Trong quá khứ, việc tiếp nhiên liệu là một phần quan trọng của giải đua xe Công thức 1. Công đoạn này cho phép các đội vận hành những chiếc xe nhẹ hơn với hy vọng có thể giúp họ nhanh hơn đối thủ. Tuy nhiên, vào năm 2010, FIA đã ban hành lệnh cấm tiếp nhiên liệu vĩnh viễn, có nghĩa là các đội phải điều chỉnh xe của mình để hoạt động với trọng lượng nặng hơn cùng bình nhiên liệu đầy.
Mặc dù nhiều sự cố đáng chú ý đã xảy ra, việc tiếp nhiên liệu đã từng được xem như một chiến lược đua kể từ khi giải đấu bắt đầu vào năm 1950.
Tại sao xe F1 không tiếp nhiên liệu khi đua?
Việc tiếp nhiên liệu trong đua xe F1 đã bị cấm kể từ năm 2010. Điều này có nghĩa là xe phải có đủ lượng nhiên liệu trong bình trước khi bắt đầu mỗi chặng đua để đảm bảo các tay đua có thể hoàn thành chặng.
Những chiếc xe F1 hiện được phép chứa tối đa 110kg nhiên liệu khi bắt đầu chặng đua, nhưng phải cung cấp 1 lít nhiên liệu cho FIA khi kết thúc cuộc đua, nếu không sẽ bị tước kết quả đua. Năm 2022, Sebastian Vettel đã mất vị trí thứ hai trên podium tại GP Hungary sau khi không thể hoàn thành vòng chạy "cool down" sau chặng đua do thiếu nhiên liệu, đồng thời không thể cung cấp mẫu thích hợp cho FIA để kiểm tra.
Tại sao việc tiếp nhiên liệu bị cấm ở F1?
Cơ quan điều hành Công thức 1 - FIA đã cấm tiếp nhiên liệu trong chặng đua vào năm 2010, sau những lo ngại về an toàn cho các tay đua. Trước đây, quy định này không thể thực hiện được vì thùng nhiên liệu bên trong xe quá nhỏ. Vào năm 2010, quy định thay đổi đã cho phép kích thước xe tăng 22 cm để lắp bình nhiên liệu lớn hơn.
Sau đó, các đội phải coi việc quản lý nhiên liệu như một phần trong kế hoạch chiến lược đua của mình để đảm bảo xe của họ đạt được màn trình diễn tốt nhất. Trước lệnh cấm tiếp nhiên liệu, giải đấu đã chứng kiến một số sự cố trong đường pit.
Cắt giảm chi phí là một lý do khác khiến FIA quyết định cấm tiếp nhiên liệu. Cơ quan điều hành này cảm thấy tốn kém khi phải vận chuyển các thiết bị cung cấp nhiên liệu hạng nặng khắp thế giới cho mỗi chặng đua.
Những chiếc xe hiện nay đã được các đội nạp sẵn nhiên liệu trước chặng đua với lượng nhiên liệu đủ để đảm bảo họ vượt qua vạch đích và hoàn thành chặng đua.
Có tai nạn tiếp nhiên liệu nào ở F1 không?
Trong nhiều trường hợp, sự rò rỉ nhiên liệu đã khiến xe bốc cháy và tay đua bị bỏng. Năm 2009 tại GP Brazil, Kimi Raikkonen đã bị bỏng nhẹ sau khi chiếc McLaren của Heikki Kovalainen bị tràn nhiên liệu và gây ra hỏa hoạn trong đường pit.
Tại GP Đức năm 1994, Jos Verstappen (cha của Max Verstappen) cũng đã bị thương trong một lần dừng pit sau khi bị ống nhiên liệu đổ tràn lên cả xe và người. Sự cố này khiến cho chiếc xe bốc cháy và nhấn chìm ông (cũng như một số thợ máy gần đó) trong biển lửa.
Khi Jos Verstappen nhớ lại vụ tai nạn, ông nói: "Tôi nhớ mình đã vào pit như thường lệ. Ngồi trên xe tôi luôn mở tấm kính che nắng vì khi xe đứng yên tôi sẽ đổ mồ hôi rất nhiều. Vì vậy, khi dừng lại, tôi luôn mở mũ bảo hiểm để hít thở không khí trong lành."
