Một trong những khoảnh khắc đáng nhớ nhất của mùa giải 2025 cũng như cả một số mùa giải gần đây đã xảy ra vào cuối cuộc đua Sprint tại GP Sao Paulo. Khi đó, Gabriel Bortoleto - tay đua người Brazil đang nhận được sự cổ vũ nồng nhiệt tại quê nhà đã không may xảy ra va chạm.
Theo đó, Bortoleto đã va chạm vào hàng rào bên trong Turn 1 và bị văng lên không trung sau đó lao vào hàng rào chắn. Chiếc xe gần như bị phá hủy hoàn toàn, ngoại trừ khung bảo vệ an toàn đã cứu sống tay đua người Brazil.
Trông vụ việc chẳng khác nào một tai nạn máy bay. Thế nhưng Bortoleto vẫn có thể bước ra an toàn sau cú va chạm với lực tác động lên tới 57G. Điều đó cho thấy sức mạnh và mức độ an toàn vượt trội của những chiếc xe F1 hiện đại.
Chính những tai nạn gây thót tim như trường hợp của Bortoleto cho thấy vì sao xe đua F1 lại cần đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn. Để bảo đảm mọi chiếc xe đều đáp ứng các yêu cầu đó, xe của mỗi đội đua buộc phải vượt qua loạt bài kiểm tra va chạm trước khi mùa giải bắt đầu. Bộ tiêu chuẩn này cũng liên tục được điều chỉnh và khắt khe hơn qua từng năm.
Sự phát triển của thử nghiệm va chạm
Trước năm 1985, quy định an toàn trong F1 còn đơn giản và chưa có các bài kiểm tra va chạm bắt buộc. Nhưng từ thời điểm đó, mỗi chiếc xe cần phải vượt qua một loạt thử nghiệm nghiêm ngặt để đáp ứng yêu cầu của FIA. Đến nay, hệ thống quy định này vẫn được cập nhật thường xuyên. Mục tiêu là theo kịp sự tiến bộ của công nghệ thiết kế xe và những kinh nghiệm đắt giá được rút ra qua từng mùa giải.
Bên cạnh đó, những sự cố bi thảm tại Grand Prix San Marino 1994, khi Ayrton Senna và Roland Ratzenberger thiệt mạng đã trở thành hồi chuông cảnh tỉnh. Chưa dừng lại ở đó, các tai nạn tại Ý năm 2001 và Melbourne năm 2002 - nơi nhân viên an ninh đường đua mất mạng cũng thúc đẩy việc tăng tính an toàn tại F1.
Trong các cuộc đua Grand Prix hiện đại, an toàn luôn là ưu tiên hàng đầu đối với tất cả những người tham gia, từ các kỹ sư thiết kế xe cho đến đội ngũ điều hành và giám sát cuộc đua.
Hiện nay, có năm bài kiểm tra động bắt buộc: Hai bài kiểm tra va chạm trực diện, một bài kiểm tra va chạm bên hông, một bài kiểm tra va chạm phía sau và một bài kiểm tra va chạm cột lái.
Bên cạnh kiểm tra động, các đội còn có nhiều bài kiểm tra tĩnh với khung gầm. Những bài kiểm tra này đánh giá khả năng chịu đựng trước các lực tác động cực mạnh khi xảy ra va chạm ở tốc độ cao.
Đối với bài kiểm tra va chạm trực diện, khung gầm sẽ được gắn lên một xe đẩy và phóng thẳng vào một bức tường cố định. Thử nghiệm này giúp đánh giá khả năng hấp thụ lực khi chiếc xe gặp va chạm trực diện ở tốc độ cao.
Ở các bài kiểm tra va chạm bên hông và phía sau, quy trình diễn ra theo hướng ngược lại: Một xe đẩy nặng được tăng tốc và đâm mạnh vào khung gầm. Điều này mô phỏng những cú va chạm bất ngờ từ bên hông hoặc phía sau trong thực tế.
Trong mọi thử nghiệm, hình nộm mô phỏng tay đua sẽ được sử dụng. Hình nộm này giúp đo lường chính xác tác động lên cơ thể người lái trong trường hợp xe giảm tốc đột ngột. Nhờ đó, các đội có thể đánh giá rõ ràng mức độ an toàn dành cho tay đua.
