Có rất nhiều đặc điểm kỹ thuật khiến cho hệ thống phanh của xe F1 trở nên khác biệt so với những chiếc xe hơi thông thường. Trong số đó, một trong những yếu tố nổi bật nhất là độ lớn của lực cần tác dụng để làm cho phanh phản ứng. Nhưng tại sao bàn đạp phanh trên xe F1 lại khó đạp như vậy?
Bởi vì bộ quy tắc thể thao của giải đấu này quy định tất cả lực phanh đều phải do chính tay đua tạo ra, và do đó không có trợ lực. Về lý thuyết, độ lớn của lực này có thể vượt quá mức tương đương 150 kg, nhưng trên thực tế, nhờ sự hỗ trợ vô hình của lực G (tác động lên xe đua tại thời điểm phanh), các tay đua có thể đạp bàn đạp phanh một cách dễ dàng hơn.
Trong bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu các quy định về hệ thống phanh trên xe F1 và lý do vì sao chúng lại quan trọng. Ngoài ra, chúng ta cũng sẽ thảo luận xem các tay đua hưởng lợi được gì khi kiểm soát tốt phanh xe của họ.
Quy định về phanh trên xe F1
Có rất nhiều quy định nghiêm khắc trong giải đấu F1, và chúng được soạn bởi FIA - cơ quan quản lý của bộ môn thể thao này. Nhờ có những quy tắc, F1 trở nên công bằng hơn theo thời gian, đồng thời chi phí tham gia cạnh tranh cũng được giảm đi đáng kể.
Bộ quy tắc thể thao của giải đấu đề cập đến gần như mọi bộ phận của chiếc xe. Trong đó, một trong những hệ thống phải chịu sự quy định nghiêm ngặt nhất là hệ thống phanh.
Không có trợ lực
Các quy định về phanh thực tế không thay đổi nhiều qua các năm. Tuy nhiên, điều mà chúng ta cần quan tâm là quy tắc ngăn không cho bàn đạp phanh nhận được bất kỳ một sự trợ lực (powered assistance) nào.
Trước hết, hãy cùng tìm hiểu trợ lực là như thế nào trên một chiếc ô tô thông thường.
Ngày nay, hầu hết những chiếc ô tô đường trường đều được yêu cầu phải có phanh trợ lực. Hệ thống này có thể vận hành bằng nhiều cơ chế khác nhau, và một trong những cách phổ biến nhất là sử dụng hệ thống chân không.
Trong hệ thống phanh trợ lực chân không, khi bạn đạp bàn đạp phanh, một nguồn chân không được tạo ra từ động cơ hoặc một máy bơm gắn ngoài để cung cấp thêm lực tác dụng lên các xi-lanh phanh.
Lực chân không
Lực chân không nói trên giúp giảm bớt một phần lực phanh mà tay đua phải tạo ra. Nó khuếch đại lực đạp phanh của tay đua để xe nhanh chóng giảm tốc độ hoặc dừng lại một cách dễ dàng.
Bạn cũng có thể cảm nhận được hiệu ứng của hệ thống chân không này nếu thử nhấn bàn đạp phanh trên xe khi động cơ không hoạt động. Lúc đầu có thể sẽ không có hiện tượng gì, nhưng sau một hay hai lần đạp, bạn có thể sẽ nghe được âm thanh của dòng khí bị đẩy ra khi vùng chân không biến mất.
Ngay lúc đó, nếu đạp phanh thêm một lần nữa thì bạn sẽ cảm thấy khó khăn hơn nhiều. Đó chính là cảm giác đạp phanh khi mà bàn đạp không còn được trợ lực.
Ngoài hệ thống chân không, phanh xe có thể được cung cấp trợ lực thông qua nhiều cách khác. Một số ví dụ có thể kể đến bao gồm cơ chế trợ lực bằng thủy lực, áp suất không khí hoặc thậm chí là truyền động từ hộp số.
Giảm lực phanh mà tay đua cần tạo ra
Bất kể cơ chế trợ lực phanh mà xe sử dụng là gì, mục tiêu của chúng là làm giảm đáng kể lực mà người lái phải tác dụng vào bàn đạp phanh. Những hệ thống tương tự cũng được dùng trong vô lăng, khi chúng giúp chúng ta dễ dàng đánh lái một cách mượt mà.
Tóm lại, việc sử dụng những cơ cấu trợ lực nói trên là rất phổ biến đối với xe đường trường. Tuy nhiên, đối với F1, đó lại là một câu chuyện khác.
Bộ quy tắc kỹ thuật F1 năm 2023 nói rõ: "Các đội đua không được phép thiết kế bất kỳ hệ thống phanh nào với mục đích làm tăng áp suất trong các xi lanh phanh ở mức cao hơn so với lực đạp của tay đua lên bàn đạp, trong bất kỳ điều kiện nào."