"Rồi tôi thấy chất lỏng từ đâu chảy ra. Đó là khi tôi có thể ngửi thấy thứ gì đó, và đó cũng là lý do tại sao tôi vẫy tay ra hiệu. Sau đó mọi thứ bốc cháy và trời đột nhiên tối đen, tôi không thể thở được. Đó là một tình huống mà bạn thường không nghĩ đến: giống như bạn đột nhiên bị đưa vào một căn phòng tối và sau đó bạn nghĩ 'Tôi cần phải thoát ra...'."
"Tôi phải vất vả lắm mới tháo được vô lăng, và việc đó khiến tôi mất vài giây. Sau đó tôi phải thả đai an toàn ra. Vì vậy, có rất nhiều việc tôi phải làm trước khi đứng dậy và nhìn nhận được chuyện gì đã xảy ra."
Tiếp nhiên liệu sẽ được cho phép trong tương lai?
Nói thật thì khả năng việc tiếp nhiên liệu được quay trở lại F1 là rất khó, nguyên nhân là do những lo ngại về an toàn và chi phí đối với FIA. Quay lại năm 2019, cựu tay đua Romain Grosjean của đội đua Haas từng tiết lộ rằng anh muốn khôi phục phương pháp này để cải thiện hiệu quả của lốp.
Grosjean chia sẻ: "Có, chúng tôi muốn điều đó. Không phải vì chúng tôi nghĩ nó tuyệt vời cho việc đua xe mà là vì chúng tôi cần giảm trọng lượng của chiếc xe xuống để giúp đỡ Pirelli. Đó là cách khắc phục tạm thời để xe nhẹ hơn 70 hoặc 60 kg. Đó là một trong những lý do khiến chiếc xe bị quá nhiệt như điên."
Lewis Hamilton cũng đã chia sẻ rằng anh cảm thấy việc tiếp nhiên liệu đáng lẽ phải được ban hành lại vào năm 2022 để bù đắp lại cho trọng lượng ngày càng tăng của xe (và tác động của điều này lên lốp).
Xe F1 tiếp nhiên liệu như thế nào?
Những chiếc xe F1 sẽ được nạp đầy nhiên liệu trước chặng đua để đảm bảo có thể về đích. Tuy nhiên, nếu một chiếc xe cần được tiếp nhiên liệu trong một phiên phân hạng, thì chúng sẽ được đưa trở lại gara.
Việc tiếp nhiên liệu có thể tác động rất lớn đến chiến lược của một đội. Các kỹ sư chiến lược có thể quyết định chỉ cung cấp đủ nhiên liệu cho xe để thực hiện một vòng chạy hết công suất nhằm đạt thời gian nhanh hơn đối thủ của họ (với một chiếc xe nhẹ hơn).
Điều này có thể ảnh hưởng đến kết quả phân hạng. Chẳng hạn như nếu chiếc xe bị xóa thời gian vòng chạy hoặc tay đua bị đội khác cản trở, thì họ có thể không còn đủ nhiên liệu để chạy một vòng khác. Nói chung, các kỹ sư sẽ phải quyết định xem liệu chỉ cung cấp đủ nhiên liệu cho xe để chạy một vòng có phải là một rủi ro phù hợp hay không.
Bình nhiên liệu F1 hoạt động như thế nào?
Bình nhiên liệu bên trong xe F1 khác với bình nhiên liệu trên các xe thông thường. Chúng được phát triển đặc biệt để trở nên linh hoạt và không thể bị phá hủy. Bình nhiên liệu thực ra không phải là một cái hộp mà chỉ có dạng như bong bóng được ép vào trong xe rồi đổ đầy như một quả bóng bay.
Bình nhiên liệu có hình quả bóng để có thể đặt phía sau tay đua nhưng ngay phía trước động cơ. Vì mục đích khí động học, nó cần phải càng nhỏ càng tốt, đồng thời phải tuân thủ quy định của FIA là chiều rộng dưới 800mm.
