Cú sốc lớn nhất của tuần đua tại Monaco vừa qua không phải việc tay đua Kimi Antonelli của Mercedes vượt qua vị thế được đánh giá cao của Ferrari để giành pole xuất sắc rồi chiến thắng cuộc đua, qua đó nới rộng khoảng cách dẫn đầu trên bảng xếp hạng vô địch thế giới. Thực tế, điều gây bất ngờ nhất thậm chí còn không diễn ra trên đường đua.
Thay vào đó, nó xảy ra vào Chủ nhật trong khu vực motorhome của các đội đua, khi FIA gửi thông báo tới các nhà sản xuất để công bố kết quả phân tích giai đoạn đầu tiên của cơ chế "cơ hội phát triển và nâng cấp bổ sung - ADUO".
Cơ chế hỗ trợ các nhà sản xuất bị tụt lại phía sau - được đưa vào như một phần của bộ quy định mới năm 2026 đã trở thành chủ đề bàn tán sôi nổi suốt cả tuần đua. Các nhà sản xuất đều chờ đợi kết quả đánh giá của FIA để biết chính xác họ sẽ được phép dành bao nhiêu thời gian và ngân sách cho việc cải thiện động cơ của mình.
Trong bối cảnh xuất hiện một nghịch lý khá kỳ lạ suốt mùa giải, khi các nhà sản xuất động cơ đều muốn bị xếp vào nhóm tụt lại phía sau để được hưởng cơ chế hỗ trợ bắt kịp đối thủ, kết quả đánh giá của FIA được xem là bước đi then chốt giúp các đội đang bám đuổi có cơ hội thu hẹp khoảng cách với Mercedes.
Nhà sản xuất bị đánh giá tụt lại càng xa so với chuẩn tham chiếu (benchmark) sẽ càng được hưởng nhiều ưu đãi hơn về ngân sách và số giờ thử nghiệm trên băng thử động cơ. Điều đó đồng nghĩa với việc cơ hội thu hẹp khoảng cách với đối thủ cũng lớn hơn.
Câu trả lời mà các nhà sản xuất chờ đợi được FIA gửi trong một bản thông báo ngắn gọn, dài một trang từ văn phòng tại Geneva, mang tiêu đề: "Xác nhận của FIA gửi các nhà sản xuất động cơ về tình hình ADUO".
Trong đó, FIA chỉ đưa ra một bảng đơn giản, thông báo vị trí của từng nhà sản xuất trong bảng xếp hạng so với đơn vị được xem là chuẩn tham chiếu về hiệu suất động cơ.
Thông báo không đi sâu giải thích chi tiết mà chỉ phân chia các nhà sản xuất thành ba nhóm dựa trên những nguyên tắc cơ bản của hệ thống.
Cụ thể:
- Một nhà sản xuất bị đánh giá kém hơn chuẩn tham chiếu trên 2% sẽ được phép thực hiện một đợt nâng cấp động cơ trong mùa giải hiện tại và một đợt trong mùa giải tiếp theo.
- Nếu nhà sản xuất đó bị tụt lại trên 4%, họ sẽ được hưởng mức ưu đãi tối đa là hai đợt nâng cấp trong năm nay và hai đợt nữa trong năm sau.
Vì vậy, danh sách mà FIA công bố khá đơn giản: xác định nhà sản xuất nào là chuẩn tham chiếu (benchmark) và các đối thủ được phép thực hiện bao nhiêu đợt nâng cấp động cơ (tối đa hai đợt).
| Nhà sản xuất động cơ | Kết quả ADUO |
|---|---|
| Red Bull | Chuẩn tham chiếu (benchmark) |
| Mercedes | Được phép hưởng một đợt nâng cấp |
| Ferrari, Audi và Honda | Được phép hưởng hai đợt nâng cấp |
FIA không công bố các chi tiết cụ thể hơn (được cho là nhằm bảo vệ sở hữu trí tuệ của các nhà sản xuất) về cơ chế ưu đãi theo thang bậc, bao gồm mức tăng ngân sách và số giờ thử nghiệm trên băng thử động cơ.
Ví dụ, Honda có thể được hưởng khoản hỗ trợ lên tới 19 triệu USD nếu hãng bị xác định là đang tụt lại hơn 10% so với chuẩn tham chiếu.
Tuy nhiên, chỉ riêng những thông tin cơ bản được công bố cũng đủ tạo ra một làn sóng bất ngờ trong khu vực paddock, bởi những hệ quả từ quyết định này được đánh giá là vô cùng lớn.
