Thành công trong F1 luôn được xây dựng trên sự cân bằng giữa nhiều yếu tố: xe đua, tay đua và chiến thuật. Khi chênh lệch hiệu suất giữa các đội là rất nhỏ, những quyết định chiến thuật được đưa ra từ pitwall thường trở thành yếu tố tạo nên sự khác biệt.
Chiến thuật giờ đây đã trở thành một trong những lĩnh vực phức tạp nhất của F1 hiện đại, khi các đội phải phân tích hàng chục kịch bản khác nhau phía sau hậu trường nhằm dự đoán mọi diễn biến có thể xảy ra trong chặng đua. Trong F1 ngày nay, thách thức không còn nằm ở việc phản ứng với tình huống, mà là khả năng dự đoán chúng từ trước.
Đó cũng là lúc một công cụ có tên gọi là RaceWatch trở nên cực kỳ quan trọng với nhiều đội đua. RaceWatch là nền tảng được phát triển bởi Catapult và cũng đang được FIA sử dụng.
Tuy nhiên, nguồn gốc của hệ thống này đã xuất hiện từ gần 20 năm trước. Qua từng mùa giải, RaceWatch không ngừng phát triển cùng sự phức tạp ngày càng tăng của F1, dần trở thành một công cụ chiến thuật có khả năng chuyển hóa dữ liệu thành lợi thế cạnh tranh trên đường đua.
Công cụ đã định hình lại chiến thuật trong F1
Để hiểu tầm quan trọng cũng như quá trình phát triển của RaceWatch, cần quay trở lại năm 2008 - thời điểm F1 bắt đầu bước vào một kỷ nguyên mới được định hình bởi dữ liệu và mọi thứ ngày càng phức tạp. Chính trong bối cảnh đó, ý tưởng về nền tảng này đã ra đời: một công cụ tập hợp những nguồn thông tin vốn bị phân tán trên nhiều công cụ khác nhau vào một hệ thống duy nhất, có khả năng liên kết, trực quan hóa và phân tích mọi diễn biến trên đường đua theo thời gian thực.
Đó cũng là thời điểm Gareth Griffith - hiện là giám đốc công nghệ tại Catapult Sports cùng James Vowles - khi đó còn là chiến lược gia của Honda bắt đầu định hình nền tảng này. Theo thời gian, RaceWatch dần trở thành một trong những trụ cột vận hành của F1 hiện đại, đồng thời là tiền thân cho các hệ thống hỗ trợ chiến thuật đang được sử dụng rộng rãi trong toàn bộ giải đua ngày nay.
"Chúng tôi bắt đầu làm việc với bộ phận chiến thuật của Honda trong F1 từ năm 2008. Khi đó, James Vowles là chiến lược gia của đội và chúng tôi cùng thảo luận về cách cải thiện việc đưa dữ liệu của đội đua lên truyền hình, bởi đó vốn là lĩnh vực chuyên môn của tôi. Nhưng trong quá trình hợp tác với James, chúng tôi nhanh chóng nhận ra rằng chính khả năng trực quan hóa dữ liệu đó cũng có thể mang lại giá trị rất lớn ngay trên pitwall", Gareth Griffith chia sẻ trong cuộc phỏng vấn độc quyền với Autosport.
Gareth Griffith nói: "Ở thời điểm đó, F1 mới chỉ bắt đầu sử dụng dữ liệu GPS kết hợp với thời gian vòng chạy, và lượng dữ liệu vẫn còn khá hạn chế. Các hệ thống khi ấy hoạt động tách biệt: một màn hình cho GPS, một màn hình cho dữ liệu thời gian, nhưng chưa có công cụ nào thực sự liên kết toàn bộ thông tin lại với nhau. James thậm chí còn tự xây dựng một số công cụ riêng, chủ yếu là các bảng tính để tổng hợp dữ liệu và phục vụ chiến thuật. Anh ấy là một người cực kỳ xuất sắc."
"Nhưng theo một cách nào đó, việc theo dõi cuộc đua lúc ấy bắt đầu trở nên quá phức tạp. Chính từ đó, ý tưởng dần hình thành: tích hợp các công cụ phân tích trực tiếp vào hệ thống hình ảnh, cho phép các đội vừa theo dõi diễn biến chặng đua vừa triển khai chiến thuật trong cùng một môi trường, thay vì phải chuyển qua lại giữa nhiều phần mềm khác nhau. Đó cũng là nguyên lý cốt lõi phía sau RaceWatch: tập hợp mọi nguồn dữ liệu vào một hệ thống duy nhất và cung cấp cho các chiến lược gia chính xác những thông tin họ cần."
RaceWatch giúp các đội đua dự đoán và hiểu được diễn biến của cuộc đua
Quá trình phát triển của RaceWatch dành cho các đội F1 luôn đi theo hai hướng bổ trợ cho nhau.
