Hiện tại, các đội chỉ mất khoảng ba giây để thay cả bốn bánh trên một chiếc xe F1 và đưa nó trở lại cuộc đua. Nói đơn giản là chỉ cần một cái nháy mắt, bạn sẽ bỏ lỡ quá trình này.
Pit stop là một phần quan trọng trong chiến lược F1 và các đội đua phải luyện tập thực hiện rất nhiều. Mọi yếu tố phải được kết hợp với nhau nhuần nhuyễn, và chìa khóa thành công không chỉ phụ thuộc vào tốc độ mà còn nằm ở tính nhất quán. Câu hỏi là, cần những gì để thực hiện pit stop một cách hoàn hảo?
Có bao nhiêu người trong một đội pit stop?
Có hơn 20 người trong một đội pit stop của mỗi đội đua F1. Đội ngũ này có một đội hình cố định, trong đó mỗi cá nhân được phân công một vai trò rất cụ thể. Họ đều là thợ máy làm các công việc khác trên cả hai chiếc xe, nhưng sẽ cùng nhau "phục vụ" cả hai trong đường pit.
Đội hình này sẽ không bao giờ thay đổi trừ khi có ai đó bị ốm hoặc không thể có mặt tại khu pit. Lúc đó, sẽ có người dự bị thay thế cho mọi vị trí, và hầu hết các thành viên trong đội cũng được đào tạo các vai trò khác để dự phòng.
Trước khi mùa giải bắt đầu, các đội thực hiện hàng nghìn lần tập pit stop trong nhà máy, nơi họ mài giũa và tối ưu hóa các vị trí nhân sự khác nhau.
Đội pit stop sử dụng bộ công cụ nào?
Đội pit stop sử dụng các kích nâng để nâng xe lên ở phía trước và phía sau xe. Trước đây các đội chỉ sử dụng xe đẩy (trolley), nhưng bây giờ chúng đã được thiết kế tinh vi hơn. Xe được nâng lên khi một tay cầm được ấn xuống, đồng thời kích cũng có cơ chế tự động hạ xuống để rút ngắn thời gian. Kích nâng phía trước cũng có thể xoay, cho phép thợ máy tránh đường xe rời pit box.
Các đội cũng có thể có một kích nâng bên (side jack). Thiết bị này được sử dụng nếu cánh trước bị hỏng. Trong trường hợp đó, kích nâng phía trước sẽ trở nên vô dụng. Kích nâng phía trước rất phức tạp, do đó mỗi chiếc có giá khoảng 250.000 bảng Anh (khoảng 9 tỷ đồng), và mỗi đội cần ít nhất hai chiếc để dự phòng.
Ngoài kích nâng, súng tháo lắp bánh xe cũng được dùng để tháo và siết đai ốc trung tâm, giữ cho từng bánh xe cố định tại chỗ. Súng này cũng phức tạp không kém. Chúng hoạt động ở áp suất 26 bar, quay với tốc độ hơn 10.000 vòng/phút và tự động chuyển từ nới lỏng sang siết chặt trong quá trình vận hành. Mỗi garage có 24 cái như vậy (bao gồm cả phụ tùng) và hầu hết đều được sửa đổi để cải thiện hiệu suất.
Trước đây, các thợ máy thường giơ tay khi họ hoàn thành công việc của mình, nhưng giờ đây họ chỉ cần nhấn nút trên súng để xác nhận. Nếu có sự cố xảy ra, thợ máy sẽ giơ tay lên trời làm dấu chéo.
Vai trò của mỗi thành viên trong đội pit stop
Pit stop thực tế là một màn trình diễn được dàn dựng công phu. Dưới đây là quy trình nó được thực hiện và vai trò của từng người, lần lượt từng bước một.