Mặc dù thời gian gần đây đã xuất hiện một số đồn đoán về khả năng có bất ngờ trong việc xác định ai là đơn vị dẫn đầu, khi kết quả cuối cùng được công bố, nhiều người trong paddock vẫn cảm thấy khó tin. Như một nguồn tin trong giới F1 nhận xét, kết quả này "có phần kỳ lạ".
Lý do là bởi trong một giai đoạn mà Mercedes đang thống trị và hệ thống động lực của hãng được xem là chuẩn mực của F1, cơ chế vốn được thiết kế để giúp các nhà sản xuất tụt lại phía sau bắt kịp đối thủ lại vô tình mở ra cơ hội để đội mạnh nhất tiếp tục mạnh hơn nữa.
Nói cách khác, thay vì chỉ hỗ trợ những bên đang gặp khó khăn thu hẹp khoảng cách, cơ chế ADUO lần này lại cho phép Mercedes (vốn đã ở vị thế rất mạnh) tiếp tục được hưởng quyền nâng cấp, qua đó có nguy cơ gia tăng lợi thế so với phần còn lại của cuộc đua.
Đòn giáng mạnh vào Red Bull và Ferrari
Một trong những kỳ vọng lớn nhất của các đối thủ chính của Mercedes là phán quyết lần này sẽ giúp họ có cơ hội thu hẹp khoảng cách với đội dẫn đầu.
Dựa trên những gì thể hiện trên đường đua, nhiều người tin rằng Mercedes đang sở hữu hệ thống động lực chuẩn mực của F1. Vì vậy, việc được phép thực hiện thêm một hoặc hai đợt nâng cấp được xem là yếu tố then chốt giúp các đội còn lại rút ngắn khoảng cách với đội đang dẫn đầu.
Tuy nhiên, hy vọng đó giờ đã tan biến khi chính Mercedes cũng được FIA bật đèn xanh cho phép tiếp tục cải tiến động cơ.
Đợt nâng cấp bổ sung mà Mercedes được phép thực hiện trong năm nay, cùng với một đợt nữa vào năm 2027, đồng nghĩa hãng sẽ có thêm rất nhiều dữ liệu, kinh nghiệm và cơ hội phát triển để biến hệ thống động lực vốn đã được xem là chuẩn tham chiếu trở nên mạnh hơn nữa.
Trong khi đó, Red Bull dù có thể tự hào khi động cơ đốt trong hoàn toàn mới của mình được đánh giá là tốt nhất trên grid, giờ đây lại phải đối mặt với thực tế đầy cay đắng: họ gần như bị trói tay trong việc nâng cấp, đồng thời được phân bổ ít ngân sách và ít giờ thử nghiệm hơn các đối thủ.
Điều đáng lo nhất với Red Bull là cách vận hành của cơ chế hiện tại. Mercedes có thể tận dụng thêm nguồn lực và thời gian thử nghiệm để phát triển động cơ trong hậu trường mà chưa cần đưa ngay các nâng cấp lên đường đua. Điều đó giúp Red Bull vẫn tiếp tục bị xem là "chuẩn tham chiếu", trong khi Mercedes âm thầm cải thiện hiệu suất của mình.
Hệ quả là Red Bull có thể còn bị kìm hãm trong một khoảng thời gian dài nữa.
Trong chuyến thăm gần đây tới nhà máy Red Bull, trưởng đội Laurent Mekies từng bác bỏ quan điểm cho rằng động cơ của đội đang là tốt nhất trên grid. Điều đó cho thấy ông rõ ràng đã kỳ vọng Red Bull sẽ được phép tiếp tục thực hiện các cải tiến trong thời gian tới.
"Những gì chúng tôi thấy là Mercedes đang bỏ xa phần lớn các đối thủ", Mekies cho biết, đồng thời ám chỉ rằng Red Bull hiện chậm hơn khoảng 0,3 giây.
Mekies không muốn bình luận về phán quyết này vào tối Chủ nhật vừa qua tại Monaco. Dù ông cho rằng thông báo về ADUO mà FIA gửi cho các đội chỉ mang tính "tạm thời", trên thực tế, đây là một văn bản đã được ký xác nhận, đồng nghĩa với việc quyết định đã được chốt và sẽ không thay đổi.
Đối với Ferrari, dù đội đua này được phép thực hiện hai đợt nâng cấp trong mùa giải hiện tại và thêm hai đợt nữa vào mùa giải tiếp theo, họ vẫn gặp một bất lợi đáng kể. Nguyên nhân là Mercedes cũng được cấp quyền nâng cấp một lần mỗi năm, khiến khả năng Ferrari thu hẹp khoảng cách với đối thủ bị hạn chế đáng kể.
