Không chỉ giới hạn trong F1, hệ thống camera chữ T này còn được tin dùng tại các giải đua F2 và F3, mang đến những khung hình đầy kịch tính và chân thực từ vị trí phía trên khung bảo vệ của xe (rollhoop).
Đây là thành quả công nghệ được chính F1 "thai nghén" và phát triển tại đại bản doanh Biggin Hill (Vương quốc Anh). Kể từ khi ra mắt vào năm 1998 để thay thế cho dòng camera "vây cá mập" lỗi thời, thiết bị này đã trải qua vô số lần nâng cấp và hoàn thiện.
10 sự thật dưới đây sẽ hé lộ những điều đáng kinh ngạc về chiếc T-Cam - bộ phận vốn đã trở nên quá đỗi quen thuộc nhưng vẫn ẩn chứa nhiều bí mật công nghệ đỉnh cao của F1.
Gần 170 camera "thực chiến" trong mỗi cuối tuần đua
Cả một đội ngũ kỹ sư và chuyên gia kỹ thuật hùng hậu luôn túc trực để đảm bảo những "cỗ máy ghi hình" này hoạt động hoàn mỹ trên mọi chiếc xe F1 (với cùng một loại vỏ cấu trúc khung bảo vệ, được đồng bộ hóa để sử dụng cho cả xe an toàn - Safety Car, các giải đua F2, F3 và Porsche Supercup).
Đó chính là đội ngũ camera onboard. Họ không chỉ quản lý T-Cam mà còn không ngừng nghiên cứu các dòng camera khác, điển hình là chiếc camera trong mũ bảo hiểm (helmet cam) với đường kính siêu nhỏ chỉ 8 mm. Đây là thiết bị mang đến góc nhìn "thứ nhất" chân thực nhất từ đôi mắt của tay đua xuống mặt đường đua.
Thông thường, F1 sẽ lắp đặt tối đa chín camera xung quanh một chiếc xe. Mặc dù băng tần kỹ thuật có khả năng truyền tải cùng lúc tới 20 luồng hình ảnh, nhưng về cơ bản, có khoảng 170 camera trên xe hoạt động xuyên suốt các giải đấu (F1, F2, F3 và Porsche Supercup) trong một tuần đua để phục vụ khán giả toàn cầu.
Không dừng lại ở việc lắp đặt, đội ngũ này còn liên tục thử nghiệm các loại vật liệu mới như ống lót cao su đặc biệt để triệt tiêu độ rung. Đồng thời, tối ưu hóa vị trí đặt ăng-ten và hình dáng khí động học, để T-Cam không chỉ quay phim đẹp mà còn phải "xé gió" hoàn hảo.
T-Cam: Không chỉ đơn thuần là camera ghi hình
Bên trong cấu trúc chữ T là hai chiếc camera siêu tí hon: một hướng về phía trước và một hướng ra sau. Chúng được bảo vệ bởi lớp vỏ trong suốt với lớp phủ chuyên dụng, có khả năng "miễn nhiễm" với bụi bẩn và dầu mỡ trên đường đua.
Nhưng đó chưa phải là tất cả. T-Cam còn đóng vai trò là "trạm thu phát" tín hiệu với hai hệ thống ăng-ten riêng biệt: một là để truyền trực tiếp hình ảnh về trung tâm điều hành tại trường đua và đại bản doanh ở Anh, chiếc còn lại chịu trách nhiệm gửi dữ liệu đo lường (telemetry) từ xe về cho các đội đua.
Điều gây kinh ngạc nhất chính là: dù chứa đựng hàng loạt công nghệ phức tạp, toàn bộ cụm T-Cam này chỉ nặng vỏn vẹn khoảng 1,5 kg. Trong đó, bản thân hai chiếc camera lại là bộ phận chiếm diện tích nhỏ nhất trong toàn bộ khối linh kiện.