| Bước | Vị trí | Số lượng | Hành động | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Người kích trước | 1 | Là người đầu tiên bắt đầu hành động, trượt kích vào gầm xe, đẩy tay cầm xuống để nâng kích lên rồi xoay sang một bên. | Luôn có người thứ hai sẵn sàng bước vào nếu người này bị xô ngã hoặc kích bị kẹt. |
| 2 | Các "xạ thủ" cầm súng tháo lắp bánh xe | 4 | Ngay lập tức bắt tay vào việc nới lỏng bánh xe. | Một số súng thậm chí có dẫn hướng bằng laser định vị để gia tăng độ chính xác. |
| 3 | Người kích phía sau | 1 | Trượt kích phía dưới và nâng phần sau của xe lên. | |
| 4 | Nhóm ổn định | 2 | Giữ hai bên xe (khu vực hộp gió) để ngăn không cho xe lắc lư trên các kích nâng. | Họ cũng có thể tiến về phía trước và nâng xe lên nếu xe bị hỏng cánh (kích phía trước không thể nâng xe lên). |
| 5 | Nhóm điều chỉnh cánh | 2 | Sử dụng bộ điều chỉnh momen xoắn để thay đổi góc của tấm cánh tà phía trước (nếu cần). | Mục đích là để điều chỉnh downforce ở phần trước của xe. |
| 6 | Nhóm tháo bánh xe | 4 | Nắm lấy bánh xe, trượt chúng ra và dịch chuyển tránh sang một bên. | Phải đeo găng tay vì cao su lốp rất nóng. |
| 7 | Nhóm lắp bánh xe | 4 | Giữ chặt bánh mới trên tay (trước khi xe đến), nâng và trượt bánh vào vị trí trên các trục. | Đai ốc bánh xe là một phần tích hợp vào bánh xe, giúp giảm rủi ro đánh rơi. |
| 8 | Các "xạ thủ" (ở bước 2) | 4 | Siết đai ốc bánh xe, sau đó nhấp vào các nút xác nhận trên súng của mình khi tất cả đã sẵn sàng. | |
| 9 | Người kích trước và sau | 2 | Nhả kích và chiếc xe rơi xuống mặt đường. | |
| 10 | Người chỉ huy pit stop | 1 | Nhận tất cả các tín hiệu, kiểm tra xem đường pit có thông thoáng không và cho xe rời pit box để tiếp tục cuộc đua. | Trước đây được gọi là "thanh niên kẹo mút" (lollipop man). |
Những công việc khác có thể được thực hiện trong một lần pit stop
Đôi khi xe không chỉ cần mỗi bộ lốp mới. Các đội thỉnh thoảng còn phải dọn sạch các mảnh vụn bên hông xe, để đảm bảo không khí đi vào bộ tản nhiệt một cách tốt nhất.
Một vấn đề khác cũng xảy ra tương đối thường xuyên là việc thay cánh trước. Quá trình này có thể mất khoảng 10 - 15 giây để hoàn thành.
Đôi khi các sự cố về điện yêu cầu phải tay đua phải đổi vô lăng. Vô lăng có cơ chế nhả nhanh, và lúc này, hai thành viên trong đội pit stop sẽ lấy vô lăng từ tay đua và lắp vào một vô lăng mới.
Một số công việc khác tốn nhiều thời gian hơn, chẳng hạn như kiểm tra hệ thống treo (sau một sự cố). Nếu khối lượng công việc được yêu cầu thực hiện tăng lên, chiếc xe sẽ được kích lên hẳn và đưa vào lại garage. Nếu được khắc phục nhanh chóng, xe có thể lại rời garage để tham gia cuộc đua.
Các đội luyện tập tình huống pit stop như thế nào?
Giống như một người chơi golf mài dũa cú đánh của họ, sự luyện tập là chìa khóa để thực hiện hoàn hảo ở mọi thời điểm. Trong pit stop, mỗi mili-giây đều có thể được tối đa hóa.
Tất cả các đội đều có một giàn tập luyện tại nhà máy của họ, trong đó có nhiều đội sử dụng xe đua giả chạy bằng điện. Đây là nơi các đội thực hành pit stop nhiều lần liên tục. Họ cũng thực hiện các tình huống khó hơn như khi xe bị lệch thước lái (misalignment), thay đổi cánh trước...
Thực tế trong các cuộc đua, mỗi đường pit đều khác nhau. Có rất nhiều những thứ nhỏ nhặt nhưng cũng có thể gây ảnh hưởng đáng kể đến quá trình pit stop, ví dụ như mặt đường pit bị dốc, hoặc có các dấu chỉ dẫn gây mất tập trung...
Để làm quen với những khác biệt độc đáo này, các đội thường dành một khoảng thời gian để luyện tập pit stop trong tất cả các ngày của tuần đua. Chiếc xe được đẩy vào vị trí và cả đội thực hiện nghiêm túc như thể cuộc đua đang diễn ra. Mỗi đội có thể có kế hoạch khác nhau, nhưng các phiên tập thường kéo dài khoảng 30 phút.
Sức khỏe của các thợ máy
Các thợ máy phải rèn luyện thể chất rất nhiều để hoàn thành nhiệm vụ. Họ cần phải khỏe vì momen của súng tháo lắp bánh xe làm xoắn cánh tay và vai. Mỗi bánh xe nặng hơn 10 kg nên họ cũng cần phải nhanh nhẹn.
Hầu hết các đội vận hành các chương trình rèn luyện thể chất dựa trên các bài tập gym. Mục tiêu là để cải thiện sức mạnh và sự ổn định của thợ máy, giúp tối đa hóa hiệu suất và cũng giảm nguy cơ chấn thương.