Trong các bài thử nghiệm, lực tác động lên ngực hình nộm không được vượt quá 60G trong hơn 3 ms (mili giây). Phần bên của buồng lái cũng chịu tải trọng 30 tấn và không có dấu hiệu hư hỏng cấu trúc.
Trước đây, hỏa hoạn trong các vụ tai nạn từng là một trong những nguyên nhân tử vong hàng đầu đối với tay đua. Tuy nhiên, ngày nay bình nhiên liệu phải vượt qua các bài kiểm tra tải trọng cực kỳ nghiêm ngặt.
Khoang chứa phải được làm từ vật liệu Kevlar chống xuyên thủng với khả năng chịu lực cao giống như trên xe bọc thép. Nhờ những cải tiến này, nguy cơ chấn thương do hỏa hoạn trong F1 hiện gần như bằng không.
Từ thử nghiệm đến đường đua
Bài kiểm tra va chạm đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong quá trình chuẩn bị trước khi bước vào môi trường thi đấu đầy khắc nghiệt. Đây là bước giúp chiếc xe sẵn sàng đối mặt với mọi rủi ro và thách thức thực tế nào trên đường đua. Và với bản chất tốc độ của môn thể thao này, những va chạm dù lớn hay nhỏ luôn là điều khó tránh khỏi ở mọi thể thức đua xe.
Sau mỗi vụ tai nạn, tốt nhất là xe được phục hồi bằng phụ tùng mới. Tuy nhiên, thợ máy đôi khi có thể tự gia công chi tiết ngay trong gara và kỹ thuật viên composite cũng có thể sửa chữa các bộ phận sợi carbon. Nhưng với những tai nạn lớn, nếu thiếu linh kiện, đội đua buộc phải chờ để chúng được vận chuyển tới bằng chuyến bay.
Để theo dõi và phân tích chính xác mọi tác động trong một vụ va chạm, mỗi chiếc xe còn được trang bị hệ thống ghi dữ liệu chuyên dụng. Đây là những thiết bị hoạt động tương tự như "hộp đen" trên máy bay.
Sau mỗi tai nạn nghiêm trọng, toàn bộ dữ liệu được gửi tới viện FIA để phân tích. Từ kết quả đó, nhiều cải tiến an toàn mới đã được phát triển và bổ sung vào các bài kiểm tra va chạm. Các thiết bị như dây buộc bánh xe hay hệ thống HANS giúp ổn định đầu và cổ tay đua trước những lực G cực lớn, như mức 57G trong tai nạn của Bortoleto.
Và tất nhiên, một thiết bị buộc phải nhắc đến chính là HALO. Được đưa vào F1 từ mùa giải 2018, HALO nhanh chóng chứng minh hiệu quả và hiện là trang bị bắt buộc trong mọi giải đua xe công thức bánh hở (Open wheel formula) ở châu Âu. Qua nhiều sự cố, đặc biệt là vụ tai nạn kinh hoàng của Romain Grosjean tại Bahrain, HALO đã cho thấy giá trị của mình khi giúp các tay đua thoát khỏi những tình huống có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng.
Không chỉ những chiếc xe phải thay đổi để đáp ứng yêu cầu an toàn ngày càng cao của F1. Các đường đua cũng phải tuân thủ những tiêu chuẩn nghiêm ngặt. Những nhà thiết kế đường đua như Hermann Tilke buộc phải đảm bảo các tiêu chí về diện tích khu vực thoát hiểm và loại rào chắn bắt buộc phải được lắp đặt.
Các rào chắn TecPro thế hệ mới rất hiệu quả. Chúng có thể hấp thụ năng lượng va chạm và phân tán lực dọc theo toàn bộ chiều dài rào chắn. Đây là yếu tố then chốt để bảo vệ tay đua. Đặc biệt là khi họ điều khiển chiếc xe đầy nhiên liệu ở vận tốc gần 300 km/h.
Tổng kết
Cuối cùng, mọi công nghệ an toàn trong F1, từ thử nghiệm va chạm, hộp đen, HALO, cải thiện đường đua cho đến rào chắn TecPro, tất cả đều hướng về một mục tiêu duy nhất là bảo vệ tay đua.
Đây có thể được xem là thành quả của trí tuệ, sự bền bỉ và của một hệ thống luôn đặt an toàn lên trên hết. Qua đó, chúng ta thấy được F1 không chỉ là nơi tốc độ được tôn vinh, mà còn là minh chứng cho việc chúng ta có thể tận hưởng tốc độ một cách an toàn.
