Sau chặng đua Monaco Grand Prix 2026, Alpine đã phản đối án phạt mà FIA áp dụng khiến tay đua Pierre Gasly của họ bị tước đi podium. Nhưng chuyện đó đã diễn ra như thế nào?
Bộ quy định của FIA cho phép các đội đua Formula 1 phản đối kết quả của bất kỳ án phạt hoặc quyết định điều hành nào được đưa ra trong tuần đua thông qua cơ chế gọi là "quyền yêu cầu xem xét lại" (Right of Review). Thông qua quy trình này, một đội đua có thể yêu cầu được trình bày những thông tin mới có khả năng khiến FIA thay đổi quan điểm và đảo ngược phán quyết trước đó của mình.
Nhưng quyền yêu cầu xem xét lại (Right of Review) hoạt động như thế nào? Các đội đua cần phải cung cấp những gì cho FIA? Và FIA được kỳ vọng sẽ xử lý quá trình xem xét này ra sao?
Hãy cùng tìm hiểu chi tiết.
Right of Review là gì?
Formula 1 là một trong những môn thể thao được giám sát chặt chẽ nhất thế giới. Bộ luật của giải đua dài tới hàng trăm trang, và mỗi chiếc xe được theo dõi bởi hàng nghìn cảm biến ghi nhận dữ liệu hiệu suất trong suốt một chặng đua Grand Prix.
Tuy nhiên, trong mỗi cuộc đua, chỉ có khoảng ba hoặc bốn giám sát viên (stewards) chịu trách nhiệm theo dõi toàn bộ lượng dữ liệu khổng lồ đó. Vì vậy, sai sót là điều không thể tránh khỏi. Các giám sát viên thường phải đưa ra kết luận khá nhanh dựa trên dữ liệu và video mà họ có trong tay, tuy nhiên, không phải lúc nào họ cũng được tiếp cận với các video trên camera riêng của từng đội đua hoặc toàn bộ dữ liệu cảm biến của xe.
Chính vì thế, FIA – cơ quan xây dựng và thực thi các quy định của Formula 1 cần có một cơ chế để các đội đua có thể chính thức phản đối hoặc yêu cầu xem xét lại một quyết định của ban giám sát. Cơ chế này chính là "Right of Review" - hay quyền yêu cầu xem xét lại.
Cụ thể hơn, Right of Review là một cơ chế pháp lý được quy định tại Điều 14 của Bộ luật Thể thao Quốc tế của FIA. Cơ chế này cho phép bất kỳ đội đua nào yêu cầu FIA xem xét lại một án phạt hoặc quyết định, với điều kiện họ phải cung cấp được những bằng chứng mới, quan trọng và có liên quan, mà các giám sát viên chưa có hoặc chưa thể tiếp cận vào thời điểm đưa ra phán quyết ban đầu.
Để yêu cầu áp dụng quyền này, đội đua phải nộp một đơn đề nghị chính thức, đầy đủ và đúng quy định cho FIA. Nếu đơn không đầy đủ hoặc có sai sót, yêu cầu xem xét lại có thể bị bác bỏ ngay từ đầu.
Ngoài ra, bất kỳ đội đua nào nộp đơn yêu cầu "Right of Review" cũng phải đặt cọc 20.000 euro (23.000 USD). Khoản tiền này sẽ được hoàn trả nếu FIA xác định rằng yêu cầu xem xét lại là có cơ sở và phù hợp.
Khoản đặt cọc này đóng vai trò như một biện pháp răn đe, nhằm ngăn các đội đua nộp đơn một cách tùy tiện hoặc khi chính họ cũng không thực sự tin rằng mình có đủ căn cứ để thắng trong quá trình xem xét.
Cuối cùng, đơn yêu cầu xem xét lại phải được nộp trong vòng 96 giờ (4 ngày) kể từ khi chặng đua kết thúc.
Làm thế nào một đơn yêu cầu "Right of Review" có thể dẫn đến việc hủy bỏ án phạt?
Khi một đội đua nộp đầy đủ hồ sơ về quyền yêu cầu xem xét lại cho FIA, đó mới chỉ là bước đầu tiên của quy trình. Tiếp theo, FIA sẽ lên lịch một phiên điều trần với đội đua đó.
Trong phiên điều trần này, đội đua nộp đơn sẽ trình bày các bằng chứng liên quan để hỗ trợ cho yêu cầu của mình và phải đáp ứng các tiêu chí sau:
- Những bằng chứng này phải là thông tin mới đối với FIA, nghĩa là FIA chưa có quyền tiếp cận chúng khi đưa ra án phạt ban đầu.
- Bằng chứng cũng phải liên quan trực tiếp đến việc hủy bỏ án phạt đang bị khiếu nại.
- Bằng chứng đồng thời phải là những thông tin mà các giám sát viên không có được tại thời điểm đưa ra phán quyết, và phải đủ quan trọng để có thể làm thay đổi cách nhìn nhận của các giám sát viên về vụ việc.
Vậy thế nào được coi là "thông tin mới"?
