Những tay đua F1 ngày nay luôn sẵn sàng cống hiến và thể hiện hết mình để có kết quả tốt cho cá nhân lẫn đội đua. Và đôi khi trong mỗi chặng đua, đối thủ lớn nhất của một tay đua lại chính là người đồng đội trong cùng đội đua. Và khi hai chiếc xe cùng màu áo quá gần nhau, đội đua thường phải can thiệp bằng "team orders" - tức là mệnh lệnh đội.
Qua nhiều năm, team orders luôn là chủ đề gây tranh luận sôi nổi, nhưng cũng đã chứng minh được vai trò quyết định trong không ít tình huống. Dù Formula 1 thậm chí từng có thời điểm ra tay hành động để hạn chế việc sử dụng lệnh đội, đó vẫn là một phần quan trọng của môn thể thao này.
Team orders là gì?
Team orders trong F1 thường là chỉ thị yêu cầu một tay đua nhường đường cho đồng đội trên đường đua. Chúng có thể được sử dụng vì nhiều lý do khác nhau - từ mục đích chiến lược, giúp tay đua số 1 ghi thêm điểm số, cho đến đôi khi chỉ đơn giản là sự thiên vị trong nội bộ đội đua.
Về bản chất, team orders là chỉ thị buộc tay đua thực hiện một hành động nhất định vì lợi ích chung của đội, thay vì bản thân. Khi hai người đồng đội áp sát nhau trên đường đua, đội có thể can thiệp bằng team orders, họ yêu cầu xe dẫn đầu sẽ được yêu cầu giảm tốc nhẹ để nhường đường cho xe phía sau vượt qua.
Có nhiều lý do thường thấy để các đội áp dụng team order lên các tay đua.
Thực hiện các quyết định đổi vị trí một cách lành mạnh
Thực hiện việc này không hề đơn giản: thời điểm phải được tính toán chính xác, đồng thời cần đảm bảo đủ khoảng cách an toàn với các xe đối thủ phía sau. Nếu các tay đua đối thủ đang bám sát phía sau, có nguy cơ chiếc xe phía trước không chỉ nhường vị trí cho đồng đội mà còn bị chính những đối thủ đó vượt qua khi họ giảm tốc để đồng đội vượt lên.
Ngược lại, xe phía sau cũng cần bám đủ sát để việc chuyển vị trí diễn ra mượt mà. Nếu khoảng cách quá xa, xe dẫn đầu sẽ phải giảm tốc quá nhiều, gây thiệt hại về thời gian trong chính cuộc đua của họ.
Vì sao không để hai tay đua tự vượt nhau một cách thoải mái và công bằng?
Có vài lý do khiến một pha vượt cạnh tranh trực tiếp không phải lựa chọn khôn ngoan cho cả hai tay đua lẫn đội đua:
- Nguy cơ va chạm: Một trong những luật bất thành văn quan trọng nhất của F1 là không bao giờ đâm vào chính đồng đội của mình. Va chạm xảy ra có thể gây rạn nứt nghiêm trọng trong nội bộ, đặc biệt khi cả mùa giải vẫn còn dài phía trước.
- Mất thời gian vì tranh chấp: Khi hai tay đua ganh đua trực tiếp, cả hai phải rời khỏi racing line để tấn công hoặc phòng thủ, khiến cả hai đều chậm lại. Xe phía trước bị các đối thủ khác thu hẹp khoảng cách, còn xe phía sau cũng bị ảnh hưởng theo, gây bất lợi cho cả hai.
Nhường đường
Đây là giải pháp an toàn và tối ưu cho lợi ích chung của toàn đội bởi việc để tay đua nhanh hơn vượt lên theo chỉ đạo của đội là lựa chọn an toàn hơn nhiều, so với việc để hai xe cùng đội đối mặt nguy cơ bị đối thủ khác vượt qua. Đội sẽ chọn vị trí thực hiện - thường là đoạn thẳng dài nhất, hoặc đôi khi ngay trong khu vực phanh trước khi vào cua.
Điểm mấu chốt là thực hiện đúng thời điểm để không bên nào mất thời gian, mất vị trí, hay bị ảnh hưởng racing line. Cả hai tay đua cần phối hợp nhịp nhàng: người phía sau áp sát đúng lúc, người phía trước giảm tốc vừa đủ.