Đối với những tư thế đòi hỏi nhiều sức hơn (chẳng hạn như động tác nâng lốp) thì các đội sẽ có nhiều bài tập thân trên hơn để giúp tăng cơ.
Tay đua F1 phải làm gì trong pit stop?
Tay đua phải nhận biết được ô pit của mình (thông thường có một biển báo chỉ dẫn từ pit wall). Ngoài ra, tay đua còn phải dừng xe của mình ở đúng vị trí trong ô pit.
Đội pit stop đứng chờ sẵn ở một vị trí chính xác và không có bất kỳ sai lệch nào. Nếu xe dừng ở vị trí quá xa về phía trước, phía sau hoặc lệch về một bên, cả đội sẽ phải điều chỉnh vị trí tương ứng. Điều này có thể tiêu tốn từ 0,6 đến 1 giây, hoặc tệ hơn nữa là có thể hất văng người kích, như tình huống của Lewis Hamilton trong buổi đua thử cho Grand Prix Nga 2021.
Khi đã đứng yên, xe được đưa về số N và tay đua giữ chân phanh để bánh xe không quay. Tay đua cũng sẽ giữ chặt vô lăng để giữ cho bánh trước không di chuyển.
Sau đó, tay đua bắt đầu trình tự rời ô pit (launch sequence) và tập trung hoàn toàn vào dàn đèn pit của đội mình. Vòng tua máy tăng đến mức tối ưu và khi đèn chuyển sang màu xanh lục, tay đua sẽ vào số trở lại và đạp ga. Tất nhiên, tay đua vẫn phải tiếp tục giữ cho bộ giới hạn tốc độ được bật cho đến khi xe băng qua vạch ra khỏi đường pit.
Cách bố trí vị trí pit có tạo ra sự khác biệt?
Ô pit nằm ngay bên ngoài garage của đội, tại đó có một giàn dẫn các ống khí nén cho súng tháo lắp bánh xe (về phía ngoài của chiếc xe). Giàn này cũng chứa hệ thống đèn và camera slow-motion có độ phân giải cao (phục vụ cho việc phân tích).
Trên mặt đường, các đội pit stop thường quét hết bụi bẩn và đánh dấu các vị trí tạm thời để đảm bảo mọi người đứng đúng chỗ. Trong các buổi đua thử, các tay đua cũng thường thực hiện các pha "burn-out" trong ô pit để rải thêm lớp cao su mới (nhằm tăng độ bám cho xe trong ô pit trong cuộc đua chính).
Các ô garage được sắp xếp theo thứ tự vô địch của năm trước đó. Đội vô địch được phân cho các ô garage có góc vào tốt nhất (nhưng có thể khó thoát ra nếu xe đông trong đường pit). Với đội đua xếp cuối bảng của mùa giải trước đó, garage của họ có góc vào hẹp hơn, nhưng lại có góc thoát tốt hơn, đồng thời được cho nhiều gian chuẩn bị hơn.
Tại sao xe đi rất chậm khi vào và ra khỏi đường pit?
Mức giới hạn tốc độ trên đường pit được áp dụng cho các buổi đua thử vào năm 1993, và được áp dụng cho tất cả các phiên kể từ chặng Grand Prix San Marino năm 1994. Tốc độ này hiện được giới hạn ở mức 80 km/h.
Vô lăng xe đua có các nút giới hạn tốc độ, nhưng tay đua phải thao tác bằng tay. Bất kỳ ai vượt quá giới hạn sẽ bị phạt 100 Euro (khoảng hơn 3 triệu đồng) cho mỗi km/h bị vượt, nhưng tổng không quá 1.000 Euro (khoảng hơn 30 triệu đồng). Tay đua cũng sẽ bị phạt giảm vị trí xuất phát hoặc các mức phạt khác trong cuộc đua chính.
Khu vực đường pit được chia thành hai làn. Làn ngoài (rộng không quá 3,5 mét) là làn nhanh. Các đội không được phép thao tác gì trên xe của mình tại làn này. Họ phải chuyển xe vào làn trong nếu muốn xử lý.
Làm thế nào để các đội rời xe an toàn (safe release) ra khỏi pit stop?
Các đội thường xuyên bị phạt tiền hoặc phạt thành tích nếu để xe rời pit không an toàn (unsafe release). Nhân sự kiểm soát pit (pit controller) của đội sẽ quyết định xem liệu có xe nào khác đang di chuyển tới quá gần hay không. Đôi lúc do tính chất cạnh tranh, họ có thể mắc sai lầm.
Để dễ ra quyết định hơn, các đội thường đánh dấu trên đường pit các vạch chỉ dẫn. Các vạch này được đặt cách ô pit của đội một khoảng nhất định, nhờ đó mà người kiểm soát pit có thể nhìn thấy trực quan để tránh sai sót.