Xe Công thức 1 là một trong những cỗ máy phức tạp và tiên tiến nhất trên hành tinh. Và một số người luôn thắc mắc lý do tại sao tất cả những chiếc xe F1 đều trông giống nhau.
Nguyên nhân là do có những quy tắc giới hạn trong thiết kế và linh kiện mà các đội có thể sử dụng. Điều này tương tự như NASCAR và IndyCar, nơi mỗi đội cần tuân thủ các quy định và chế tạo những chiếc xe theo kiểu cách tương tự. Hầu hết sự khác biệt là rất nhỏ hoặc chỉ nằm bên trong.
Mặc dù mọi chiếc xe F1 đều trông giống nhau, mỗi chiếc xe sẽ có một số điểm khác biệt chính. Đó là lý do tại sao có sự khác biệt lớn về hiệu suất giữa chúng. Chúng ta sẽ xem xét kỹ hơn vấn đề này để giải thích chúng khác nhau như thế nào.
Tại sao tất cả các xe F1 đều trông giống nhau?
Các đội đua cần phải tuân theo một bộ quy tắc và quy định kiểm soát cách chế tạo xe. Nếu không có những quy tắc này, chắc chắn chúng ta sẽ thấy nhiều xe F1 trông rất khác nhau.
Những quy tắc này tồn tại vì F1 cần phải được kiểm soát và những chiếc xe cần được chế tạo theo một cách riêng biệt. Trước đây chúng ta đã từng thấy những cánh gió khổng lồ ở phía trước của xe, những chiếc quạt gắn ở phía sau và thậm chí cả "tai voi" được gắn vào mũi xe. Tất cả những thiết kế này đã gây ảnh hưởng đến hiệu suất và chất lượng thi đấu của môn thể thao này.
Các quy tắc thường được viết theo cách mà chúng có thể được hiểu theo nhiều hướng khác nhau. Nhưng cuối cùng, các đội sẽ có một thiết kế tương tự nhau nếu xét về tổng thể của chiếc xe.
Bộ quy định không quá quan trọng hóa về ngoại hình của chiếc xe mà chú tâm vào cách xe hoạt động và mức độ an toàn của chúng đối với các tay đua. Những quy tắc này thường dẫn đến những thiết kế trông giống nhau. Cụ thể, mỗi chiếc xe F1 đều có:
- Bốn bánh xe
- Mũi xe hình côn
- Cánh trước và cánh sau (và cánh dầm nhỏ hơn bên dưới cánh sau)
- Chiều dài, chiều rộng và chiều cao tối đa được cố định
- Buồng lái mở
- Vỏ bánh xe và các cánh vòm bánh (winglet)
- Hốc lấy gió làm mát thân xe (sidepod) để đưa không khí qua bộ tản nhiệt
- Một vòng lật (roll hoop)
- Một thiết bị an toàn có tên "halo" để bảo vệ tay đua
Việc có tất cả các bộ phận này trên mỗi chiếc xe đương nhiên sẽ khiến chúng trông giống nhau, nhưng khi nhìn kỹ hơn, bạn sẽ nhận ra rằng mỗi bộ phận này có thể hơi khác nhau tùy theo từng xe. Nhưng sự khác biệt lớn nhất nằm ở đâu?
Xe F1 khác biệt nhất ở đâu?
Một yếu tố không theo số đông
Mặc dù hầu hết xe F1 trông giống nhau ở bên ngoài, nhưng có một số khác biệt lớn bên dưới thân xe mà hầu hết mọi người không nhìn thấy. Đây là những khác biệt chính ảnh hưởng đến hiệu suất của xe trên đường đua.
Đôi khi một đội sẽ giải quyết được đúng vấn đề và không biết từ đâu trở thành đội đua nhanh nhất (như Brawn GP đã làm vào năm 2009). Mặt khác, một số đội có thể mắc sai lầm khủng khiếp và tuột dốc không phanh (như Mercedes vào năm 2022).
Chúng ta thường không nhìn thấy những khác biệt này trên xe, vì chúng nằm sâu hơn ở khía cạnh kỹ thuật và cơ khí của xe.
Ví dụ, sự khác biệt lớn mà Brawn GP đã đạt được vào năm 2009 (và các đội khác hầu như không thể bắt kịp cho đến cuối mùa giải) nằm ở bộ khuếch tán bên dưới xe. Bạn thường không thể nhìn thấy nó, nhưng chính nó đã tạo ra sự chênh lệch hiệu suất rất lớn.
Đối với Mercedes vào năm 2022, có rất nhiều yếu tố khiến họ có thành tích kém cỏi so với Ferrari và Red Bull. Một trong những yếu tố rõ ràng nhất là thiết kế sidepod dạng "zeropod" - thứ đã khiến chiếc xe của đội trông rất khác so với phần còn lại của đoàn đua vào đầu mùa giải.