T-Cam: Khối công nghệ trị giá hàng tỷ đồng
Như thường lệ trong thế giới F1, mọi con số ước tính đều có thể biến động tùy vào giá thành của các linh kiện chế tác riêng (bespoke) và vật liệu đặc chủng, nhưng một cụm T-Cam có mức giá lên tới khoảng 40.000 Bảng Anh (tương đương hơn 1,3 tỷ đồng).
Phần lớn các thiết bị hỏng hóc sau tai nạn đều bị loại bỏ, nhưng một vài "chứng nhân" đặc biệt đã được đội ngũ camera onboard phục dựng và trưng bày đầy tự hào trong văn phòng của mình. Chúng là những cột mốc sống động, ghi dấu hành trình tiến hóa của T-Cam kể từ năm 1998 - thời điểm nó chính thức khai tử loại camera "vây cá mập" cũ.
Trong số những kỷ vật được "cứu rỗi" đó, nổi tiếng nhất (và cũng đầy tai tiếng) chính là chiếc T-Cam biến dạng sau vụ lật xe kinh hoàng của Chu Quán Vũ (Zhou Guanyu) tại Grand Prix Anh 2022. Dù bị hư hại nặng nề, nó vẫn được giữ lại như một biểu tượng cho sự bền bỉ của công nghệ bảo hộ F1.
"Cú lừa" vật liệu: T-Cam không hề làm từ sợi carbon
Dù sợi carbon là vật liệu thống trị trên mọi ngóc ngách của thân xe F1, nhưng T-Cam lại nói "không" với chất liệu này. Thay vào đó, lớp vỏ ngoài của nó được chế tác từ sợi thủy tinh (fibreglass), còn phần khung bảo vệ camera bên trong lại sử dụng hợp kim nhôm chuyên dụng trong ngành hàng không.
Dino Leone - Quản lý cấp cao của đội ngũ camera onboard, chia sẻ với trang Raceteq rằng sợi carbon dù rất "ưu việt và đa năng" nhưng thực tế lại có những giới hạn cực lớn.
Ông giải thích thêm: "Sợi carbon rất tốt trong vai trò của nó, nhưng nhược điểm là độ bền không cao. Việc chế tạo vỏ T-Cam bằng sợi carbon sẽ tiêu tốn một số tiền khổng lồ, trong khi nó chỉ nhẹ hơn sợi thủy tinh đúng 3 gram, thậm chí còn nặng hơn cả nhựa."
Leone cũng nhấn mạnh rằng, hợp kim nhôm hàng không có độ cứng vượt trội và dễ dàng gia công với sai số cực nhỏ (dung sai thấp) so với sợi carbon. Đó là lý do vì sao nhôm mới là "vị vua" được chọn để bảo vệ ống kính bên trong T-Cam.
"Mưu đồ" khí động học đằng sau chiếc camera
Các đội đua F1 dành hàng nghìn giờ chỉ để cắt giảm từng mili giây thời gian chạy một vòng đua, vì vậy không ngạc nhiên khi một đội đua vô địch từng tìm cách "ăn gian" luồng gió bằng cách giấu trọn cụm T-Cam vào bên trong khung bảo vệ của xe (rollhoop).
Tuy nhiên, ý đồ này đã bị dập tắt ngay lập tức. Đội đua đó bị buộc phải loại bỏ thiết kế "đột phá" này và quay lại với kiểu dáng chữ T tiêu chuẩn như tất cả các đội khác. Một chi tiết đầy thú vị khiến cả khu vực paddock và người hâm mộ ngỡ ngàng. Dù bị "tuýt còi" về thiết kế camera, đội đua đó vẫn băng băng về đích và giành chức vô địch thế giới năm ấy.
Từng có một kỷ nguyên "T-Cam 3D"
Vào năm 2010, truyền hình thể thao 3D từng là một cơn sốt toàn cầu (tương tự như cách giải Ngoại hạng Anh đã làm). F1 cũng không đứng ngoài cuộc chơi khi bắt đầu thử nghiệm ý tưởng này. Thế nhưng, công nghệ này sớm bị lụi tàn và đến năm 2016, TV 3D đã chính thức đi vào dĩ vãng như số phận của những chiếc đĩa Minidisc.
