Các tay đua Formula 1 ngày nay đã được công nhận rộng rãi là một trong những vận động viên ưu tú, sở hữu thể lực sung mãn bậc nhất hành tinh. Trong quá khứ, không phải tất cả các tay đua F1 thuộc thế hệ trước đều được gắn với danh xưng "vận động viên"!
Tuy nhiên, việc điều khiển và trụ vững gần hai giờ đồng hồ trên những cỗ máy F1 hiện đại ngày nay đòi hỏi một khối lượng thể lực và nỗ lực khổng lồ. Bởi tay đua phải chịu đựng các lực quán tính (G-force) lên tới hơn 5G và liên tục tạo áp lực hơn 100 kg lên bàn đạp phanh.
Để vượt qua điều kiện khắc nghiệt của một trong những chặng đua dài hơi nhất trong lịch sử giải đấu, cả chiếc xe và tay đua đều phải được chuẩn bị kỹ lưỡng từ trước. Họ cũng phải thích nghi với sự thay đổi múi giờ, khiến họ phải ăn bữa sáng vào giờ ăn trưa thông thường.
Vậy thì, những yếu tố chính nào mà một tay đua F1 hiện đại phải đối phó giữa cái nóng và độ ẩm gay gắt tại quốc đảo Singapore?
Sốc nhiệt
Việc giảm thiểu tác động của nhiệt độ lên tay đua không chỉ đơn thuần là tạo sự thoải mái hơn, mà còn có những lý do thực tế về hiệu suất đằng sau sự chuẩn bị này.
Sốc nhiệt (heat stress) là mối quan tâm chính. Trên thực tế, nhiệt độ không khí bên ngoài là 40°C, nhưng bên trong buồng lái, nhiệt kế có thể tăng lên đến 50°C và độ ẩm vượt quá 70%.
Ai cũng biết các tay đua mất rất nhiều mồ hôi trong bất kỳ cuộc đua nào, nhưng riêng tại Singapore, họ có thể mất lên tới 4 kg nước và chất điện giải trong suốt gần hai giờ thi đấu!
Mức độ mất nước không chỉ dừng lại ở cảm giác khát, mà việc giảm nồng độ chất điện giải trong cơ thể dẫn đến nhịp tim tăng cao và nhiệt độ cơ thể cốt lõi bị đẩy lên. Điều này không chỉ làm suy giảm khả năng thể chất mà còn ảnh hưởng đến chức năng tinh thần của tay đua.
Khi sự mất nước tăng lên, các chức năng này sẽ bị suy yếu dần. Ở mức độ cực đoan, điều này có thể dẫn đến kiệt sức và thậm chí ngất xỉu.
Khả năng chịu đựng những điều kiện này là chìa khóa cho màn trình diễn mạnh mẽ tại Marina Bay. Do đó, các đội đua và tay đua đã bắt đầu quá trình chuẩn bị kỹ lưỡng từ những ngày trước khi chặng đua diễn ra.
Không gian buồng lái chật hẹp
Khoang lái là một khu vực cực kỳ chật hẹp và được cách nhiệt rất kỹ, cấu trúc dạng tổ ong kẹp giữa các lớp sợi carbon của khung gầm, cùng với lớp đệm nội thất dày khiến nhiệt độ bị giữ lại bên trong không gian nhỏ hẹp này. Đây là điều hoàn toàn không lý tưởng cho tay đua.
Bên cạnh nhiệt độ môi trường cao, khoang lái còn bị cộng hưởng nhiệt từ nhiều bộ phận phần cứng lắp đặt bên trong. Ngay phía trước chân tay đua là thước lái (steering rack). Bộ phận này được trợ lực bởi hệ thống thủy lực, do đó tỏa ra rất nhiều nhiệt từ dầu thủy lực vốn vận hành ở mức trên 120°C.
Được bố trí dày đặc trên sàn cabin, xung quanh ghế lái là các hệ thống điện tử quan trọng. Chúng bao gồm các bộ thu phát tín hiệu cho kênh F1 TV, bộ ghi dữ liệu an toàn của FIA, bộ ghi dữ liệu riêng của đội đua và các thiết bị nhỏ hơn như ECU giám sát áp suất lốp. Mỗi thiết bị này đều tỏa ra một lượng nhiệt lớn, tích tụ dần trong hốc khoang lái.
Dọc theo hai bên vị trí lái của tay đua, là hệ thống các bộ tản nhiệt nằm bên ngoài cấu trúc khung xe liền khối (monocoque). Những bộ tản nhiệt này có thể đẩy luồng khí nóng vào khoang lái thông qua vô số các khe hở trên khung gầm - vốn được thiết kế để luồn dây cáp và ống dẫn chạy xuyên suốt thân xe.
