Chặng đua tại Công quốc Monaco năm nay sẽ diễn ra mà không còn quy định hai pit stop bắt buộc. Đây từng là giải pháp được FIA áp dụng thử nghiệm nhằm gia tăng tính hấp dẫn cho cuộc đua trên những con phố chật hẹp của Monte Carlo.
Tuy nhiên, quy định đặc biệt này đã được âm thầm loại bỏ khỏi bộ luật thể thao Formula 1 trong giai đoạn chuẩn bị cho mùa giải mới 2026, qua đó khép lại một trong những nỗ lực đáng chú ý nhất của FIA nhằm giải quyết bài toán tồn tại suốt nhiều thập kỷ tại Monaco: làm thế nào để tạo ra một cuộc đua hấp dẫn hơn trên đường đua gần như không thể vượt xe.
Trong nhiều năm qua, Monaco luôn giữ một vị trí đặc biệt trong lịch sử Công thức Một. Đây là chặng đua mang tính biểu tượng bậc nhất của môn thể thao tốc độ, sở hữu bầu không khí hào nhoáng, lịch sử lâu đời và những vòng phân hạng được xem là thử thách đỉnh cao đối với mọi tay đua. Tuy nhiên, chính những đặc điểm đã làm nên sự nổi tiếng của Monaco cũng đồng thời trở thành nguyên nhân khiến cuộc đua ngày Chủ nhật thường xuyên bị chỉ trích vì thiếu tính cạnh tranh.
Sự phát triển của F1 hiện đại càng làm vấn đề trở nên nghiêm trọng hơn. Đặc biệt, những chiếc xe thế hệ ground effect (thế hệ xe hiệu ứng mặt đất giai đoạn 2022-2025) dài hơn, rộng hơn và nặng hơn đáng kể so với các thế hệ trước. Do đó, khi phải vận hành trên những con phố gần như không thay đổi kể từ giữa thế kỷ XX, không gian dành cho các pha vượt xe ngày càng bị thu hẹp. Trong nhiều trường hợp, vị trí xuất phát trên grid gần như quyết định trực tiếp kết quả cuộc đua, biến vòng phân hạng vào thứ Bảy trở thành ngày thi đấu quan trọng nhất của tuần đua.
Nhằm tạo thêm cơ hội thay đổi chiến thuật, vào mùa giải 2025, FIA đã đưa ra quy định yêu cầu mỗi tay đua phải thực hiện tối thiểu hai lần dừng pit trong suốt 78 vòng đua tại Monaco. Về lý thuyết, việc bổ sung thêm một lần pit stop bắt buộc sẽ tạo ra nhiều khả năng lựa chọn chiến thuật hơn, buộc các đội phải tính toán linh hoạt về thời điểm vào pit, loại lốp sử dụng cũng như cách phản ứng trước các tình huống xe an toàn hoặc cờ đỏ.
Tuy nhiên, thực tế trên đường đua lại cho thấy một bức tranh hoàn toàn khác. Thay vì tạo ra các cuộc đấu trí chiến thuật phức tạp hay gia tăng cơ hội thay đổi vị trí, quy định mới nhanh chóng bị các đội đua khai thác theo những cách mà FIA không hề mong muốn.
Ví dụ tiêu biểu nhất đã xuất hiện trong mùa giải trước với chiến thuật của Racing Bulls. Nhận thấy việc vượt xe gần như bất khả thi, đội đua Ý đã yêu cầu Liam Lawson giảm tốc độ có chủ đích nhằm ghìm tốc độ của cả đoàn xe phía sau. Khoảng cách được tạo ra giúp người đồng đội Isack Hadjar có đủ thời gian hoàn thành cả hai lần pit stop bắt buộc mà vẫn duy trì vị trí thuận lợi trên đường đua. Kết quả cuối cùng cho thấy, chiến thuật này hoạt động hiệu quả ngoài mong đợi khi Hadjar cán đích ở vị trí thứ sáu, trong khi Lawson cũng giành được những điểm số quan trọng ở vị trí thứ tám.
Sự việc đã làm dấy lên nhiều tranh luận trong paddock bởi nó cho thấy quy định mới không thực sự tạo ra cơ hội đua xe nhiều hơn, mà chỉ mở ra thêm khả năng thao túng khoảng cách trong đoàn đua. Khi việc vượt mặt đối thủ trên đường đua gần như không thể xảy ra, các đội nhanh chóng nhận ra rằng kiểm soát tốc độ đoàn xe phía sau đôi khi mang lại lợi ích lớn hơn bất kỳ chiến thuật lốp nào.