Mặc dù F1 và FIA theo dõi hàng nghìn điểm dữ liệu trong suốt chặng đua Grand Prix, hai bên không thể tiếp cận ngay lập tức mọi dữ liệu đang được thu thập.
Mỗi đội đua đều có quyền truy cập vào các đoạn video từ camera gắn trên xe (onboard footage) và những dữ liệu kỹ thuật riêng của đội, có thể cung cấp thêm bối cảnh về những gì đã xảy ra trong chặng đua Grand Prix. Chính những video và dữ liệu này có thể cung cấp các bằng chứng cần thiết cho quá trình xem xét lại.
Trong phiên điều trần đầu tiên, FIA sẽ đánh giá liệu các bằng chứng đó có đáp ứng các tiêu chí do quy định thể thao đặt ra hay không, cụ thể là chúng có phải là bằng chứng mới, quan trọng và liên quan hay không. Phiên này được gọi là "admissibility hearing" (phiên xem xét tính hợp lệ) và sẽ quyết định liệu quy trình Right of Review có được tiếp tục hay không.
Nếu FIA kết luận rằng các bằng chứng do đội đua cung cấp đáp ứng những tiêu chí trên, FIA sẽ lên lịch cho một phiên điều trần thứ hai. Tại phiên này, FIA sẽ xác định liệu những bằng chứng đó có đủ cơ sở để hủy bỏ án phạt hay không. Nếu FIA cho rằng các bằng chứng được đưa ra trong phiên đầu tiên là không đủ, phiên điều trần thứ hai sẽ không được tiến hành.
Phiên điều trần thứ hai được gọi là "merit hearing" (phiên xem xét nội dung), nơi FIA sẽ quyết định liệu án phạt đang bị khiếu nại có nên được hủy bỏ dựa trên những thông tin mà đội đua đã cung cấp hay không.
Cũng có khả năng một đội đua cung cấp được những thông tin mới và liên quan nhưng vẫn không dẫn đến việc án phạt bị hủy bỏ. FIA có thể công nhận rằng những thông tin đó là mới và có liên quan, nhưng trong phiên xem xét nội dung, FIA vẫn có thể quyết định giữ nguyên phán quyết ban đầu của mình.
Bất kỳ quyết định nào được FIA đưa ra trong phiên xem xét nội dung cũng đều có thể bị kháng cáo. Trong trường hợp của chặng đua Monaco Grand Prix 2026, FIA đã hủy các án phạt áp dụng đối với Pierre Gasly vì chạy quá tốc độ trong pit lane, dựa trên các bằng chứng do Alpine cung cấp. Tuy nhiên, McLaren và Red Bull đều đã kháng cáo quyết định của FIA. Để quá trình kháng cáo này được tiếp tục, họ cũng phải nộp những bằng chứng mới và có liên quan của riêng mình.
Tóm tắt nhanh quy trình quyền yêu cầu xem xét lại
Tóm lại, quy trình quyền yêu cầu xem xét lại của FIA được khởi động khi một đội đua nộp đơn lên FIA để phản đối một án phạt. Để thực hiện điều này, đội đua phải nộp một khoản phí đặt cọc.
Sau đó, FIA sẽ lên lịch một phiên xem xét tính hợp lệ (admissibility hearing), trong đó đội đua sẽ trình bày các bằng chứng nhằm phản đối án phạt.
Những bằng chứng này phải là thông tin mới (tức các giám sát viên chưa từng thấy trước đó), phải là thông tin chưa thể tiếp cận được vào thời điểm cuộc đua diễn ra (tức cả giám sát viên và các đội đua đều không thể tiếp cận được thông tin này trong lúc diễn ra cuộc đua), phải có tính quan trọng (tức đủ sức tạo ra một lập luận mạnh mẽ để hủy bỏ án phạt) và phải có tính liên quan (tức trực tiếp đề cập đến hành vi vi phạm đã bị xử phạt).
Nếu FIA kết luận rằng các bằng chứng không đáp ứng những yêu cầu trên, yêu cầu quyền yêu cầu xem xét lại sẽ bị bác bỏ.
Tuy nhiên, nếu FIA xác định rằng các bằng chứng đáp ứng đầy đủ các tiêu chí, cơ quan này sẽ lên lịch một phiên xem xét nội dung (merit hearing), trong đó đội đua sẽ trình bày lại các bằng chứng, lần này với mục tiêu thuyết phục các giám sát viên thay đổi quan điểm. Dựa trên các bằng chứng được đưa ra, các giám sát viên có thể bác bỏ yêu cầu xem xét lại, đồng nghĩa với việc án phạt vẫn được giữ nguyên, hoặc chấp thuận yêu cầu xem xét lại, dẫn đến việc hủy bỏ án phạt đang bị tranh chấp.
Nếu FIA quyết định rằng đội đua nộp đơn là đúng và án phạt cần được hủy bỏ, các đội đua hoặc đối thủ khác cũng có thể nộp đơn về quyền yêu cầu xem xét lại của riêng mình nhằm đưa ra thêm bằng chứng mới, với mục đích thuyết phục FIA khôi phục lại án phạt đã bị hủy.