Hệ thống động lực (power unit)
Điểm khác biệt lớn nhất giữa những chiếc xe Công thức 1 nằm ở hệ thống động lực mà chúng sử dụng. Mùa giải 2025 có bốn nhà cung cấp động cơ: Ferrari, Mercedes, Renault và Honda. Một số nhà cung cấp vừa là đội đua, vừa cung cấp cho các đội khác. Ví dụ, Mercedes cũng cung cấp động cơ cho McLaren, Aston Martin và Williams.
Hệ thống động lực là yếu tố tạo ra sự khác biệt lớn, đặc biệt là trên một số đường đua như Monza, nơi công suất động cơ và tốc độ tối đa của xe là rất quan trọng. Rõ ràng, hiệu suất của hệ thống động lực có thể mang lại lợi thế lớn cho đội. Điều này đặc biệt đúng đối với Mercedes từ mùa giải năm 2014 đến 2021.
Khí động học
Tính khí động học của xe là một yếu tố khác mà những khác biệt nhỏ có thể giúp đội mạnh lên đáng kể. Tính khí động học của xe quyết định cách không khí di chuyển khi đi qua, dưới và xung quanh nó, từ đó ảnh hưởng lớn đến hiệu suất của chiếc xe.
Khí động học rất quan trọng trong Công thức 1. Đó là thứ giúp cho xe có thể vào cua ở tốc độ rất cao so với các môn đua xe thể thao khác. Vì vậy, các đội luôn cố gắng tận dụng mọi lợi thế dù là nhỏ nhất có thể từ thân xe, cánh trước, cánh sau và sàn xe.
Không giống như hệ thống động lực, bạn có thể nhìn thấy nhiều bộ phận khí động học của xe. Thường thì đây cũng là điều đầu tiên mà người ta phân tích khi những chiếc xe được ra mắt vào đầu mùa giải, hoặc khi các bộ phận khí động học mới được ra mắt trong suốt mùa giải.
Những khác biệt nhỏ nhất về mặt khí động học, từ góc thiết lập của cánh cho đến kích thước của sidepod và mọi thứ khác, có thể có tác động rất lớn đến màn trình diễn của xe.
Các thành phần bên trong xe
Các bộ phận bên trong của mỗi chiếc xe cũng vô cùng độc đáo. Đây là một yếu tố khá quan trọng khác tạo nên sự khác biệt cho mỗi chiếc xe. Mỗi đội đua F1 đều có nhà máy riêng để sản xuất xe.
Từ các linh kiện bên trong cho đến cả đai ốc và bu lông, tất cả đều được xây dựng tại nhà máy của các đội. Điều này càng khiến những chiếc xe trở nên độc nhất vô nhị.
Một số đội có thể chế tạo được các bộ phận với khả năng vận hành tốt hơn, hoặc họ có thể có các linh kiện bền hơn và đáng tin cậy hơn. Đó là lý do tại sao các thành phần bên trong này có thể tạo ra sự khác biệt lớn đến hiệu suất tổng thể của xe.
Thiết lập xe
Mỗi chiếc xe cũng sẽ có những "thiết lập" riêng dựa trên thế mạnh của tay đua. Ví dụ, một số tay đua thích một chiếc xe có khuynh hướng thừa lái, trong khi những người khác lại thích một chiếc xe có khuynh hướng thiếu lái.
Điều này có nghĩa là những chiếc xe F1 có khả năng xử lý khác nhau khi qua các góc cua, và các đội có thể điều chỉnh xe để đáp ứng thế mạnh của tay đua.
Mặc dù có thể không có thay đổi lớn nào về mặt vật lý đối với xe, nhưng những chỉnh sửa nhỏ này có thể khiến xe trở nên thuận lợi hơn (hoặc bất lợi hơn) đối với một tay đua cụ thể. Thông thường bạn sẽ không thể phát hiện ra những khác biệt này, nhưng chúng có tồn tại, như việc bố trí nút trên vô lăng chẳng hạn.
Ngoài ra, những chiếc xe cũng có thể khác nhau về thiết lập động cơ, hoặc thậm chí là tỷ số truyền của hộp số. Điều này làm thay đổi tốc độ đầu ra trên đường thẳng của chúng. Vì vậy, ngay cả khi hai chiếc xe của cùng một đội trông giống hệt nhau về mọi mặt bên ngoài thì bên trong chúng vẫn có thể rất khác nhau.
Sàn xe
Sàn xe là một trong những khu vực lớn nhất mà kỷ nguyên vừa qua của F1 đã tạo nên sự khác biệt. Sự thay đổi hoàn toàn quy tắc khí động học năm 2022 khiến những chiếc xe hiện tại sử dụng đường hầm Venturi và hiệu ứng mặt đất nhiều hơn để tạo ra downforce. Trước đây chúng vẫn sử dụng hiệu ứng mặt đất, nhưng sàn xe ít phức tạp hơn hiện nay.
Những thay đổi mới biến sàn xe trở thành một yếu tố thiết kế quan trọng. Vì các đường hầm Venturi bên dưới sàn xe có tác động mạnh mẽ đến khả năng vận hành của xe, mọi đội đua đều cố gắng che giấu chúng trước các đối thủ.
