Có một nghịch lý thú vị khi một chiếc xe F1 chạy ở phía sau một chiếc xe F1 khác. Ở những khúc cua, bám sát xe phía trước lại là một bất lợi: luồng không khí hỗn loạn khiến chiếc xe phía sau mất độ bám. Nhưng trên những đoạn đường thẳng, chính luồng không khí đó lại trở thành lợi thế, giúp chiếc xe phía sau có thêm tốc độ gần như "miễn phí".
Đó chính là "slipstream" (núp gió), hay còn gọi là "tow" (được xe trước kéo) – và các tay đua sẵn sàng mạo hiểm gần như mọi thứ để có được lợi thế này. Tow từng tạo nên màn về đích sát nút nhất trong lịch sử F1, và có lần còn biến cả một phiên phân hạng thành một màn hỗn loạn đầy trớ trêu.
Vậy slipstream và tow hoạt động như thế nào?
Slipstream là gì?
Khi một chiếc xe F1 lao nhanh trên đoạn đường thẳng, nó phải đẩy một lượng không khí khổng lồ ra khỏi đường đi. Quá trình đó tạo ra một vùng không khí bị xáo trộn, có áp suất thấp ngay phía sau xe, gần giống như một "khoảng trống" được tạo ra giữa không khí.
Khi một chiếc xe khác bám sát phía sau, nó sẽ lọt vào khoảng trống đó và không còn phải chống lại luồng không khí chưa bị xáo trộn như trước.
Chiếc xe phía trước đã làm phần việc khó nhất - xé toạc luồng không khí, còn chiếc xe phía sau chỉ việc tận dụng khoảng trống mà nó để lại.
Đối với chiếc xe phía sau, việc chạy trong vùng không khí này được gọi là "slipstream" (núp gió) hay "tow" (được xe phía trước "kéo").
Khi xe phía trước làm thay phần việc khó
Lý do tow có giá trị lớn đến vậy nằm ở lực cản không khí. Ở tốc độ cao, phần lớn công suất mà một chiếc xe F1 sử dụng đơn giản là để đẩy không khí sang hai bên khi lao về phía trước.
Chiếc xe dẫn đầu phải hứng chịu toàn bộ lực cản khí động học đó. Trong khi đó, chiếc xe phía sau khi chạy trong luồng khí phía sau xe dẫn đầu sẽ gặp ít lực cản không khí hơn rất nhiều, nhờ vậy nó cần ít công suất hơn để duy trì cùng một tốc độ.
Khi lực cản giảm đáng kể, chiếc xe phía sau có thể tăng tốc mạnh hơn và đạt tốc độ tối đa cao hơn, mà không cần thay đổi cách vận hành động cơ.
Nói một cách chính xác, chiếc xe phía sau đang "đi nhờ" công sức của chiếc xe dẫn đầu.
Cùng một luồng khí, hai tác động trái ngược
Đây là phần quan trọng nhất để hiểu toàn bộ vấn đề, đồng thời cũng là một trong những khái niệm hữu ích nhất khi tìm hiểu về khí động học F1.
Slipstream thực chất chính là luồng khí xoáy hỗn loạn phía sau xe – hay "dirty air" – thứ khiến chiếc xe chạy phía sau mất độ bám khi vào cua. Điểm khác biệt hoàn toàn nằm ở việc bạn cần tận dụng nó như thế nào ở từng thời điểm.
Khi vào cua, bạn cần luồng không khí sạch chạy qua cánh gió và sàn xe để tạo ra downforce. Vì vậy, luồng khí hỗn loạn phía sau xe trước sẽ gây bất lợi.
Nhưng trên đoạn đường thẳng, bạn gần như không cần downforce mà chỉ muốn giảm lực cản không khí. Lúc này, chính luồng khí đó lại giúp ích cho bạn.
Cùng một hiện tượng, nhưng tạo ra hai tác động hoàn toàn trái ngược. Tất cả phụ thuộc vào việc chiếc xe đang vào cua hay chạy thẳng.
Lợi thế từ tow lớn đến mức nào?