Thời điểm đó, T-Cam đã được trang bị tới bốn camera (hai trước và hai sau) để tạo ra chiều sâu hình ảnh cho trải nghiệm 3D. Tuy nhiên, ý tưởng này nhanh chóng bị dẹp bỏ để tập trung hoàn thiện định dạng 2D tiêu chuẩn mà chúng ta vẫn xem ngày nay.
T-Cam: Cuộc tiến hóa không hồi kết theo dấu chân xe F1
Năm tới (2026) sẽ là một cuộc chơi hoàn toàn mới.
Dino Leone - Quản lý cấp cao của đội ngũ onboard camera F1
Dù vẻ ngoài của T-Cam trông có vẻ chẳng có gì thay đổi, nhưng bên trong là cả một cuộc cách mạng với hệ thống ăng-ten và tần số mới sắp được triển khai để đảm bảo tín hiệu luôn ổn định và mạnh mẽ nhất.
Khi những chiếc xe đua năm 2026 dự kiến sẽ nhẹ hơn khoảng 30 kg so với năm 2025, đội ngũ camera onboard cũng không đứng ngoài cuộc chơi. Họ đang nỗ lực cắt giảm trọng lượng của T-Cam, bộ nguồn và cả thiết bị lưu trữ. Thậm chí, các đầu nối cáp bằng Magie cũng được đưa vào sử dụng để chắt chiu từng đơn vị khối lượng nhỏ nhất.
Leone chia sẻ: "Việc dùng Magie thay vì nhôm chỉ giúp nhẹ hơn khoảng 0,2 gram nhưng khiến chi phí đội lên chóng mặt - bạn sẽ phải chi thêm 100 USD cho mỗi đầu nối." Nếu tính toán sơ bộ, mỗi chiếc xe sẽ tiêu tốn thêm khoảng 2.000 USD (tương đương hơn 50 triệu đồng) chỉ để đổi lấy một mức giảm trọng lượng - mỏng như "cánh ve".
Hệ thống điện năng cũng sẽ được nâng cấp để cung cấp mức điện áp cao hơn, cho phép vận hành những dòng camera onboard mạnh mẽ và tân tiến hơn nữa.
Hiện tại, đội ngũ kỹ sư đang dồn lực phát triển loại camera 360 độ gắn trên xe. Đặc biệt, họ đang nỗ lực tái hiện lại chất lượng hình ảnh của những thập kỷ trước. Hãy tưởng tượng về khoảnh khắc huyền thoại khi Ayrton Senna giành pole tại Monaco năm 1990 - nơi từng rung động của động cơ và sự gồ ghề của mặt đường đều hiện lên rõ nét, mang đến cho khán giả một trải nghiệm sống động đến nghẹt thở, như thể thời gian đang ngưng đọng ngay trên đường đua Monaco.
Dean Locke - Giám đốc Phát thanh và Truyền thông của F1 tiết lộ rằng, đội ngũ camera onboard thậm chí đã bắt đầu lên kế hoạch cho những thiết bị sẽ xuất hiện trên đường đua vào tận năm 2028.
Vì sao tên viết tắt của tay đua bất ngờ xuất hiện trên T-Cam?
Trong F1, mỗi tay đua đều có một mã định danh ba chữ cái riêng biệt (TLA - Three-Letter Acronyms), như HAM cho Lewis Hamilton hay VER cho Max Verstappen. Tại Grand Prix Bỉ 2025, những mã này đột ngột xuất hiện ngay trên T-Cam. Đó là một thay đổi "chớp nhoáng" khiến đội ngũ camera onboard phải làm việc hết công suất để dán kịp các miếng decal màu vàng lên thiết bị.
Lý do đằng sau thử nghiệm này, Theo Leone, liên quan trực tiếp đến những màn "photo-finish" (so kè sát nút tại vạch đích).
