Khi Lando Norris cán đích thứ hai tại chặng GP Las Vegas 2025, anh mang về trọn vẹn 18 điểm then chốt cho cuộc đua vô địch. Và ngay trong khoảnh khắc ấy, danh hiệu vô địch mùa giải F1 2025 dường như đã được an bài.
Thế nhưng, chỉ vài giờ sau, cục diện bỗng chốc đảo chiều. Cả hai chiếc McLaren của Norris và người đồng đội Oscar Piastri đồng loạt bị loại khỏi kết quả. Nguyên nhân đến từ vi phạm kỹ thuật. Lý do được FIA đưa ra là độ mòn của skid plank đã vượt quá giới hạn cho phép.
Trong trường hợp của Norris và Oscar Piastri, tấm ván nằm dưới gầm xe được xác định đã bị mòn vượt quá ngưỡng cho phép là 1 mm.
Theo quy định của FIA, khi một chặng đua kết thúc, các chiếc xe sẽ được đưa về khu vực thường được gọi là "Parc Fermé" để trải qua quá trình kiểm tra kỹ thuật chính thức của FIA.
Parc Fermé trong tiếng Pháp có nghĩa đen là "khu vực đóng kín". Đúng như ý nghĩa của nó, từ vòng phân hạng đến ngày đua chính, và cả sau khi chặng đua kết thúc, khu vực này được sử dụng để bảo đảm mọi đội đua tuân thủ nghiêm ngặt các quy định kỹ thuật.
Sau khi hoàn tất kiểm tra, FIA đã chính thức đưa ra quyết định trên đối với hai tay đua nhà McLaren. Vậy tại sao độ mòn dưới gầm xe chỉ một milimet - có thể trông rất nhỏ và gần như không đáng chú ý với khán giả thông thường, lại có thể khiến các tay đua bị huỷ kết quả đua.
Để hiểu được ý nghĩa của vài milimet đó, chúng ta cần hiểu tầm quan trọng của chiều cao gầm xe đối với các mẫu xe F1. Theo đó, đây là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả khí động học và khả năng tạo downforce xuống mặt đường.
Downforce được tạo ra khi không khí phía trên thân xe có áp suất cao hơn, trong khi luồng không khí bên dưới xe có áp suất thấp hơn, từ đó tạo ra lực ép giúp xe bám chặt xuống mặt đường. Theo nguyên lý Bernoulli, không khí chuyển động càng nhanh thì áp suất càng giảm. Khi luồng khí được gia tốc qua các narrow channels (các rãnh khí động học hẹp) dưới gầm xe, áp suất bên dưới sàn giảm mạnh. Sự chênh lệch áp suất này tạo ra hiệu ứng hút, ép chiếc xe xuống sát mặt đường, giúp tăng độ bám và giữ xe ổn định ở tốc độ cao.
Để tận dụng hiệu ứng này một cách tối đa, các kỹ sư F1 đã thiết kế sàn xe với những đường hầm Venturi (Venturi tunnels) bên dưới. Các kênh khí động học này giúp luồng khí đi nhanh hơn, tạo vùng áp suất thấp dưới gầm xe. Khi áp suất thấp dưới gầm kết hợp với áp suất cao phía trên xe, downforce được sinh ra, và nó là yếu tố quan trọng giúp xe bám đường, cả khi chạy tốc độ cao. Luồng khí sau đó được bộ khuếch tán (diffuser) phía sau hút lên, giúp phân bổ downforce đều từ trước ra sau. Từ đó cải thiện tổng thể độ ổn định khi xe vào cua hoặc khi tăng tốc.
Tuy nhiên, tất cả sẽ vô nghĩa nếu không thể kiểm soát được chiều cao gầm xe (ride height). Nếu gầm xe không đủ thấp, khoảng trống giữa sàn và mặt đường sẽ không bị "bịt kín", khiến không khí đi qua Venturi tunnels bị rò rỉ, giảm lực ép và độ ổn định của xe. Ngược lại, nếu gầm xe quá thấp, xe có thể va chạm trực tiếp với mặt đường, gây hiện tượng "nảy xe" và giảm an toàn. Vậy làm sao để kiểm soát chính xác chiều cao gầm xe?
Giải pháp là sử dụng một tấm plank (hay skid block) gắn dưới sàn xe. Plank giới hạn độ cao gầm tối thiểu, ngăn các đội đua khai thác ground effect quá mức cho phép. Nếu không có plank, các đội có thể cố tình thiết lập sàn xe quá thấp, làm mất downforce đột ngột, gây nguy hiểm và làm giảm hiệu quả khí động học.
Quay ngược lịch sử, plank đã được đưa vào F1 sau tai nạn của Ayrton Senna tại GP San Marino năm 1994. Để đảm bảo plank thực hiện đúng chức năng, các quy định kỹ thuật của F1 về vị trí và kích thước của bộ phận này đã được đưa ra. Cụ thể, plank phải được gắn sát sàn, nằm ở trung tâm giữa trục trước và trục sau. Ở F1, plank phải có độ dày 10 mm, với sai số rất nhỏ, chỉ ±0.2 mm.
Sau mỗi chặng đua, độ dày tối thiểu còn lại phải là 9 mm. Bên cạnh đó, plank còn phải được gia cố bằng những miếng skid block nhỏ ở phía sau xe nhằm đảm bảo việc đo chiều cao gầm (ride height) chính xác trên toàn bộ chiều dài của sàn xe.
Plank được làm từ Permaglass - một loại vật liệu tổng hợp gia cố bằng sợi thủy tinh. Các miếng skid block nhỏ phí sau được làm từ hợp kim titan. Skid block thường chạm nhẹ vào mặt đường khi gầm xe chạm xuống mặt đường, từ đó tạo ra những tia lửa đặc trưng khi xe chạy tốc độ cao, đặc biệt trên các đoạn thẳng.
Để đảm bảo tính minh bạch, các đội đua phải khai báo số sê-ri của hai tấm plank với FIA. Việc này nhằm ngăn việc thay đổi plank giữa các phiên đua. Tất cả đều nhằm đảm bảo rằng mỗi cuộc đua là cuộc cạnh tranh của kỹ thuật, chiến thuật và bản lĩnh của các tay đua.
Hy vọng qua bài viết này, các fan của VNF1 đã hiểu rõ tầm quan trọng của plank trong mỗi chiếc xe đua, và lý do tại sao FIA phải quản lý nghiêm ngặt từng tấm plank đến như vậy.
Dù là bộ phận "thầm lặng", plank lại ảnh hưởng rất lớn đến an toàn vận hành. Ngay cả một milimet sai lệch cũng có thể khiến kết quả của cả cuộc đua thay đổi hoàn toàn. Trong F1, những chi tiết tưởng nhỏ như plank cũng có thể quyết định việc thắng bại của cả mùa giải.