Buổi đua phân hạng là một trong những phần quan trọng nhất trong một tuần đua F1. Thứ tự xếp hạng của các tay đua trong buổi phân hạng sẽ quyết định thứ tự xuất phát của các tay đua trong chặng đua chính. Vậy một buổi phân hạng sẽ diễn ra như thế nào?
Thể thức của buổi phân hạng trong F1
Thể thức của buổi phân hạng đã trải qua nhiều thay đổi trong những năm qua và thể thức hiện tại đã được giới thiệu vào năm 2006. Thể thức này bao gồm ba phiên phân hạng, được gọi là Q1, Q2, Q3 và diễn ra trước chặng đua chính một ngày. Trong mỗi phiên đều có thời gian cụ thể, nhiệm vụ của các tay đua là cố gắng hoàn thành vòng đua nhanh nhất có thể.
Q1: Vòng loại đầu tiên
Phiên phân hạng đầu tiên kéo dài 18 phút. Lúc này, tất cả các tay đua đều được phép tham gia. Mục tiêu của các tay đua là hoàn thành vòng đua nhanh nhất để đảm bảo suất vào Q2. Năm tay đua chậm nhất sẽ bị loại sau khi Q1 kết thúc. Thêm vào đó, vị trí xuất phát của năm tay đua này trong cuộc đua chính cũng được xác định dựa trên thành tích tại Q1.
Q2: Quyết định top 10
Phiên phân hạng thứ hai kéo dài 15 phút, trong đó 15 tay đua vượt qua Q1 sẽ tham gia. Mục tiêu của các tay đua là đạt vòng đua nhanh nhất để đảm bảo một vị trí của mình trong Q3. Cũng giống như Q1, năm tay đua chậm nhất sẽ bị loại khi Q2 kết thúc và vị trí xuất phát của họ trong cuộc đua chính cũng được xác định (tương tự như ở Q1).
Q3: Cuộc chiến giành pole
Q3 là phiên đua phân hạng cuối cùng, trong đó 10 tay đua xuất sắc vượt qua Q1 và Q2 sẽ cũng nhau cạnh tranh. Mục tiêu của các tay đua là thiết lập vòng đua nhanh nhất để xác định vị trí xuất phát của họ trong cuộc đua chính. Tay đua nào thiết lập thời gian vòng đua nhanh nhất trong Q3 sẽ xuất phát ở vị trí pole. Các tay đua còn lại cũng xác định được vị trí của mình thông qua thứ hạng đạt được tại đây.
Các quy định tại buổi phân hạng
Quy định về lốp
Trong suốt buổi phân hạng, các đội phải quản lý lốp xe cẩn thận. Bởi vì, mỗi đội chỉ có 20 bộ lốp để sử dụng cho cả tuần đua. Chính vì vậy, việc lựa chọn lốp xe trong buổi phân hạng có ảnh hưởng đáng kể đến chiến lược và kết quả đua. Việc sử dụng lốp không hợp lý ở Q1 hoặc Q2 có thể khiến tay đua không đạt được thành tích cao tại Q3.
Trước đây, 10 tay đua có thứ hạng tốt nhất được quy định phải xuất phát bằng lốp đã sử dụng trong vòng đua nhanh nhất tại Q2. Các tay đua xuất phát ngoài top 10 được tự do lựa chọn lốp. Điều này hơi bất công vì như vậy có nghĩa là việc xuất phát ở vị trí 11 hoặc 12 đôi lúc sẽ có lợi hơn so với vị trí 10. Thế nên, kể từ năm 2022, quy định này đã bị bãi bỏ và các đội có thể tự do lựa chọn lốp.
Đặc biệt, tại mùa giải 2023, FIA còn thử nghiệm quy định cụ thể loại lốp mà các đội phải sử dụng trong từng buổi phân hạng (trừ điều kiện trời mưa). Theo đó, các đội bắt buộc phải lựa chọn sử dụng lốp cứng tại Q1, lốp trung bình tại Q2 và lốp mềm tại Q3. Quy định này từng được FIA áp dụng tại Grand Prix Hungary và Grand Prix Italia. Theo FIA, quy định này có thể giúp tiết kiệm lốp xe cũng như tạo sự hấp dẫn hơn cho các buổi phân hạng.
