Sự nghiệp của Ayrton Senna được đan dệt bởi những màn trình diễn để đời, từ mưa lớn ở Monaco 1984, Donington 1993 đến những chiến thắng nghẹt thở tại Brazil 1991 hay Bồ Đào Nha 1985. Nhưng có lẽ, Monaco mới là nơi ông thực sự trở thành huyền thoại, với vòng đua phân hạng "không tưởng" năm 1988 và cuộc chiến bám đuổi đầy căng thẳng trước Nigel Mansell để bảo vệ vị trí dẫn đầu vào năm 1992.
Tất cả những cột mốc đó đều được ghi chép tỉ mỉ và tôn vinh rộng rãi. Thế nhưng, bên cạnh những màn trình diễn được ca ngợi rộng rãi, vẫn còn nhiều màn trình diễn xuất sắc khác ít được biết đến hơn.
Nhằm tri ân huyền thoại quá cố người Brazil, hãy cùng nhìn lại 5 màn trình diễn F1 đầy kinh ngạc nhưng phần nào đã bị lãng quên của Senna.
Grand Prix Detroit 1985
Ayrton Senna từng ba lần giành chiến thắng trên những con phố khắc nghiệt tại Detroit - nơi tổ chức chặng GP Hoa Kỳ thời bấy giờ. Tuy nhiên, màn trình diễn của ông vào năm 1985 ngay trước chuỗi chiến thắng đó có lẽ mới là xuất sắc nhất.
Xuất phát vị trí đầu tiên với chiếc Lotus-Renault, Senna sớm chịu sức ép nghẹt thở từ Keke Rosberg của đội Williams - vốn sử dụng loại lốp mềm hơn. Sau khi bị Rosberg vượt mặt ở vòng 8 trên tổng số 63 vòng, Senna lập tức vào thay lốp để đối trọng với đối thủ.
Tuy nhiên, mọi tính toán đã không như ý muốn, khi đội ngũ kỹ thuật của Lotus đã mắc sai lầm nghiêm trọng trong việc lựa chọn lốp thay thế.
Sai sót này buộc Senna phải dừng xe lần thứ hai trước khi đi hết nửa quãng đường đua để đổi sang loại lốp mong muốn. Điều này khiến ông bị dẫn trước bởi Rosberg với khoảng cách gần 1 phút 30 giây.
Khi trở lại đường đua, Senna đã thể hiện một phong thái gợi nhớ đến các huyền thoại Stirling Moss hay Jim Clark. Ông lao đi như một cơn lốc và liên tiếp thiết lập những kỷ lục vòng chạy mới.
Sau khi Rosberg phải vào lốp để xử lý rác kẹt ở bộ tản nhiệt, hy vọng chiến thắng lại nhen nhóm khi Senna chỉ còn cách vị trí dẫn đầu 12 giây và vẫn đang rút ngắn khoảng cách cực nhanh. Tuy nhiên, cuộc đua khốc liệt đã bào mòn hệ thống phanh, buộc ông phải thực hiện thao tác nhồi phanh liên tục trước mỗi khúc cua.
Trong nỗ lực tấn công chiếc xe của đội Ferrari do Michele Alboreto điều khiển để chiếm vị trí thứ ba, Senna đã sơ suất không nhồi phanh đúng cách. Hệ thống phanh gặp trục trặc khiến xe bị mất lái và đâm vào tường, chấm dứt màn trình diễn thăng hoa khi cuộc đua chỉ còn 12 vòng.
Grand Prix Đức 1987
Khi bạn thấy Senna không thể duy trì tốc độ, chắc chắn lỗi nằm ở chiếc xe.
Denis Jenkinson
Denis Jenkinson đã viết như vậy khi quan sát những vòng đầu của GP Đức năm 1987.
Có lẽ ông đã phần nào dự cảm được những gì sắp diễn ra. Mùa giải đó, Lotus là đội tiên phong ứng dụng hệ thống treo "chủ động" điều khiển bằng máy tính. Tuy nhiên, chiếc 99T vẫn được trang bị các lò xo cuộn nhỏ để giữ độ cao thân xe khi hệ thống chính ngừng hoạt động.
Tại Hockenheim, Senna đã tận dụng chính những chi tiết này để giành được một vị trí trên podium. Từ khoảng giữa chặng đua, một sự cố rò rỉ thủy lực đã xảy ra, khiến hệ thống treo của chiếc Lotus mất đi tính năng "chủ động" và trở nên "thụ động" một cách tồi tệ. Chiếc xe lúc này hoàn toàn đè nặng lên các lò xo hỗ trợ, khiến thời gian hoàn thành một vòng đua của ông tụt dốc - từ 1 phút 49 giây xuống còn 2 phút 05 giây. Trong tình trạng đó, chiếc Lotus gần như "mài" sát xuống mặt đường, buộc Senna phải vào thay cánh trước vốn đã bị mòn vẹt do va quẹt.
Dẫu vậy, Senna kiên quyết không bỏ cuộc. Sự kiên trì bền bỉ đã mang lại phần thưởng là vị trí thứ ba chung cuộc, trong một chặng đua khắc nghiệt mà chỉ có sáu tay đua hoàn thành bài thi. Peter Warr - người đứng đầu đội đua Lotus, sau này vẫn đánh giá đây là một trong những màn cầm lái xuất sắc nhất trong sự nghiệp của huyền thoại người Brazil.