Để ngăn chặn nguồn nhiệt này tác động đến tay đua, ghế lái thường được bao phủ bởi các lớp phản xạ nhiệt (heat reflective coatings), có thể là màng bọc bằng vàng hoặc lớp sơn phủ bạc. Trong khi đó, bất kỳ khe hở nào thông ra hốc tản nhiệt hai bên hông (sidepods) đều được lấp đầy bằng một loại chất trám trông giống như kẹo cao su màu hồng hoặc xanh phản quang.
Mặc dù không có quy định cụ thể nào yêu cầu về mức nhiệt độ tối đa trong khoang lái (không giống như Giải Vô địch đua xe đường trường Thế giới - WEC), nhưng các quy định kỹ thuật vẫn cho phép lắp đặt một cửa thu khí làm mát cho các tay đua nằm ở đầu mũi xe.
Vì bộ phận này rất dễ bị khai thác để trục lợi về khí động học, luật đua quy định chặt chẽ chỉ được có duy nhất một cửa thu khí nhỏ ở phía trước xe. Diện tích của cửa này bị giới hạn tối đa chỉ 1500 mm² (tương đương kích thước của một thanh kẹo cao su). Dù giúp tay đua giải tỏa phần nào cái nóng, nhưng lợi ích mà nó mang lại vẫn còn rất hạn chế.
Trang thiết bị cho tay đua
Nếu hệ thống thông gió và nhiệt độ trong khoang lái không có nhiều cải thiện sau nhiều năm, thì trang bị của tay đua lại là lĩnh vực đã có những bước tiến vượt bậc. Từ bộ đồ đua, mũ bảo hiểm cho đến hệ thống nước uống, tất cả đều hỗ trợ đắc lực giúp tay đua không bị quá nhiệt.
Theo quy định, tay đua bắt buộc phải mặc bộ đồ và đồ lót chống cháy. Trước đây, những bộ đồ này được cấu tạo từ bốn lớp vật liệu Nomex chống cháy và một lớp trung gian dạng nỉ. Thiết kế này bảo vệ tốt trước lửa nhưng lại gây ra tác dụng phụ là cách nhiệt quá mức, khiến tay đua bị sốc nhiệt tại những chặng đua nóng bức. Không chỉ vậy, chúng còn nặng tới vài kilôgam - một con số đáng kể trong tổng trọng lượng xe đua.
Ngày nay, dù vẫn là Nomex đa lớp, nhưng vật liệu đồ đua đã trở nên hiệu quả hơn về tỉ lệ giữa trọng lượng và khả năng bảo vệ. Bộ đồ đua hiện đại nhẹ nhàng, thanh thoát giống như một bộ đồ thể thao hơn là bộ đồ của lính cứu hỏa, giúp tay đua vừa thoải mái, mát mẻ, vừa giảm bớt trọng lượng cho xe.
Tương tự, mũ bảo hiểm cũng ngày càng nhẹ hơn dù phải tuân thủ tiêu chuẩn va chạm khắt khe 8860-2018 của FIA, giúp giảm tải trọng lên đầu và cổ tay đua khi di chuyển trên đường chạy. Quan trọng không kém là hệ thống thông gió tinh vi đã qua thử nghiệm trong hầm gió. Các cửa thu và thoát khí bằng nhựa có thể tùy chỉnh được bố trí trên đỉnh mũ và cằm.
Hệ thống này thu luồng khí mát thổi qua mũ và dẫn qua các rãnh trong lớp lót xốp để phân phối quanh đầu tay đua. Những hốc gió này hiệu quả đến mức khi kết thúc cuộc đua, trên lớp mặt nạ trùm đầu (balaclava) của tay đua thường xuất hiện những đốm đen. Đó chính là bụi bẩn và bụi phanh bám lại theo luồng khí, minh chứng rõ nét cho lộ trình của dòng khí làm mát quanh da đầu.
Cuối cùng là hệ thống nước uống tối quan trọng. Kể từ thay đổi quy định về trọng lượng xe đua và tay đua năm 2019, mọi đội đua hiện nay đều có thể thoải mái lắp đặt hệ thống này mà không lo ngại về cân nặng. Được giấu kín sâu trong khoang lái, cấu tạo của chúng thường là bí mật của mỗi đội, nhưng về cơ bản vẫn tuân theo một nguyên lý đơn giản.