Mặc dù những chiếc xe có thể trông giống nhau ở phần thân, bên dưới mỗi chiếc lại hoàn toàn độc nhất. Từng đường hầm, hình dạng và cánh điều hướng (turning vane) là khác nhau giữa các đội. Tất nhiên, đây là những thứ mà chúng ta hiếm khi nhìn thấy, nhưng hãy để ý khi có va chạm xảy ra và xe của một tay đua nào đó bị nâng lên (như xe của Sergio Perez trong hình trên).
Tại sao xe của mùa giải 2022 trông rất khác?
Năm 2022 mang đến một số thay đổi lớn đối với bộ quy tắc của Công thức 1. Mục đích của việc thay đổi này là để cho phép các xe bám đuôi nhau dễ dàng hơn, bằng cách giảm tác động của dòng khí nhiễu loạn (dirty air). Về lý thuyết, điều này sẽ giúp các cuộc đua hấp dẫn hơn và tạo ra nhiều trận chiến hơn trên đường đua khi mà các tay đua có thể vượt qua nhau.
Để đạt được điều này, các quy tắc khí động học đã được thay đổi để ngăn xe phía trước tạo ra nhiều dirty air như trước đó. Dirty air chính là nguyên nhân khiến xe phía sau mất độ bám đường và chạy chậm hơn khi bám đuổi.
Tuy nhiên, để cho phép điều này xảy ra, những chiếc xe đã phải trải qua những thay đổi mạnh mẽ về hình dạng. Cụ thể, những tấm khí động (bargeboards) phức tạp và nhiều chi tiết sợi carbon ở cánh trước phải được loại bỏ, từ đó tạo nên hình dáng tổng thể mượt mà hơn, đơn giản hơn cho xe.
Ngược lại, sàn xe trở nên phức tạp hơn rất nhiều. Nhiều đường hầm Venturi và các cánh điều hướng quay bên dưới được thiết kế để tạo ra nhiều downforce hơn thông qua hiệu ứng mặt đất.
Tại sao xe F1 bắt đầu trông giống nhau hơn khi mùa giải diễn ra?
Khi mùa giải diễn ra, những chiếc xe bắt đầu thay đổi về ngoại hình. Một số trong số chúng sẽ bắt đầu trông giống nhau hơn, trong khi một số khác có thể bắt đầu trông khác biệt hơn nữa khi đội thử nghiệm các thành phần mới.
Trong suốt mùa giải, những chiếc xe liên tục được tinh chỉnh và nâng cấp trong cuộc đua phát triển xe.
Hầu hết các đội sẽ liên tục nghiên cứu và cố gắng tìm ra giải pháp mới để giải quyết các vấn đề mà họ gặp phải với xe của mình, qua đó giành lợi thế trước các đội khác. Chiếc xe mà họ ra mắt vào đầu mùa giải chỉ đơn giản là sự khởi đầu, và họ sẽ phát triển thêm từ đó.
Cuộc đua phát triển xe
Các đội thường sẽ không ngừng tìm kiếm những cải tiến mới để xe của họ trở nên nhanh hơn so với phần còn lại của giải đấu. Thông thường, các đội đứng đầu bảng xếp hạng sẽ nỗ lực nghiên cứu và phát triển nhiều nhất vì họ có cơ hội giành chức vô địch cao hơn nếu đi đúng hướng.
Nhưng tất cả các đội sẽ đi theo một hướng tương tự nhau về mặt nghiên cứu và phát triển, vì tất cả họ đều sẽ cố gắng sao chép những gì đang mang lại hiệu quả nhiều nhất. Không có gì lạ khi các đội mang đến những thiết kế cực kỳ giống nhau vào cuối mùa giải.
Sao chép xe đua
Nếu một ý tưởng hoạt động đặc biệt hiệu quả đối với một hoặc nhiều đội thì mặc dù không được phép sao chép hoàn toàn, các đội vẫn có thể "lấy cảm hứng" từ nhau và thiết kế các bộ phận tương tự trên xe của mình.
Một ví dụ tiêu biểu về hành động này là ý tưởng chiếc Aston Martin AMR22 B-Spec, được ra mắt tại Tây Ban Nha 2022. Chiếc xe trông rất giống thiết kế xe của Red Bull và thậm chí còn được đặt biệt danh là "Green Red Bull".
Tuy nhiên, ở thời điểm đó, việc "sao chép" không có tác dụng với Aston Martin vì phần còn lại của chiếc xe của họ về cơ bản vẫn khác biệt nhiều so với Red Bull. Và đó là điều quan trọng trong Công thức 1 - nếu một thứ phù hợp với một đội có ý tưởng thiết kế riêng của mình, không có nghĩa là nó sẽ phù hợp với mọi đội đua khác.
Kết luận
Tóm lại, tất cả các xe đua F1 đều trông giống nhau vì các đội phải tuân theo cùng một bộ quy tắc khi thiết kế xe của mình.
Những quy tắc này hướng dẫn các kỹ sư đi theo một hướng cụ thể. Tuy nhiên, vì vẫn còn một số quy định không hoàn toàn rõ ràng, chúng ta thỉnh thoảng vẫn có thể nhìn thấy một số concept "độc lạ" trên đường đua.