Lịch sử đằng sau việc tiếp nhiên liệu ở F1
Juan Manuel Fangio là một trong những tay đua đầu tiên cố gắng tiếp nhiên liệu giữa cuộc đua vì lý do chiến thuật. Việc này thậm chí còn gây chú ý khi một tay đua từ chỗ bị ngừng xe giữa chặng có thể đi đến chiến thắng (tại GP Đức năm 1957). Mặc dù vậy, sự việc hi hữu này không tái diễn thêm một lần nào nữa trong suốt 25 năm tiếp theo.
Việc tiếp nhiên liệu bắt đầu diễn ra đúng cách ở F1 vào năm 1982 khi nhà thiết kế Gordon Murray của đội Brabham đã phát hiện ra rằng những chiếc xe có thể đạt được thời gian đua nhanh hơn khi xuất phát chỉ với nửa bình nhiên liệu.
Vị trưởng bộ phận thiết kế của đội đã tính toán rằng việc dừng giữa chặng để tiếp nhiên liệu sẽ đảm bảo chiếc xe chạy với trọng lượng nhẹ hơn và hy vọng sẽ chạy nhanh hơn phần còn lại của đoàn đua.
Tổ chức FISA (hiện là FIA) đã từng cấm tiếp nhiên liệu vào năm 1984 vì lý do an toàn, nhưng chỉ 10 năm sau lại hồi phục lại sau sự thống trị của đội đua Williams.
Trong chặng đua đầu tiên với quy định mới về tiếp nhiên liệu vào năm 1994, Michael Schumacher đã giành được lợi thế trước Ayrton Senna khi tiếp nhiên liệu. Chiếc xe của anh trở nên nhẹ và nhanh hơn sau khi không thể vượt qua Senna trên những đoạn đường trước đó.
Có một số sự cố đáng chú ý khi tiếp nhiên liệu, bao gồm trường hợp của Felipe Massa và Heikki Kovalainen khi lái xe rời khỏi gara với ống dẫn nhiên liệu vẫn còn gắn vào xe. Vào năm 2009, Kovalainen đã kéo ống dẫn nhiên liệu của mình ra khỏi đường pit, khiến nhiên liệu đổ vào người Kimi Raikkonen, sau đó khiến tay đua này chìm trong biển lửa.
Các giải đua khác có tiếp nhiên liệu giữa cuộc đua không?
Việc tiếp nhiên liệu không xảy ra trong bất kỳ chặng đua nào có nguồn gốc liên quan đến Công thức 1 cũng như MotoGP, nhưng nó vẫn diễn ra bình thường trong một số môn đua xe thể thao khác. Ví dụ, IndyCar, NASCAR và Giải vô địch đua xe đường trường thế giới (WEC) đều vẫn phải tiếp nhiên liệu do phong cách đua khác nhau.
Tại IndyCar, động cơ sẽ chạy trên công nghệ hybrid từ năm 2024 nhưng vẫn sử dụng bình nhiên liệu chứa đến 70 lít.
Các quy định mới vào năm 2024 nhằm làm cho xe trở nên "hybrid hơn" đã khuyến khích các đội phát triển nhiều hơn cho xe của họ. Trong số những phát kiến này có cả thiết bị lưu trữ điện tạo ra khả năng phục hồi năng lượng khi hỏng hóc, cho phép động cơ tạo ra công suất cao hơn mà không cần sử dụng thêm nhiên liệu.
Trong NASCAR, các đội được phép đổ nhiên liệu cho xe ở mức tùy thích trong suốt cuộc đua. Thùng nhiên liệu của xe chứa khoảng 30,2 lít, nhưng các đội sẽ cố gắng vận hành xe của họ với ít nhiên liệu nhất có thể giữa các lần dừng pit.
Giải vô địch đua xe đường trường thế giới (WEC) trước đây đã từng giới hạn phân bổ nhiên liệu cho mỗi vòng đua. Tuy nhiên, bộ quy đinh về cân bằng công nghệ đã được triển khai từ năm 2014 để cân bằng hiệu suất giữa xe hybrid và xe không hybrid.
Việc phân bổ nhiên liệu hiện được áp dụng thông qua trường đua. Ví dụ, các đội Le Mans được phép tiêu thụ tối đa 80,2kg nhiên liệu mỗi giờ và 35,2kg nhiên liệu mỗi stint đối với xe hybrid. Với xe không hybrid, những con số này là 110kg nhiên liệu mỗi giờ và 52,9kg nhiên liệu cho mỗi stint.
