Trong suốt lịch sử Formula 1, chỉ có 15 đội đua từng giành được danh hiệu vô địch thế giới. Với phần lớn người hâm mộ F1, những cái tên như Ferrari, McLaren hay Red Bull gần như luôn là điểm xuất phát của mọi cuộc trò chuyện. Đó là những đội đua lớn, quen thuộc và gắn liền với các kỷ nguyên thành công.
Thế nhưng, phía sau ánh hào quang đó là hơn 100 đội đua khác từng góp mặt trên đường đua F1. Phần lớn trong số họ không bao giờ chạm tới vinh quang, nhưng lại để lại những câu chuyện rất riêng, đôi khi kỳ lạ, đôi khi táo bạo, và không ít lần bị lịch sử lãng quên.
Việc chọn ra bốn câu chuyện tiêu biểu nhất trong số đó là một thử thách không nhỏ. Dẫu vậy, sau quá trình cân nhắc, đây là bốn đội đua mà được cho rằng là sở hữu những câu chuyện đặc biệt và đáng được nhắc lại.
ATS Wheels
Bảy năm không phải là quãng thời gian dài nếu xét theo chuẩn mực của Formula 1, nhưng chừng đó cũng đủ để đội đua Đức ATS tạo ra không ít xáo trộn trong làng đua. Auto Technisches Spezialzubehör (ATS) khởi nguồn là một nhà sản xuất mâm xe vào cuối thập niên 1960, trước khi người sáng lập Günter Schmid quyết định rằng, việc thành lập một đội đua riêng sẽ là cách hiệu quả nhất để quảng bá thương hiệu.
Trong toàn bộ thời gian tồn tại, ATS đã góp mặt ở 116 chặng đua F1 và thành tích tốt nhất mà họ đạt được là vị trí thứ năm. Tuy nhiên, đội ngũ nhân sự của ATS lại liên tục biến động chỉ trong vài năm ngắn ngủi. Nhiều lời đồn cho rằng nguyên nhân đến từ tính cách khó làm việc của Schmid. Tuy nhiên, phần lớn những người từng cộng tác với ông đến nay vẫn từ chối xác nhận điều này, kể cả 16 năm sau khi ông qua đời.
ATS lần đầu góp mặt tại Formula 1 ở chặng Grand Prix Mỹ năm 1977. Tuy nhiên, cuộc đua khiến đội đua này được nhắc đến nhiều nhất lại là lần xuất hiện thứ hai – một chặng đua mà trên lý thuyết, họ thậm chí không đủ điều kiện tham dự.
Tay đua Hans Heyer khi đó chỉ được đăng ký ở trạng thái dự bị, phòng trường hợp một chiếc xe khác không thể xuất phát. Tuy nhiên, Heyer vẫn quyết định lao vào cuộc đua. Khi các giám sát viên không để ý, anh rời pit lane và nhập cuộc như thể mình đủ điều kiện thi đấu.
Dù vậy, câu chuyện chỉ kéo dài đến vòng đua thứ chín, khi chiếc xe gặp sự cố hộp số buộc Heyer phải bỏ cuộc. Kết quả là anh trở thành tay đua duy nhất trong lịch sử F1 vừa không vượt qua vòng phân hạng, vừa không hoàn thành cuộc đua chính, lại vừa bị loại khỏi kết quả chung cuộc – tất cả trong cùng một chặng đua.
Jordan Grand Prix
Trong khoảng hai thập kỷ trở lại đây, Jordan Grand Prix gần như không còn được nhắc tới, nhưng đội đua này từng sở hữu một lịch sử đáng chú ý. Trước hết, chính Jordan là đội đã đưa Michael Schumacher lần đầu xuất hiện tại Formula 1 – một dấu mốc mang tính bước ngoặt, không chỉ với riêng đội đua này.
Ban đầu, Schumacher không nằm trong kế hoạch của Jordan. Tuy nhiên, mọi thứ thay đổi khi Bernard Gachot – một trong những tay đua chủ lực của đội bị bắt giữ sau vụ tấn công một tài xế taxi. Jordan buộc phải tìm phương án thay thế, và quyết định trao cơ hội cho tay đua trẻ người Đức. Phần còn lại đã trở thành lịch sử.