Hướng đầu tiên tập trung vào khả năng phản ứng: xác định đâu là dữ liệu quan trọng ở từng thời điểm và hiển thị chúng một cách trực quan khi mọi thứ diễn ra đồng thời, để các chiến lược gia có thể đưa ra quyết định chính xác trong thời gian ngắn nhất – đặc biệt ở những thời khắc áp lực cao và sai lầm gần như không được phép xảy ra.
Hướng thứ hai tham vọng hơn nhiều: dự đoán những gì có thể xảy ra trước cả khi tình huống xuất hiện. Chính từ đây, RaceWatch bắt đầu phát triển thành một nền tảng cho phép các đội mô phỏng và dự báo những kịch bản tương lai của chặng đua.
Các đội đua sử dụng RaceWatch để xây dựng chiến thuật, thử nghiệm nhiều kịch bản khác nhau, xác định thời điểm pitstop tối ưu và tìm kiếm cơ hội chiến thuật trong cuộc đua.
Nền tảng này cũng được liên kết trực tiếp với dữ liệu nội bộ của từng đội, bao gồm các mô hình mô phỏng hành vi của xe và lốp. Những đội như Mercedes hay McLaren đã sử dụng hệ thống này trong nhiều năm, qua đó cung cấp cho các chiến lược gia của đội những cơ sở tham chiếu chính xác hơn khi đưa ra quyết định chiến thuật.
Các mô hình dự đoán tích hợp dữ liệu riêng của từng tay đua
Khi xây dựng chiến thuật, các đội đua phải đánh giá hàng loạt yếu tố và tham số nhằm phác họa rõ hơn cách cuộc đua có thể diễn ra. Bên cạnh các mô hình lốp ngày càng chi tiết, họ còn tích hợp mô hình vượt xe, dữ liệu hiệu suất của đối thủ, tác động của Safety Car, chiến lược quản lý nhiên liệu cùng nhiều yếu tố khác.
Sau khi hoàn thiện các mô hình, các đội sẽ chuyển sang một quy trình thống kê gọi là mô phỏng Monte Carlo. Về cơ bản, đây là việc chạy hàng loạt "cuộc đua ảo" dựa trên các tham số đã thiết lập và có thể điều chỉnh linh hoạt khi cần. Phương pháp này cho phép đội đua đánh giá mọi kịch bản có thể xảy ra, đồng thời xác định xác suất của từng kết quả trong thực tế.
Thời gian vòng chạy cơ bản của mỗi chiếc xe (tức mức hiệu suất tham chiếu) sẽ được kết hợp với nhiều tham số khác - chẳng hạn như mức suy giảm lốp dự kiến để tính toán tốc độ đua tiềm năng. Tuy nhiên, hệ thống không dừng lại ở đó, nó còn tính đến thời gian hao tổn khi pit stop, xác suất vượt xe tại từng góc cua dựa trên đặc tính của xe và đường đua, thậm chí cả những đặc điểm riêng của từng tay đua.
"Chúng tôi có các mô hình riêng cho từng tay đua, bởi có người vượt xe tốt hơn những người khác. Chúng tôi cũng ước tính xác suất mắc sai lầm của họ. Ngoài ra còn có phân bố thời gian vòng chạy: những tay đua hàng đầu thì thường duy trì sự ổn định cao hơn. Tất cả những yếu tố đó giúp xây dựng một mô hình mô phỏng cuộc đua có khả năng dự đoán", Gareth Griffith giải thích.
Toàn bộ các yếu tố này sau đó được tích hợp vào RaceWatch, biến nền tảng này thành một hệ thống vừa có khả năng dự báo diễn biến sắp xảy ra, vừa hỗ trợ các chiến lược gia đưa ra quyết định theo thời gian thực.
Sức mạnh của mọi chiến thuật cũng phụ thuộc trực tiếp vào chất lượng dữ liệu đầu vào, đó là lý do thông tin thu thập trong các buổi đua thử lại quan trọng đến vậy.
Gareth Griffith chia sẻ: "Trong các phiên FP1 và FP2 (với điều kiện không phải tuần đua sprint và đường đua khô ráo), các đội sẽ tập trung xác định toàn bộ những tham số như: thời gian vòng chạy cơ bản của từng chiếc xe, mức suy giảm lốp ra sao. Về bản chất, bạn đang xây dựng dữ liệu đầu vào cho mô hình cuộc đua. Và từ thời điểm đó, hệ thống sẽ liên tục dự báo những gì có thể xảy ra tiếp theo."