Nói cách khác, Ferrari có thể tiến bộ, nhưng đồng thời Mercedes cũng sẽ tiếp tục tiến bộ cùng họ. Điều đó đồng nghĩa với việc khoảng cách tương đối giữa hai bên có thể không được cải thiện nhiều như Ferrari từng kỳ vọng.
Ferrari không còn theo đuổi một mục tiêu đứng yên nữa.
Nếu Mercedes vẫn còn nhiều tiềm năng phát triển chưa được khai thác, Ferrari hoàn toàn có thể rơi vào tình huống dù được trao thêm cơ hội nâng cấp và phát triển động cơ, họ vẫn không thể thu hẹp khoảng cách với đối thủ.
Kết quả của cơ chế ADUO vì thế đang tạo ra một nghịch lý lớn. Thay vì giúp các đối thủ của Mercedes bắt kịp như mục tiêu ban đầu của hệ thống, phán quyết lần này có thể lại gây bất lợi cho họ bằng cách duy trì nguyên trạng cán cân sức mạnh hiện tại, hoặc thậm chí khiến khoảng cách với Mercedes còn nới rộng hơn trong tương lai.
Nói cách khác, cơ chế được thiết kế để hỗ trợ các đội yếu hơn thu hẹp chênh lệch có nguy cơ mang lại tác dụng ngược: đội đang mạnh nhất vẫn tiếp tục có điều kiện phát triển, trong khi các đối thủ dù được trao thêm quyền nâng cấp cũng chưa chắc đủ để bù đắp khoảng cách vốn đã tồn tại.
Hệ lụy của cơ chế ADUO
Cách mà hệ thống này dần bị nhìn nhận như một công cụ giúp các đối thủ thu hẹp khoảng cách với đội dẫn đầu đã khiến trưởng đội Toto Wolff của Mercedes lên tiếng phản đối cách đây vài tuần.
Ông khẳng định không đồng tình với việc ADUO bị lái khỏi mục đích ban đầu: từ cơ chế hỗ trợ các nhà sản xuất đang gặp khó khăn bắt kịp đối thủ trở thành công cụ giúp các đội khác giảm bớt lợi thế của Mercedes.
Trong bối cảnh Ferrari công khai xem đây là con đường để từng bước thu hẹp khoảng cách với Mercedes, Wolff nói:
"Nguyên tắc của ADUO là cho phép những đội đang ở thế bất lợi bắt kịp đối thủ, chứ không phải vượt lên trên họ."
Ông nói thêm:
"Tôi sẽ thực sự ngạc nhiên, và cũng thất vọng nếu các quyết định về ADUO dẫn tới việc can thiệp vào trật tự cạnh tranh hiện tại."
Tuy nhiên, giờ đây có thể Wolff không còn là người duy nhất cho rằng cơ chế nâng cấp này đã mang lại kết quả không như kỳ vọng của nhiều bên.
Sự phản đối đối với cơ chế này có khả năng sẽ gia tăng, bởi kết quả vừa được công bố dường như đi ngược lại những gì đang diễn ra trên đường đua.
Từ lâu, giới F1 đã hiểu rằng ADUO chỉ dựa hoàn toàn vào hiệu suất của phần động cơ đốt trong (ICE), nên không tính đến khả năng thu hồi năng lượng, triển khai năng lượng hay hiệu quả của bộ pin – những yếu tố có ảnh hưởng rất lớn đến thành tích vòng chạy.
Nhưng khi một cơ chế được tạo ra để giúp các nhà sản xuất gặp khó khăn bắt kịp đối thủ lại có nguy cơ khiến khoảng cách bị kéo giãn hơn, những lời kêu gọi xem xét lại quy định hoàn toàn có thể xuất hiện.
Theo nhiều nguồn tin, phán quyết lần này gần như chắc chắn sẽ dẫn đến các yêu cầu loại bỏ hoàn toàn ADUO hoặc thay đổi phương pháp đánh giá hiệu suất để bao quát nhiều yếu tố hơn thay vì chỉ dựa vào công suất động cơ đốt trong.
Giám đốc phụ trách xe đua một chỗ ngồi của FIA - Nikolas Tombazis từng tiết lộ vài tuần trước rằng cơ quan này đã đề xuất một phương pháp đánh giá phức tạp hơn thay vì chỉ dựa vào công suất động cơ, nhưng đề xuất đó không được các nhà sản xuất chấp thuận.