Việc thử nghiệm thể thức phân hạng với lốp xe vào năm 2023 đã cho thấy những thành công bước đầu, và FIA mong muốn triển khai nó trong mùa 2025. Tuy nhiên, đã không có quyết định cuối cùng nào được đưa ra.
Tác động của các án phạt tới vị trí xuất phát
Các án phạt có thể ảnh hưởng đáng kể đến vị trí xuất phát của các tay đua. Các án phạt trong buổi phân hạng rất đa dạng, từ khiển trách, phạt thời gian đến phạt hạ vị trí xuất phát. Đặc biệt, án phạt hạ vị trí xuất phát sẽ có ảnh hưởng lớn không chỉ với tay đua mà còn tới toàn bộ cuộc đua. Ví dụ, một tay đua ban đầu đã giành vị trí pole nhưng bị phạt hạ năm bậc xuất phát sẽ phải xuất phát từ vị trí P6.
Các hành vi dẫn tới các hình phạt cũng vô cùng đa dạng. Một số hành vi điển hình bao gồm thay đổi linh kiện động cơ quá số lần cho phép, vào pit-lane nhanh hơn tốc độ quy định hay vi phạm quy định của xe an toàn... Tất cả đều được FIA cân nhắc và đưa ra mức phạt với từng trường hợp. Các án phạt nhằm giúp cuộc đua an toàn và công bằng hơn.
Yêu cầu thời gian vòng đua tối thiểu (quy tắc 107%)
Quy tắc 107% được sinh ra nhằm xác định tất cả các tay đua đều đủ nhanh để tranh tài ở Q3. Quy tắc này quy định rằng một tay đua phải đạt thành tích ở một vòng đua không chậm hơn 107% so với thành tích nhanh nhất ở Q1.
Ví dụ, nếu vòng đua nhanh nhất trong Q1 là 100 giây, tay đua chậm nhất cần hoàn thành vòng đua trong vòng 107 giây. Nếu không, tay đua này có nguy cơ bị loại khỏi cuộc đua Grand Prix. Một phần lý do vì sao có quy tắc này là để ngăn ngừa các tình huống nguy hiểm trong cuộc đua nếu các xe có mức chênh lệch tốc độ quá lớn.
Một buổi phân hạng F1 có bao nhiêu vòng đua?
Không có con số cố định nào cho việc một tay đua phải chạy bao nhiêu vòng trong các buổi phân hạng. Thay vào đó các tay đua F1 được quyền tự quyết định số vòng đua họ sẽ chạy trong buổi này.
Tuy nhiên, họ sẽ cố gắng hoàn thành buổi phân hạng với số vòng đua ít nhất có thể. Điều này nhằm tiết kiệm số lượng lốp xe mỗi đội có. Trung bình, một tay đua sẽ chạy khoảng hai vòng nhanh nhất cho mỗi phiên phân hạng (Q1, Q2 và Q3).
Buổi phân hạng Sprint
Trong F1, Sprint là một cuộc đua ngắn, chỉ dài tối đa 100km, diễn ra trong khoảng 25-30 phút và được tổ chức tại một số tuần đua nhất định. Thể thức này được thiết kế để tạo sự kịch tính, mang đến cho người hâm mộ một trải nghiệm mới.
Buổi phân hạng Sprint sẽ xác định vị trí xuất phát của tay đua trong cuộc đua Sprint. Trước đây, điều đặc biệt ở các tuần đua có Sprint là kết quả của cuộc đua này sẽ được dùng để xác định vị trí xuất phát cho chặng Grand Prix vào Chủ nhật. Tuy nhiên, từ mùa giải 2024 thì quy tắc này đã không còn được áp dụng nữa.
Kết luận
Hy vọng với những thông tin trên, bài viết đã phần nào giúp độc giả hiểu rõ hơn về thể thức và các quy định trong một buổi phân hạng F1. Từ đó, chúng ta có thể hiểu được cơ sở cho những quyết định mà các đội đua cũng như FIA đưa ra trong suốt quá trình phân hạng.