Phổ biến nhất là hệ thống bơm: một túi chứa khoảng 1 lít dung dịch muối và chất điện giải kết nối với một máy bơm nhỏ (giống loại bơm nước rửa kính trên xe hơi). Tay đua chỉ cần nhấn nút trên vô lăng để bơm nước trực tiếp vào miệng thông qua một ống dẫn.
Trong quá khứ, hệ thống này thường bị loại bỏ để tiết kiệm trọng lượng, dù tổng trọng lượng của nó chưa đến 1,5 kg. Tuy nhiên, đừng tưởng tượng về một ngụm nước mát lạnh giữa cái nóng của Singapore, vì nước trong túi không được làm lạnh và sẽ sớm nóng lên do nhiệt độ trong khoang lái. Các tay đua thường ví trải nghiệm này không khác gì việc đang thưởng thức "một cốc trà nóng" giữa cuộc đua!
Sự chuẩn bị của các tay đua
Việc thiết kế xe và đồ đua là nhiệm vụ của đội ngũ kỹ thuật, nhưng còn một khía cạnh khác trong quá trình chuẩn bị cho chặng Singapore, liên quan đến "thiết bị" phức tạp nhất - chính là bản thân tay đua.
Đây là công việc của các chuyên gia vật lý trị liệu (physio). Hầu hết mọi tay đua đều có huấn luyện viên riêng, điều này khẳng định F1 đã trở thành một môn thể thao đòi hỏi thể lực đạt tới mức giới hạn, nơi việc rèn luyện thân thể cũng quan trọng không kém các buổi họp chiến thuật với các kỹ sư.
Vì Singapore diễn ra khá muộn trong mùa giải, các tay đua thường đã đạt đến đỉnh cao phong độ và khả năng thích nghi thể chất. Tuy nhiên, đặc thù của một cuộc đua đêm vẫn đòi hỏi những sự chuẩn bị riêng biệt. Do chuyến bay dài và các cam kết tài trợ, các tay đua sẽ đến Singapore sớm hơn so với các chặng đua tại Châu Âu.
Để duy trì sự lệch múi giờ này, các khách sạn và bộ phận hậu cần sẽ điều chỉnh mọi sinh hoạt lệch tám tiếng so với giờ GMT. Các tay đua sẽ đi ngủ vào khoảng 6 giờ sáng, ngủ đủ tám tiếng và ăn sáng lúc 2 giờ chiều trước khi đến đường đua. Mọi lịch trình truyền thông và tài trợ đều được dời xuống cuối ngày. Tất cả được tính toán hoàn hảo để khi tay đua đến sân lúc chạng vạng, đồng hồ sinh học của họ vẫn đang ở trạng thái bình thường.
Về chế độ ăn uống, họ ăn các bữa nhẹ gồm thịt gà hoặc cá, trứng và rau củ quả trong những ngày đầu, sau đó tăng cường tinh bột (carbohydrate) vào thứ bảy để tích lũy năng lượng. Tuy nhiên, quá trình bù nước (hydration) mới là chìa khóa then chốt. Không hiếm trường hợp một tay đua phải uống tới 6 lít chất lỏng mỗi ngày. Đây không phải nước lọc hay nước tăng lực thông thường mà là một loại "đồ uống đặc chế" do chuyên gia vật lý trị liệu pha chế riêng.
Hỗn hợp này bao gồm nước, khoáng chất nồng độ cao, điện giải, đạm whey và một ít đường glucose để tăng khả năng hấp thụ. Đáng ngạc nhiên là nó còn chứa caffeine để kích thích hệ thần kinh, nhưng hiếm khi có tinh bột vì chúng đã được cung cấp qua bữa ăn. Đối với nước uống trong lúc đua, hỗn hợp sẽ được pha loãng hơn và loại bỏ các protein dạng rắn để tránh làm tắc máy bơm. Lượng caffeine cũng sẽ được giảm bớt để tránh tác dụng lợi tiểu không mong muốn.
Để hạ nhiệt trước giờ xuất phát, ngoài đồ uống, các tay đua còn sử dụng khăn lạnh hoặc áo làm mát chứa gel đông lạnh. Khi đã ngồi vào khoang lái, sự chuẩn bị kỹ lưỡng này sẽ giúp họ chống chọi với tình trạng sốc nhiệt và duy trì hiệu suất tối đa. Điều đó có nghĩa là các chức năng sinh học của cơ thể con người cũng quan trọng không kém sự vận hành trơn tru của cỗ máy, khi ánh đèn vụt tắt báo hiệu hai giờ đua nghẹt thở bắt đầu.