Chặng đua Grand Prix Anh cách đây không lâu đã kết thúc với một chủ đề tranh cãi quen thuộc. Một vụ va chạm muộn của Max Verstappen khiến xe an toàn (safety car) được triển khai khi cuộc đua chỉ còn bốn vòng. Điều này đẩy các tay đua vào thế phải "đánh cược": liệu có nên chấp nhận mất vị trí để vào pit thay lốp, nhằm chuẩn bị cho khả năng cuộc đua sẽ được khởi động lại và chỉ còn một vòng để phân định kết quả hay không?
Lewis Hamilton đã chọn vào pit và tụt xuống vị trí thứ ba. Quyết định này ban đầu trông có vẻ cực kỳ sáng suốt, khi hình ảnh đồ họa trên sóng truyền hình cho thấy cuộc đua có thể được khởi động lại trong một vòng cuối. Điều đó đồng nghĩa rằng Hamilton có cơ hội "đòi lại" những gì từng xảy ra với anh tại Abu Dhabi năm 2021.
Nhưng cuối cùng, cuộc đua không được khởi động lại mà kết thúc ngay phía sau safety car. Hamilton vì thế đã mất vị trí thứ hai vào tay người đồng đội cũ, nay là đối thủ tranh chức vô địch - George Russell mà chẳng được lợi ích gì từ việc vào pit.
Formula 1 sau đó đổ lỗi cho một "lỗi phần mềm" khiến thông tin trên sóng truyền hình bị hiểu nhầm. Một quy trình tự động yêu cầu phải hoàn thành thêm một vòng sau khi các xe bị bắt vòng được phép vượt lên lại (unlapping), khiến việc khởi động lại cuộc đua trong tình huống đó không hợp lệ. Điều này hoàn toàn trái ngược với những quyết định gây tranh cãi mà cựu giám đốc cuộc đua Michael Masi từng đưa ra vào năm 2021.
Sai sót này khiến Hamilton mất cơ hội giành lại vị trí thứ hai, thậm chí có thể cạnh tranh cho chiến thắng. Nhưng vấn đề thực ra không chỉ nằm ở những gì xảy ra ở riêng chặng đua này.
Trong Formula 1, pit lane không bị đóng khi xe an toàn xuất hiện, khác với các giải đua ở Mỹ. Vì vậy, vào pit trong tình huống này có thể mang lại lợi thế rất lớn.
Việc pit lane vẫn mở khiến lợi thế về việc ai có thể vào pit mà không bị phạt thay đổi đáng kể. Những tay đua đang có khoảng cách khá lớn với chiếc xe phía sau sẽ có cơ hội vào pit thay lốp mà không bị mất vị trí. Đồng thời, họ cũng có thể chờ xem đối thủ trực tiếp của mình đã vào pit thay lốp hay chưa, rồi mới quyết định có vào pit hay không.
Trong điều kiện đua bình thường, quy định này thực ra khiến thời điểm xuất hiện xe an toàn trở nên công bằng hơn, chứ không phải kém công bằng hơn. Vì pit lane không bị đóng, các tay đua sẽ không bị thiệt quá nặng nếu họ "bị rơi vào thế bất lợi" bởi một vụ tai nạn xảy ra sau khi đối thủ đã vào pit trước, trong khi họ lại chưa kịp vào.
Nhưng mọi chuyện lại đảo ngược khi cuộc đua bước vào những vòng cuối. Lúc này, việc thay lốp không còn là một phần của chiến lược được lên kế hoạch từ đầu để tối ưu tốc độ trong suốt cuộc đua nữa, mà chủ yếu trở thành một ý đồ chiến thuật vào phút chót.
Trong tình huống mà cuộc đua có thể được khởi động lại hoặc cũng có thể kết thúc dưới xe an toàn, một tay đua đang đứng thứ hai, cách người dẫn đầu năm giây và đồng thời có khoảng cách lớn với người đứng thứ ba, thực tế lại có lợi thế rất lớn so với tay đua dẫn đầu.