Điều này phụ thuộc vào từng đường đua. Một đường đua càng yêu cầu ít downforce, các đội càng phải ưu tiên giảm lực cản không khí, và khi đó Tow càng mang lại nhiều lợi thế.
Tại Monza - đường đua nhanh nhất F1, nơi các đội thường chỉnh cánh gió xuống mức thấp nhất có thể, một cú tow tốt có thể giúp nhanh hơn tới nửa giây mỗi vòng.
Đó là một lợi thế cực kỳ lớn, hoàn toàn có thể tạo nên sự khác biệt giữa việc giành pole và việc chỉ có được một vị trí ở nhóm giữa.
Monza 1971: Màn về đích sát nút nhất lịch sử F1
Không nơi nào thể hiện sức mạnh của Tow rõ ràng như Monza, và cũng không cuộc đua nào cho thấy điều đó ấn tượng bằng Grand Prix Ý 1971.
Khi ấy, trước khi các đoạn chicane được bổ sung, gần như toàn bộ vòng đua là những đoạn chạy hết ga, và slipstream có vai trò quyết định. Vị trí dẫn đầu liên tục thay đổi khi các tay đua tận dụng tow để vượt nhau trên những đoạn đường thẳng. Cuối cùng, cuộc đua được định đoạt bởi một màn nước rút của năm chiếc xe về đích cùng lúc.
Peter Gethin giành chiến thắng trước Ronnie Peterson với cách biệt chỉ 0,01 giây. Cả năm tay đua dẫn đầu chỉ cách nhau 0,61 giây, và cho đến nay, đây vẫn là màn về đích sít sao nhất trong lịch sử Formula 1.
Khi đó, đây cũng là cuộc đua F1 nhanh nhất từng được tổ chức.
Đó chính là slipstream ở dạng thuần túy nhất: những chiếc xe không thể tách khỏi nhau, liên tục bị kéo lại gần nhau qua từng vòng bởi chính luồng không khí.
Monza 2019: Tow khiến buổi phân hạng trở nên hỗn loạn
Vì tow mang lại lợi thế rất lớn ở Monza, chẳng tay đua nào muốn trở thành chiếc xe chạy phía trước, vừa cho đối thủ hưởng lợi mà bản thân lại chẳng nhận được gì.
Ở giai đoạn cuối của buổi phân hạng năm 2019, tâm lý đó đã khiến cả phiên chạy trở nên hỗn loạn. Tất cả các tay đua đều cố tình chạy chậm lại sau khúc cua cuối, gần như bò trên đường đua, bởi ai cũng chờ một người khác chạy lên trước để tạo tow cho mình.
Họ chần chừ quá lâu đến mức thời gian đã hết. Có tới tám trong số 10 tay đua băng qua vạch đích đúng lúc cờ caro được phất, đồng nghĩa với việc họ không kịp bắt đầu vòng chạy cuối.
Chỉ Charles Leclerc và Carlos Sainz kịp hoàn thành vòng chạy trước khi thời gian kết thúc.
Tình huống ấy có phần dở khóc dở cười, nhưng cũng là minh chứng rõ ràng nhất cho thấy các tay đua coi trọng slipstream đến mức nào: họ sẵn sàng mạo hiểm không kịp cờ caro chỉ để có được một cú tow.
Tow và việc vượt xe ngày nay
Trong F1 hiện đại, slipstream hiếm khi hoạt động một mình. Tay đua phía sau tận dụng tow để nhanh chóng thu hẹp khoảng cách trên đoạn đường thẳng, sau đó kết hợp với DRS (hệ thống giảm lực cản, được sử dụng từ năm 2011 đến 2025), cho phép mở cánh gió sau để giảm thêm lực cản không khí. Hai yếu tố này thường phối hợp với nhau để hoàn tất một pha vượt xe.
Từ năm 2026, khi DRS được thay thế bằng khí động học chủ động (active aerodynamics), những công cụ cụ thể có thể thay đổi, nhưng lợi thế cốt lõi vẫn không đổi: lọt vào luồng khí phía sau chiếc xe phía trước trên đoạn đường thẳng, và chính luồng không khí sẽ giúp bạn tăng tốc vượt qua đối thủ.