Grand Prix Monaco 1989
Chiến thắng này là kết tinh từ sự kết hợp hoàn hảo giữa kỹ năng thiên bẩm và tư duy chiến thuật nhạy bén của Senna. Đáng chú ý hơn, nó diễn ra trong những hoàn cảnh khắc nghiệt nhất: tại Monaco - một năm sau thất bại cay đắng của chính ông vào năm 1988, và giữa tâm điểm căng thẳng khi cuộc "chiến tranh lạnh" của ông với Alain Prost vừa mới bắt đầu.
Senna sớm thiết lập được khoảng cách an toàn, một phần nhờ việc Prost bị cản trở bởi René Arnoux và sau đó bị kẹt lại sau vụ va chạm giữa Andrea de Cesaris và Nelson Piquet tại góc cua Loews. Tuy nhiên, sự cố kỹ thuật mới là thử thách thực sự khi chiếc MP4/5 bắt đầu gặp trục trặc: số 1 thỉnh thoảng bị nhảy, và sau đó số 2 hoàn toàn bị hỏng dưới áp lực từ những góc cua gắt.
"Tôi có thể xoay xở khi thiếu số 1, nhưng mất số 2 là một vấn đề cực lớn," Senna hồi tưởng lại. "Tôi phải điều chỉnh lối lái của mình sao cho Alain không thể nhận ra tôi đang gặp rắc rối."
Với chiếc xe bị lỗi, ông đã thực hiện mọi vòng đua như thể đang trong một vòng đua phân hạng. Cây viết David Tremayne mô tả rằng, Senna đã liên tục áp sát các rào chắn và trượt qua những góc cua hẹp trong một màn trình diễn đầy cảm xúc. Điều này giúp ổn định khoảng cách, khiến Prost tin rằng việc mạo hiểm tấn công tổng lực là vô ích. Đó chính là thời điểm Senna thực sự giành lấy chiến thắng thứ hai tại Monaco trong sự nghiệp của mình.
Grand Prix Úc 1993
Chiến thắng cuối cùng của Senna là một minh chứng điển hình cho phong cách của ông: giành pole và thống trị hoàn toàn từ vị trí dẫn đầu. Đây cũng là chặng đua cuối cùng của ông trong màu áo McLaren và là lần cuối cùng ông đối đầu với Prost.
Tương tự như diễn biến xuyên suốt mùa giải năm đó, Senna đã giành chiến thắng trên một chiếc xe bị đánh giá thấp hơn so với đối thủ Williams. Minh chứng rõ nét nhất chính là vị trí xuất phát đầu tiên với khoảng cách gần 0,5 giây – lần giành pole duy nhất của Senna trong năm đó, trực tiếp chặn đứng tham vọng thâu tóm mọi vị trí xuất phát đầu bảng của Williams trong mùa giải 1993.
Dù có quá nhiều cảm xúc xoay quanh sự kiện này, Senna không hề cho thấy một phút giây xao nhãng nào khi cầm lái. Ông tạo ra khoảng cách 1,3 giây với Prost ngay sau vòng đua đầu tiên, và lợi thế đó cứ thế tăng lên không gì có thể ngăn cản. Cuộc đua dường như chỉ dành cho duy nhất một người chiến thắng.
Cây viết Tremayne gọi đây là "một thắng lợi thuyết phục khác, nơi ông không phạm một sai lầm nhỏ nhất". Khi bước ra khỏi khoang lái, Senna đã ôm chầm lấy Ron Dennis và người cộng sự trung thành Jo Ramirez.
Ayrton chia sẻ: "Dennis nói với tôi rằng chưa bao giờ là quá muộn để thay đổi quyết định (về việc rời đội) cả!".
Sau đó, Senna và Prost đã khép lại những mâu thuẫn để cùng đứng trên bục vinh quang cao nhất tại Adelaide. Vào thời khắc ấy, không ai biết rằng đối với Senna (cũng giống như Prost vừa giải nghệ), đó chính là lần cuối cùng ông được đứng trên podium.
Grand Prix Brazil 1994
Lựa chọn này có thể gây bất ngờ bởi đây là chặng F1 cuối cùng Senna tham gia trọn vẹn. Ông đã mất lái đầy tiếc nuối ngay trên quê nhà khi đang nỗ lực bám đuổi chiếc Benetton đầy áp đảo của Michael Schumacher. Nhiều người thậm chí coi đây là khoảnh khắc 'chuyển giao vương trượng' giữa hai thế hệ khi vị thế dẫn đầu của Senna bắt đầu bị thay thế bởi Michael Schumacher.
Tuy nhiên, kết luận đó có phần phiến diện. Cần nhớ rằng Senna ngày hôm đó đã lái một chiếc Williams chưa hoàn thiện và rất dễ bị văng đuôi đột ngột trên đường đua gồ ghề Interlagos.
Chính trong điều kiện khó khăn ấy, Senna đã tạo nên điều kỳ diệu. Bằng chứng rõ ràng nhất là việc ông vượt qua chính người đồng đội của mình, Damon Hill - người sau này cũng trở thành nhà vô địch thế giới.
Khi hồi tưởng lại việc bị cả Schumacher và Senna vượt qua, Eddie Irvine đã làm rõ vấn đề này:
"Khi chiếc Benetton vượt qua tôi, nó như thể được dán chặt xuống mặt đường vậy. Cực kỳ ổn định và động cơ thì mạnh khủng khiếp."
"Khi thấy Senna phía sau, tôi đã nhường đường ở góc cua trái dài và quan sát ông ấy đi qua. Chiếc xe của anh ấy, nếu so sánh thì chao đảo dữ dội trên khắp mặt đường."
"Tôi thực sự không hiểu làm sao ông ấy có thể duy trì được vị trí đó. Trong một cuộc đua, anh ấy thực sự ở một đẳng cấp khác. Cứ nhìn vị trí của Hill là đủ hiểu," ông nói thêm.