Tuy nhiên, sau khi tất cả đã chứng kiến kết quả từ cách đánh giá hiện tại, quan điểm của các bên có thể đã thay đổi.
Và việc sửa đổi hệ thống là điều mà ngay cả FIA cũng không phản đối.
Tombazis từng nhận xét vào tháng Tư:
"Cá nhân tôi khá cởi mở với ý tưởng làm cho các tiêu chí đánh giá trở nên phức tạp hơn một chút."
Hệ lụy chính trị đối với kế hoạch 60/40 của F1
Quyết định về ADUO được đưa ra trong bối cảnh F1 đang vướng vào một cuộc tranh cãi chính trị liên quan đến những thay đổi lớn hơn trong bộ quy định kỹ thuật.
Hiện FIA đang cố gắng đạt được sự đồng thuận cho đề xuất điều chỉnh tỷ lệ phân bổ công suất giữa động cơ đốt trong và hệ thống điện, thay vì duy trì mức phân bổ danh nghĩa 50/50 như hiện nay.
Việc đạt được thỏa thuận nguyên tắc để chuyển sang tỷ lệ gần 60/40 từ mùa giải tới đang gặp nhiều khó khăn, khi các nhà sản xuất không muốn vội vàng thông qua những thay đổi về lưu lượng nhiên liệu vì điều đó sẽ đòi hỏi phải phát triển phần cứng mới.
Trong khi Mercedes và Red Bull ủng hộ đề xuất này, Audi lại lo ngại về chi phí phát sinh nếu phải thay đổi ngay từ mùa giải tới. Ferrari thì quan tâm nhiều hơn đến những tác động mà quyết định đó có thể gây ra đối với cơ chế ADUO.
Mối lo của Ferrari là nếu tất cả các nhà sản xuất đều được phép điều chỉnh động cơ vào mùa giải tới để đáp ứng mức lưu lượng nhiên liệu cao hơn, điều đó cũng đồng nghĩa Mercedes sẽ có thêm cơ hội phát triển hệ thống động lực của mình. Theo quan điểm của Ferrari, tốt hơn là giữ nguyên hiện trạng và không trao thêm bất kỳ sự tự do nào cho Mercedes.
Tuy nhiên, lập luận đó được xây dựng trên giả định rằng Mercedes sẽ bị ADUO xác định là nhà sản xuất sở hữu động cơ chuẩn tham chiếu và vì thế sẽ không được phép thực hiện các đợt nâng cấp được phê duyệt. Giờ đây mọi thứ đã thay đổi, khi Mercedes được mở đường để nâng cấp động cơ bất kể F1 có chuyển sang tỷ lệ 60/40 hay không.
Hiện tại, được biết có hai phương án sửa đổi quy định đang được xem xét. FIA muốn phương án cuối cùng nhận được sự đồng thuận tuyệt đối thay vì khiến một hoặc hai nhà sản xuất bị gạt ra bên lề.
- Phương án mạnh tay nhất là đề xuất ban đầu: tăng công suất của động cơ đốt trong thêm 50 kW (khoảng 67 mã lực) từ năm 2027. Do mức tăng lưu lượng nhiên liệu cần thiết, phương án này sẽ đòi hỏi các thay đổi đáng kể về phần cứng.
- Phương án dung hòa - được cho là nhận được sự ủng hộ của Ferrari và Audi nhưng bị một số bên khác đánh giá là chưa đủ: tăng 20 kW từ mùa giải tới bằng phần cứng hiện tại, sau đó nâng lên mức đầy đủ 50 kW vào năm 2028.
Cho đến trước khi thông báo ADUO được công bố, gần như không có dấu hiệu nào cho thấy các nhà sản xuất đang tiến gần tới một điểm chung mà tất cả đều có thể chấp nhận.
Nhưng sau thông tin gây bất ngờ rằng Mercedes vẫn sẽ được phép nâng cấp động cơ bất kể F1 có chuyển sang tỷ lệ 60/40 hay không, Ferrari có thể bắt đầu cảm thấy rằng con đường tốt nhất để cạnh tranh ở phía trước không còn nằm ở cơ chế ADUO hiện tại, mà là ở những thiết kế động cơ hoàn toàn mới cùng một sự "reset" lại từ đầu.
Hãy chờ đợi nhiều diễn biến chính trị đáng chú ý tại chặng đua GP Barcelona-Catalunya tại Tây Ban Nha cuối tuần này.