Nhược điểm của chiến thuật này là có một số tay đua vốn nổi tiếng cứng đầu, khi họ đang cố giành chiến thắng thì không phải ai cũng tuân thủ team orders ngay. Có người phản đối qua radio, có người trì hoãn việc nhường đường lâu hơn dự kiến, gây căng thẳng nội bộ, dù cuối cùng phần lớn vẫn chấp nhận mệnh lệnh và thực hiện vì đại cuộc.
Yêu cầu "đừng đua"
Một dạng team orders khác hoạt động theo chiều ngược lại: nếu xe dẫn đầu vẫn giữ nhịp độ hợp lý nhưng xe phía sau cảm thấy mình có thể đi nhanh hơn, đội có thể yêu cầu tay đua phía sau giữ nguyên vị trí, ngay cả khi họ cảm thấy có nguy cơ bị đối thủ khác vượt qua. Mục đích thường là để bảo vệ tay đua dẫn đầu khỏi các pha vượt từ phía sau, hoặc giữ đúng chiến lược lốp đã định - có thể vì đội cần đảm bảo đủ khoảng trống cho một đợt pit stop, hoặc đơn giản vì tay đua dẫn đầu đang dẫn đầu bảng điểm chung cuộc.
Vì sao các đội sử dụng team orders?
Team orders luôn là chủ đề gây tranh cãi bậc nhất trong lịch sử F1. Dù không phải lúc nào cũng khả thi, đã có nhiều tình huống buộc đội phải can thiệp khi hai tay đua đuổi theo nhau trên đường đua mà một trong hai rõ ràng nhanh hơn.
Có hai luồng quan điểm đối lập: một bên cho rằng F1 là môn thể thao cạnh tranh khốc liệt với 20 (nay là 22) tay đua giỏi nhất thế giới, mỗi người đều phải chiến đấu vì vị trí của mình. Việc nhường đường mà không kháng cự đi ngược lại bản chất của một tay đua đã dành cả đời để tranh đấu cho chiến thắng. Bên còn lại nhấn mạnh F1 vẫn là môn thể thao đồng đội: grid gồm 10 đội (nay là 11), mỗi đội gồm hai tay đua cùng đội ngũ cơ khí phối hợp chặt chẽ. Xét cho cùng, các tay đua đều là nhân viên của đội và họ cần đặt lợi ích chung của tập thể lên hàng đầu.
Mỗi đội có triết lý riêng: có đội kiên quyết không dùng team orders giữa các tay đua, trong khi đội khác lại nổi tiếng sử dụng chúng bất cứ khi nào hai xe cùng đội áp sát nhau. Nhìn chung, có vài lý do chính khiến đội đua quyết định áp dụng team orders.
Vì mục đích chiến lược
Chiến lược đóng vai trò then chốt trong mỗi chặng đua, và mỗi đội đều tìm cách đưa cả hai xe về đích ở vị trí cao nhất có thể. Các đội thường áp dụng chiến lược lốp khác nhau cho hai xe - một xe chạy lốp hard (lốp cứng - bền hơn nhưng chậm hơn), xe kia thì chạy lốp soft (lốp mềm - nhanh hơn nhưng mau mòn). Khi hai xe áp sát nhau trên đường đua, team orders thường sẽ được sử dụng.
Thông thường, nếu xe chạy lốp hard đang dẫn đầu, họ sẽ được yêu cầu nhường đường cho đồng đội chạy lốp soft, đơn giản vì hai bên đang theo đuổi chiến lược khác nhau. Tay đua chạy lốp soft theo lẽ dĩ nhiên sẽ người nhanh hơn, nhưng họ cần tận dụng tối đa lợi thế tốc độ đó vì sẽ phải vào pit sớm hơn những xe khác xung quanh.
Nếu tay đua dùng lốp soft bị đồng đội cản trở, nguy cơ mất vị trí vào tay các đối thủ khác sẽ tăng cao. Họ không thể để mất bất kỳ giây nào, nếu không sẽ thiệt hại trong các đợt pit stop. Ngược lại, tay đua dùng lốp hard hầu như không mất gì khi nhường đường, vì về lý thuyết họ sẽ không bị mắc kẹt phía sau đồng đội.
