xuất phát suôn sẻ bằng cách nào?
FIA áp dụng một cách tiếp cận cực kỳ tỉ mỉ để đảm bảo an toàn cho các tay đua, bao gồm nhiều bài kiểm tra khác nhau trên thiết bị xuất phát để phát hiện sớm các sự cố tiềm ẩn.
Nếu hệ thống liên lạc với các tay đua bị lỗi, họ có thể không biết rằng cuộc đua đã bị hủy xuất phát hoặc có tai nạn xảy ra ở vòng đầu tiên - điều này có khả năng đẩy họ vào tình huống nguy hiểm.
Lee cho biết: "Hệ thống của chúng tôi được tích hợp hoàn toàn vào phần mềm thời gian và đo lường từ xa mà chúng tôi đang sử dụng - RaceWatch. Chúng tôi có nhiều lớp dự phòng để đảm bảo rằng mình sẽ không bao giờ gặp rủi ro vào bất kỳ thời điểm nào."
"Chúng tôi thực hiện các mô phỏng thử nghiệm, kiểm tra và giám sát liên tục để đảm bảo hệ thống luôn tuân thủ đúng quy định và không bao giờ xuất hiện lỗ hổng."
Lee cùng đội ngũ tại trung tâm điều hành đua (race control) sẽ chạy thử các kịch bản khác nhau để đảm bảo các tín hiệu hủy xuất phát, bắt đầu đua và cờ đỏ hiển thị chính xác trên màn hình kỹ thuật số cũng như dữ liệu đo lường được gửi đến xe và pitwall.
"Chúng tôi cũng có thể thực hiện các bài kiểm tra từ xa mà không cần phải đứng trực tiếp tại bục để kiểm tra bảng điều khiển. Việc đó có thể được thực hiện ngay tại phòng điều hành. Và tất nhiên, chúng tôi có thể theo dõi và bám sát hành vi của hệ thống trong suốt thời gian đó. Vì vậy, đây là thứ mà chúng tôi luôn phải để mắt tới."
Công việc của Lee không chỉ dừng lại ở việc cho xe F1 xuất phát.
Người điều khiển xuất phát của FIA còn làm những gì khác?
Đứng trên bục điều khiển và ngắm nhìn những chiếc xe F1 lao vút qua trong chớp mắt nghe có vẻ là một công việc đầy phấn khích, nhưng như Lee chia sẻ, đó chỉ là một "phần cực kỳ nhỏ" trong công việc của cô với tư cách là trưởng bộ phận vận hành của FIA.
"Tôi quản lý mọi sự kiện, làm việc với các nhà tổ chức địa phương để đảm bảo họ đáp ứng tất cả các nhu cầu của chúng tôi trước khi chặng đua diễn ra. Tôi lập mọi kế hoạch, lo liệu hậu cần, giám sát việc tuân thủ quy định, đảm bảo mọi thiết bị chúng tôi mang theo đều hợp pháp và đúng chuẩn."
"Tôi làm việc với các ASN (cơ quan quản lý thể thao quốc gia) và các nhân viên đường đua (marshals) để đảm bảo nhân sự luôn sẵn sàng. Ngoài ra, tôi còn quản lý ngân sách, tài chính và một số hợp đồng với các nhà cung cấp của chúng tôi."
Cô cũng là người đảm bảo rằng lá cờ ca-rô được phất đúng thời điểm bởi các nhân vật nổi tiếng hoặc khách mời danh dự trên bục xuất phát / vạch đích.
Đứng trên bục điều khiển xuất phát là một cảm giác vô cùng phấn khích, đặc biệt là tại những đường đua lịch sử như Silverstone. Nhưng Lee lại luôn tập trung vào một nhiệm vụ rộng lớn hơn nhiều - đó chính là yếu tố then chốt để đảm bảo các tuần đua diễn ra mà không gặp bất kỳ trục trặc nào.