Một ví dụ khác minh họa rõ những hạn chế của Monaco hiện đại là trường hợp của George Russell. Trong nỗ lực thoát khỏi chiếc Williams của Alex Albon - lúc này chạy rất chậm để tạo khoảng trống cho Carlos Sainz vào pit và không bị mất vị trí, tay đua Mercedes đã chủ động cắt qua Nouvelle Chicane để thực hiện pha vượt xe ngoài quy định, chấp nhận án phạt cộng thêm năm giây sau đó. Quyết định này phản ánh một thực tế đáng chú ý: Russell tin rằng việc nhận hình phạt vẫn có lợi hơn so với việc tiếp tục mắc kẹt phía sau đối thủ trong phần còn lại của cuộc đua.
Những tình huống như vậy cho thấy vấn đề cốt lõi của Monaco chưa bao giờ nằm ở chiến thuật pit stop. Dù FIA có thay đổi số lần dừng pit hay điều chỉnh các quy định về lốp, bản chất của cuộc đua vẫn bị chi phối bởi đặc điểm vật lý của chính đường đua này. Khi cơ hội vượt xe gần như không tồn tại, mọi yếu tố chiến thuật cuối cùng đều phải thích nghi với thực tế đó.
Dẫu vậy, thử nghiệm của FIA vẫn được nhiều chuyên gia đánh giá tích cực ở khía cạnh tư duy quản lý. Trong bối cảnh Monaco ngày càng đối mặt với nhiều câu hỏi về giá trị thể thao, việc cơ quan quản lý chủ động thử nghiệm các phương án mới cho thấy sự sẵn sàng thay đổi, thay vì bảo vệ hiện trạng bằng mọi giá. Quan trọng hơn, FIA cũng thể hiện sự linh hoạt khi nhanh chóng thừa nhận những hạn chế của giải pháp này và quyết định loại bỏ nó trước khi các hệ quả ngoài ý muốn tiếp tục xuất hiện.
Nhìn về tương lai, niềm hy vọng lớn nhất dành cho Monaco hiện nay nằm ở cuộc cách mạng kỹ thuật của Formula One từ năm 2026, với thế hệ xe mới được thiết kế nhỏ gọn hơn, nhẹ hơn và linh hoạt hơn đáng kể so với các mẫu xe hiện tại. Trên lý thuyết, điều này sẽ giúp các tay đua dễ dàng tiếp cận đối thủ hơn trong những khu vực hẹp đặc trưng của Monte Carlo.
Tuy nhiên, không nhiều người trong paddock kỳ vọng rằng các quy định kỹ thuật mới sẽ tạo nên một cuộc cách mạng hoàn toàn về khả năng vượt xe. Thực tế cho thấy Monaco đã là một trong những đường đua khó vượt nhất thế giới ngay cả trong thời kỳ xe F1 còn nhỏ gọn hơn rất nhiều so với hiện nay.
Điểm sáng đáng chú ý nằm ở khả năng bám đuổi được cải thiện của thế hệ xe hiện tại. Nếu FIA và Formula One tiếp tục duy trì ưu thế này trong tương lai, những khu vực như Sainte Devote ở cuối đoạn thẳng xuất phát hoặc Nouvelle Chicane sau đường hầm có thể trở thành những điểm tấn công thực sự thay vì chỉ là các vị trí phanh thông thường.
Dẫu vậy, Monaco có lẽ sẽ không bao giờ trở thành một trường đua được định nghĩa bởi những pha vượt xe liên tục. Giá trị của nó luôn nằm ở sự kết hợp giữa lịch sử, độ khó kỹ thuật, bầu không khí độc nhất và sức ép khổng lồ đặt lên vai các tay đua trong từng vòng phân hạng.
Chính vì vậy, dù FIA có tiếp tục tìm kiếm những giải pháp mới trong tương lai, Grand Prix Monaco nhiều khả năng vẫn sẽ là chặng đua mà thành công được quyết định chủ yếu vào chiều thứ Bảy, trước khi cuộc đua chính thức bắt đầu vào ngày Chủ nhật.