Vì cuộc đua giành chức vô địch
Team orders thường xuất hiện nhiều hơn khi cuộc đua tranh chức vô địch nóng lên vào giai đoạn cuối mùa giải. Khi một tay đua trong đội đang tranh chấp danh hiệu (hoặc vị trí cao hơn trên bảng xếp hạng) trong khi đồng đội đã tụt lại quá xa để có cơ hội cạnh tranh, tay đua cần điểm số hơn sẽ được ưu tiên. Người đang xếp sau trên bảng điểm buộc phải nhường đường nếu đang ở phía trước trên đường đua.
Vì tinh thần đồng đội
Với mọi đội đua và tay đua trên grid F1, mục tiêu cao nhất luôn là giành chiến thắng và ghi càng nhiều điểm càng tốt, mặc dù đây là mục tiêu ngắn hạn cho từng chặng. Những điểm số họ mang về cũng góp phần quan trọng vào cuộc đua danh hiệu Constructors' Championship.
Team orders đôi khi được dùng để tạo điều kiện cho những người đồng đội hỗ trợ lẫn nhau. Dù việc nhường đường đòi hỏi sự "hào phóng" không nhỏ từ tay đua bị yêu cầu lùi lại, đôi khi điều này là cần thiết vì lợi ích chung, để đội đạt kết quả tốt nhất có thể.
Nếu một tay đua có nhịp độ tốt hơn hẳn đồng đội, bất kể chiến lược hay vị trí trong đội, đội có thể yêu cầu tay đua chậm hơn nhường đường. Tay đua nhanh hơn khi đó có thể tập trung đuổi theo và vượt qua các xe phía trước để giành thêm điểm số hoặc vị trí podium quý giá.
Đổi lại, tay đua nhường đường cũng có cơ hội cải thiện nhịp độ của chính mình: miễn là họ duy trì khoảng cách trong vòng một giây so với đồng đội, họ vẫn được hưởng lợi thế DRS (từ thế hệ xe 2025 về trước) hay Boost Mode (từ thế hệ xe 2026) trên các đoạn thẳng, giúp tăng đáng kể tốc độ tối đa và cải thiện thời gian vòng đua. Nếu cả đội phối hợp tốt, cả hai tay đua đều có thể đuổi kịp và vượt qua các xe phía trước.
Vì thiên vị một tay đua
Một lý do khác khiến đội sử dụng team orders là vì họ ưu ái một tay đua hơn tay đua còn lại. Dù trường hợp này khá hiếm gặp, một số đội có "tay đua số 1" rõ ràng. Có những tay đua được ký hợp đồng ngay từ đầu với vai trò hỗ trợ (số 2), trong khi những người khác có vị thế ngang hàng trong đội. Đôi khi đội sẽ chọn tay đua số 1 dựa trên thành tích thi đấu so với đồng đội trong mùa giải.
Tay đua số 1 không chỉ được ưu tiên trên đường đua, mà còn được nhận các linh kiện nâng cấp trước đồng đội. Một số đội trao nâng cấp cho tay đua đã được chọn làm số 1 từ đầu, trong khi đội khác lại ưu tiên tay đua có thành tích tốt nhất trong mùa giải đó. Qua nhiều năm, đã có không ít ví dụ về việc đội thiên vị một tay đua: Michael Schumacher được ưu ái hơn Rubens Barrichello tại Ferrari, Sebastian Vettel được ưu ái hơn Mark Webber tại Red Bull, và Lewis Hamilton được ưu ái hơn Valtteri Bottas tại Mercedes.
Kết luận
Có ba điều rút ra được về việc các đội sử dụng team orders:
- Team orders có thể được sử dụng vì nhiều lý do khác nhau.
- Hai lý do chính là mục đích chiến lược và giúp tay đua dẫn đầu bảng điểm.
- Chúng thường phục vụ lợi ích chung của đội, nhưng đôi khi gây tranh cãi lớn.
Tay đua số 1 của đội (Number One Driver) trong F1 là gì?