"Sang năm tới, các quy định kỹ thuật sẽ thay đổi, các đội đua không còn bắt buộc phải dán số hiệu hay tên tay đua ở hai bên thân xe nữa. Do đó, hệ thống giám sát tại vạch đích của chúng tôi cần một dấu hiệu nhận diện để biết chính xác ai đang cầm lái - đây là phương án dự phòng của dự phòng, của dự phòng," ông chia sẻ.
"Ngoài ra, dưới góc độ sản xuất truyền hình, việc đặt tên ngay trên đỉnh camera cũng rất hữu ích, giúp chúng tôi và khán giả dễ dàng nhận diện tay đua nào đang điều khiển chiếc xe nào chỉ trong nháy mắt."
F1 âm thầm "thử cam" ngay trong tuần đua
Trên những chiếc xe đua F1, có những "kẻ ẩn thân" mà mắt thường không bao giờ phát hiện được. Đó chính là những mẫu camera thử nghiệm được âm thầm lắp đặt xuyên suốt mùa giải, biến mỗi chặng đua thành một phòng thí nghiệm tốc độ thực thụ. Điển hình là loại camera hướng sau đặt cạnh đèn hậu (rainlight) - nó đã âm thầm ghi hình suốt năm 2024, trước khi chính thức được "lên sóng" tại chặng cuối cùng Grand Prix Abu Dhabi.
"Lắp thêm một thiết bị lên xe vào ngày thứ sáu (đua thử) thì dễ, nhưng các đội đua sẽ không đời nào chấp nhận nó vào ngày chủ nhật (đua chính)," Locke chia sẻ. "Để một thiết bị được phép lắp đặt trên xe là cả một quá trình kiểm định cực kỳ dài hơi."
Việc phát triển camera cho F2 hay F3 dễ thở hơn nhiều, vì xe của họ được Dallara sản xuất đồng loạt theo một thông số tiêu chuẩn duy nhất. Trong khi đó ở F1, mỗi đội đua là một thiết kế riêng biệt.
Ban tổ chức F1 phải làm việc chặt chẽ với từng đội đua để thích ứng với sự đa dạng trong thiết kế xe của họ. Leone nói thêm: "Tất nhiên, công nghệ camera hoạt động rất ổn khi thử nghiệm, nhưng đến khi vào mùa giải mới, phần đuôi xe của mỗi đội lại biến hóa theo những hướng khác nhau."
Đến năm 2026, camera hậu sẽ được tích hợp trực tiếp vào cụm đèn phanh. Tuy nhiên, các kỹ sư đang phải phát triển những loại lớp phủ thấu kính mới để đối phó với tình trạng bám dầu mỡ, sức nóng hầm hập từ ống xả và những rung chấn dữ dội tại khu vực đuôi xe.
T-Cam: "Dư sức" diễn 4K nhưng vẫn chọn Full HD
Theo Dino Leone, đến năm 2026, tất cả camera onboard trên xe đua sẽ "sẵn sàng" đạt chuẩn 4K. Tuy nhiên, thực tế là chúng vẫn chủ yếu phát sóng ở độ phân giải 1080p (Full HD).
"Chúng tôi chưa có kế hoạch phát sóng 4K trong tương lai gần. Ngay cả khi đã nâng cấp băng thông, dữ liệu 4K vẫn ngốn một dung lượng khổng lồ," ông giải thích.
Leone cũng thẳng thắn thừa nhận thêm: "Dù TV của bạn hiện chữ 4K, nhưng thực chất bạn vẫn chưa được tận hưởng toàn bộ sức mạnh của nó đâu. Hiện tại, chất lượng hình ảnh đầu ra vốn đã rất tuyệt vời rồi, nên chưa có lý do gì để phải đánh đổi. Nhưng hãy nhớ, chúng tôi luôn ở tư thế sẵn sàng cho kỷ nguyên 4K."