Quy định này được kiểm soát nghiêm ngặt bởi FIA. Rõ ràng, cơ quan quản lý cao nhất của giải đấu muốn ngăn chặn bất kỳ loại trợ lực nào tác dụng lên phanh. Nhưng điều đó có thật sự quan trọng không?
Xe F1 có cần phanh trợ lực không?
Xe đua F1 không cần phanh trợ lực. Quá trình đua trên một chiếc xe F1 đương nhiên bao gồm rất nhiều pha tăng tốc, nhưng cũng có rất nhiều pha giảm tốc đột ngột. Các cuộc đua đa phần được phân thắng bại ở những góc cua, vì hầu như tay đua nào cũng có thể tăng tốc ở đoạn đường thẳng.
Góc cua là nơi kiểm tra phản xạ của các tay đua. Để có được tốc độ cao nhất khi tiếp cận và ra khỏi góc cua, họ phải thuần thục kỹ năng phanh của mình để thực hiện ở những thời điểm chính xác.
Vào cua tốt có thể giúp tăng khả năng giành chiến thắng, nhưng để giữ được tốc độ qua các khúc cua thì tay đua cần có khả năng phanh chắc chắn. Thường thì họ sẽ cố gắng phanh càng mạnh và càng muộn càng tốt để giữ tốc độ trước khi vào cua. Sau đó, khi tiếp cận góc cua, họ sẽ đạp phanh kịch sàn để xe giảm tốc độ.
Tiếp theo, trong khi đánh lái, các tay đua thường sẽ nhả hẳn phanh cho đến khi cần phải đạp phanh lại. Khoảng thời gian để xử lý một góc của là rất ít, do đó thường thì một là đạp phanh kịch sàn, hai là nhả phanh hẳn.
Cũng vì vậy mà các tay đua thường sẽ ít khi nào "nắn nót" khi phanh. Đương nhiên, các tay đua có nhiều kỹ năng đạp phanh, nhưng họ hiếm khi đạp nhẹ nhàng. Thông thường, bàn đạp phanh đối với họ cũng giống như một chiếc công tắc với chỉ hai trạng thái bật/tắt mà thôi.
Bàn đạp phanh trên xe F1 cứng như thế nào?
Với bạn, bàn đạp phanh của xe F1 rất cứng, nhưng với các tay đua chuyên nghiệp, họ thường không gặp quá nhiều khó khăn để điều khiển cho xe giảm tốc hay dừng lại. Điều gì cũng thế, luyện tập sẽ tạo nên sự hoàn hảo, và các tay đua thường có thể làm quen với lực cần thiết để đạp bàn đạp phanh một cách nhanh chóng.
Không quá cứng như vẻ bề ngoài
Một số ước tính cho rằng các tay đua cần đạp bàn đạp phanh với một lực tương đương khoảng vài trăm kilogram. Điều này nghe có vẻ như là một nhiệm vụ khá khó khăn, tuy nhiên trên thực tế, các tay đua vẫn được hỗ trợ phanh một cách "vô hình".
Cân nặng trung bình của các tay đua F1 là khoảng 70 kg. Khi phanh gấp, cơ thể của họ chịu lực G lên đến 5G hoặc hơn.
Hiện tượng này khiến cho họ nặng hơn gấp 5 lần so với điều kiện bình thường, và lực G có xu hướng "đẩy" tay đua về phía trước khi phanh. Nhờ được đẩy về phía bàn đạp phanh, việc tác dụng lực phanh cần thiết trở nên dễ dàng hơn nhiều.
Rõ ràng, các tay đua không nhận được sự hỗ trợ nào khi bắt đầu nhấn bàn đạp phanh. Nhưng khi xe bắt đầu giảm tốc, lực G xuất hiện sẽ giúp họ nhấn bàn đạp xuống dễ dàng hơn với một lực cần thiết. Dù vậy, có ở trong điều kiện nào đi nữa thì các tay đua F1 cũng cực kỳ khỏe nên họ cũng sẽ không gặp nhiều khó khăn khi phanh.
Lời kết
Tóm lại, có rất nhiều bộ phận trên chiếc xe F1 được FIA quản lý một cách nghiêm ngặt. Những quy tắc này khiến xe trở nên khác biệt hoàn toàn so với những chiếc xe đường trường.
Một trong những chi tiết đó là bàn đạp phanh, với quy định nêu rõ việc các đội không được phép kết hợp với bất kỳ cơ chế trợ lực nào. Vì vậy, bàn đạp phanh F1 rất cứng, rất khó đạp, và các tay đua thường xuyên cần phải tác dụng rất nhiều lực để xe giảm tốc hoặc dừng lại.