Nếu tay đua dẫn đầu vào pit, người đứng thứ hai có thể ở lại đường đua và bất ngờ được trao chiến thắng gần như chỉ nhờ may rủi. Đó chính là điều đã xảy ra với Russell ở Silverstone vừa qua, khi anh được hưởng lợi và giành vị trí thứ hai.
Ngược lại, nếu tay đua dẫn đầu không vào pit, người đứng thứ hai có thể vào pit, thay lốp mới và bước vào một màn nước rút cuối cuộc đua với lợi thế về lốp, giống như cách Verstappen đã có thể làm tại Abu Dhabi mà gần như không phải chịu bất kỳ hình phạt hay cái giá nào.
Nói cách khác, xe an toàn đã tạo ra thêm hai cơ hội giành chiến thắng vốn không tồn tại trước khi nó xuất hiện.
Thay vì tiếp tục loay hoay tranh cãi với những quy định này, Formula 1 có thể đơn giản là đóng pit lane khi xe an toàn xuất hiện trong những vòng cuối của cuộc đua. Có thể đưa ra ngoại lệ cho những tay đua cần vào pit để xử lý sự cố khẩn cấp.
Những trường hợp khác vẫn cần vào pit - chẳng hạn, tay đua chưa hoàn thành yêu cầu phải sử dụng ít nhất hai loại lốp khác nhau trong cuộc đua có thể vào pit sau khi toàn bộ đoàn xe đã xếp hàng lại phía sau xe an toàn, giống như cách IndyCar hoặc IMSA đang làm.
Hình phạt cho việc vào pit trong thời điểm đó sẽ rất nặng, nhưng Formula 1 vốn không xa lạ gì với những hậu quả nghiêm trọng do sai lầm liên quan đến xe an toàn ở cuối cuộc đua. Án phạt năm giây của Kimi Antonelli tại Grand Prix Anh đã trở nên đặc biệt cay đắng vì một sai lầm như vậy.
Trên thực tế, đã có tiền lệ cho việc thay đổi luật xe an toàn ở giai đoạn cuối của cuộc đua. IMSA sử dụng cơ chế gọi là "fast yellows", giúp bỏ qua một số thủ tục pit phức tạp của xe an toàn để cuộc đua có thể trở lại nhanh hơn trong những vòng cuối.
Giải FIA World Endurance Championship cũng có một quy trình khá phức tạp để cho các xe bị bắt vòng vượt lên lại và nhập vào đoàn đua tại Le Mans. Tuy nhiên, quy trình này được tạm dừng trong giờ cuối cùng của cuộc đua, cũng vì cùng một lý do.
F1 hoàn toàn có thể học theo những giải đấu này, chỉ cần điều chỉnh nhẹ quy trình xe an toàn để vừa giữ được tính hấp dẫn của cuộc đua, vừa đảm bảo sự công bằng và tính chính trực của môn thể thao mà họ đang đem ra phục vụ khán giả.
Điều này sẽ ngay lập tức loại bỏ tình huống "tung đồng xu" mà các đội hiện phải đánh cược trong những trường hợp như vậy.
Bằng cách (nhìn chung) giữ nguyên loại lốp mà các tay đua đang sử dụng, những màn đấu nước rút ở cuối cuộc đua cũng sẽ công bằng hơn và phản ánh chính xác hơn cuộc đua đang diễn ra trước khi xe an toàn xuất hiện.
Không chỉ giúp chất lượng cuộc đua thực tế tốt hơn, giải pháp này còn giúp chúng ta không phải chứng kiến thêm một tuần đua nữa phải tranh luận đi tranh luận lại về những sự kiện làm thay đổi cả cục diện giải đấu (và nói thẳng ra là khá đáng xấu hổ) như tại Abu Dhabi năm 2021.
Bằng cách giải quyết vấn đề cốt lõi đã dẫn đến sự cố tai tiếng đó, thay vì chỉ đơn thuần sửa đổi những quy trình đã bị phá vỡ hoặc bỏ qua, Formula 1 có thể tạo ra một giải đấu công bằng hơn, phù hợp hơn với tinh thần đua tranh hết mình mà môn thể thao này hướng tới.