Dù vậy, quãng thời gian Schumacher gắn bó với Jordan diễn ra rất ngắn. Ngay trong mùa giải đó, anh đã ký hợp đồng với Benetton, để lại sự thất vọng không nhỏ cho Eddie Jordan – người sáng lập và điều hành đội đua. Trong những năm tiếp theo, Jordan Grand Prix từng là bệ phóng cho nhiều cái tên đáng chú ý như Jarno Trulli, Takuma Sato hay Giancarlo Fisichella, nhưng đội chưa từng giành được một chức vô địch nào.
Về sau, những khó khăn tài chính ngày càng bủa vây Jordan Grand Prix. Đến năm 2005, Eddie Jordan buộc phải bán đi dự án tâm huyết của mình, khép lại một chương đặc biệt trong lịch sử Formula 1.
Midland Formula 1
Câu chuyện của Jordan chưa dừng lại ở đó. Midland Group – một tập đoàn giao dịch và đầu tư quốc tế do doanh nhân Alex Shnaider (Canada) kiểm soát, đã mua lại Jordan Grand Prix giữa mùa 2005 với giá khoảng 25 triệu USD. Sang mùa 2006, đội chính thức đổi tên thành Midland Formula 1 (MF1). Khi đó, MF1 thi đấu dưới lá cờ Nga và đây là lần đầu tiên trong lịch sử F1 có một đội làm điều này.
Shnaider vốn là người mê xe và đua xe. Năm đó, ông xuất hiện trong một sự kiện lớn tổ chức tại Quảng trường Đỏ, với hàng nghìn người hâm mộ F1 tham dự, trong đó có cả thị trưởng Moscow khi ấy là Yuri Luzkhov. MF1 cũng tuyên bố mục tiêu đưa tay đua Nga đầu tiên lên đường đua F1. Kế hoạch này rốt cuộc không thành, dù tay đua người Nga Roman Rusinov từng lái thử chiếc Midland M16. Khi nói về câu chuyện đó, Shnaider được trích lời rằng:
Formula 1 là một môn thể thao trưởng thành hơn ở Hà Lan so với Nga.
Alex Shnaider
Trên đường đua, MF1 không có thành tích đáng kể. Kết quả tốt nhất của họ là hạng chín tại GP Hungary 2006. Cuối mùa giải, đội được bán cho Spyker Cars N.V. với giá 109 triệu USD. Mức chênh lệch giữa giá mua và giá bán được lý giải bởi việc từ năm 2008, F1 không còn nhận thêm đội mới, khiến các suất tham dự hiện có trở nên giá trị hơn.
Life
Trái ngược với cái tên của mình, "Life" tồn tại trong lịch sử Formula 1 cực kỳ ngắn ngủi với không quá một mùa giải. Đội đua này thuộc sở hữu của doanh nhân người Ý Ernesto Vita, và được thành lập với một ý tưởng khá "dị" khi họ sử dụng loại động cơ đặc biệt do công ty mẹ Life Racing Engines phát triển.
Thực tế, Vita lập đội chủ yếu để chứng minh động cơ ấy thực sự hiệu quả, từ đó mang đi chào bán cho các nhà sản xuất khác. Life đăng ký tham dự mùa giải 1990 với nhiều kỳ vọng, nhưng đáng tiếc, những động cơ mang tên W12 lại không tạo được tiếng vang mà thậm chí còn gây thất vọng nặng. Điều đó khiến Life gặp khó ngay từ bước đầu: tìm tay đua sẵn sàng gia nhập đội.
Với thành tích thấp kỷ lục cùng hàng loạt sự cố hỏng hóc tai tiếng, Life cuối cùng rút lui trước khi mùa giải khép lại. Cho đến nay, đội đua vẫn chủ yếu được nhớ tới như một "dị bản" lạ lùng trong lịch sử Formula 1.