"Một trong những điểm mạnh của RaceWatch là khả năng phản ứng với các thay đổi trong cuộc đua. Nếu mức suy giảm lốp cao hơn hoặc thấp hơn dự kiến, hoặc hiệu suất của chiếc xe khác với ước tính ban đầu, chiến thuật có thể được cập nhật ngay lập tức. Chẳng hạn, nếu lốp xuống cấp nhanh hơn dự kiến, hệ thống có thể tính toán liệu chiến thuật hai lần pitstop có đủ khả năng bù lại phần thời gian đã mất hay không. Nó có thể mô phỏng toàn bộ những kịch bản đó và giúp đội đua thích nghi theo thời gian thực."
Các đội đua vận hành với hơn 200 kênh dữ liệu
Dữ liệu đóng vai trò then chốt, nhưng để thực sự hiểu điều gì đang diễn ra trong một chặng đua, việc theo dõi hình ảnh trực tiếp cũng quan trọng không kém. Trước đây, khi số lượng tín hiệu truyền hình còn hạn chế, những đội hiếm khi xuất hiện trên sóng truyền hình đôi lúc gặp khó khăn ngay cả trong việc theo dõi chính cuộc đua của mình.
Ngày nay, RaceWatch tích hợp một tính năng riêng mang tên "Follow Me TV", cho phép các đội theo dõi không chỉ xe của mình mà còn cả đối thủ. Nhờ đó, họ có thể phân tích nhiều vấn đề trên đường đua, chẳng hạn như hiện tượng graining lốp (hiện tượng bề mặt lốp bị sần hạt).
"Bằng cách xác định tại từng thời điểm camera nào đang ghi hình một chiếc xe cụ thể, chúng tôi có thể theo dõi nó xuyên suốt cả vòng đua. Chúng tôi có một hệ thống đạo diễn truyền hình tự động riêng mang tên Follow Me TV: bạn chỉ cần chọn chiếc xe muốn theo dõi và hệ thống sẽ tự tạo một luồng hình ảnh riêng cho chiếc xe đó khi nó chạy quanh đường đua", Gareth Griffith giải thích.
"Một đội đua có chiếc xe đang chạy ở nhóm giữa thường xuất hiện rất ít trên sóng truyền hình truyền thống. Nhưng với hệ thống này, họ luôn có luồng hình ảnh trực tiếp từ chính chiếc xe của đội mình. Từ đó họ biết nó đang ở đâu, vận hành ra sao và lập tức nhận ra nếu xe gặp sự cố hoặc phải dừng lại."
Để thực sự hiểu điều gì đang diễn ra trên đường đua, các đội đua hiện phụ thuộc vào khoảng 200 kênh dữ liệu, hình ảnh và âm thanh khác nhau. Đây là những yếu tố đóng vai trò quan trọng trong việc tối ưu hóa quyết định chiến thuật. Trong bối cảnh đó, RaceWatch trở thành một tài sản chiến lược then chốt, cho phép các đội theo dõi theo thời gian thực những yếu tố quan trọng như pitstop.
Đây là thông tin cực kỳ quan trọng trong F1 hiện đại, nơi cơ hội vượt xe ngày càng hạn chế. Việc biết liệu một chiếc xe có nguy cơ sớm bị vượt mặt hay không, hoặc liệu một lượt pitstop có thể tạo lợi thế vị trí trước đối thủ hay không, đôi khi có thể quyết định những điểm số then chốt. Tuy nhiên, đó mới chỉ là một phần rất nhỏ trong hệ thống vận hành khổng lồ phía sau một đội đua, bao gồm cả đội ngũ tại gara lẫn các kỹ sư ở nhà máy - những người phụ trách nhiều nhiệm vụ chuyên biệt từ xa.
Chính vì vậy, RaceWatch đã phát triển thành một nền tảng cực kỳ linh hoạt cho nhiều đội đua, cung cấp khoảng 300 giao diện trực quan khác nhau có thể tùy chỉnh thành các bảng điều khiển riêng cho từng vai trò. Các chiến lược gia sử dụng hệ thống này để xây dựng và điều chỉnh chiến thuật cuộc đua, trong khi các kỹ sư khác khai thác dữ liệu GPS để hỗ trợ tay đua cải thiện thời gian vòng chạy, chẳng hạn như phanh muộn hơn hoặc tối ưu quỹ đạo vào cua.
Tổng kết
Ngày nay, chiến thuật trong Formula 1 không còn chỉ xoay quanh những quyết định tại pitwall nữa. Thay vào đó, nó đã phát triển thành một hệ sinh thái phức tạp, kết hợp giữa mô hình dự đoán, phân tích dữ liệu thời gian thực và sự phối hợp chặt chẽ giữa đội ngũ tại đường đua và các chuyên gia ở nhà máy.
Trong bối cảnh đó, RaceWatch trở thành công cụ giúp các đội "đọc" cuộc đua và là kim chỉ nam định hướng mọi quyết định chiến thuật. Năm 2025, nền tảng này cũng đã đánh dấu danh hiệu vô địch thế giới thứ 20 đồng hành cùng các đội đua.