Tay đua số 1 trong một đội F1 được hiểu đơn giản là người được ưu tiên trong mọi cuộc đua và trong cuộc chiến giành chức vô địch. Một số đội áp dụng chính sách bình đẳng giữa hai tay đua, nhưng cũng có những đội chỉ định rõ ràng ai là số 1, ai là số 2. Khi cần thiết, tay đua số 2 sẽ phải nhường đường cho tay đua số 1, kể cả khi điều đó đồng nghĩa với việc từ bỏ một chiến thắng. Tuy nhiên, phần lớn trường hợp này chỉ xảy ra vào cuối mùa giải, khi chức vô địch đang trong tầm tay và từng điểm số đều quan trọng với tay đua số 1.
Tay đua số 1 được hưởng nhiều đặc quyền mà người hâm mộ thông thường có thể không để ý. Ví dụ, tay đua số 2 thường phải ra đường trước để "tow" (kéo gió) cho tay đua số 1 trong buổi phân hạng tại các đường đua nhiều đoạn thẳng như Spa (Bỉ) hay Monza (Ý). Tay đua số 2 thường phải hy sinh khá nhiều.
Tay đua số 1 cũng luôn là người đầu tiên nhận các gói nâng cấp xe. Trong cuộc đua phát triển liên tục của F1, tay đua nhận nâng cấp trước thường có lợi thế lớn hơn về hiệu suất, trong khi tay đua số 2 phải cạnh tranh với các linh kiện cũ hơn.
"Không tệ với một tay đua số 2" là một trong những sự cố nổi tiếng nhất về việc thiên vị tay đua xảy ra tại GP Anh 2010. Trong buổi đua thử, Sebastian Vettel làm hỏng phiên bản cánh gió trước nâng cấp mà Red Bull mang đến chặng đua này. Điều này khiến đội quyết định tháo bộ phận nâng cấp duy nhất còn lại từ xe của Mark Webber ngay trước vòng phân hạng để lắp sang xe của Vettel.
Webber tất nhiên vô cùng tức giận, và sau một chặng đua GP Anh đầy kịch tính, chính tay đua người Úc đã giành chiến thắng. Trong vòng đua hạ nhiệt, Webber đã có câu nói qua radio nổi tiếng, ngụ ý rằng dù bị coi là tay đua số 2, ông vẫn đủ sức đánh bại tất cả 23 tay đua còn lại trên grid, kể cả chính đồng đội của mình.
Cả tuần đua tại Silverstone (Anh) đã gây ra nhiều mâu thuẫn trong nội bộ Red Bull, vốn đã căng thẳng sau sự cố va chạm giữa Vettel và Webber khi tranh vị trí dẫn đầu tại Thổ Nhĩ Kỳ chỉ sáu tuần trước đó. Đây là khởi đầu cho mối quan hệ đầy sóng gió kéo dài giữa hai tay đua Red Bull và căng thẳng lại bùng lên ba năm sau đó với sự kiện "Multi 21".
Team orders có hợp pháp trong F1 không?
Team orders hoàn toàn hợp pháp trong F1. Dù có thể gây khó chịu, một đội đua F1 hoàn toàn có quyền kiểm soát và chỉ đạo tay đua của mình trong giới hạn hợp lý. Các đội được phép sử dụng tay đua một cách chiến lược và hoán đổi vị trí nếu thấy cần thiết.
Điều này mang lại thêm yếu tố chiến thuật cho cuộc đua và cho phép các tay đua phối hợp như một tập thể. Tuy nhiên, nhiều người trong cộng đồng F1 không thích team orders, họ cho rằng chúng làm giảm giá trị nỗ lực của tay đua, nhất là khi được dùng để giúp một tay đua giành chiến thắng thay vì đồng đội.
Sự kiện "Crashgate 2008" là một trường hợp vượt quá ranh giới của team orders. Ở vòng đua thứ 14 tại GP Singapore 2008, tay đua nhà Renault - Nelson Piquet Jr. đã đâm vào rào chắn, khiến xe an toàn (safety car) phải xuất hiện sớm. Đồng đội của ông - Fernando Alonso vừa mới vào pit vài vòng trước đó - đúng thời điểm trùng hợp hoàn hảo khi xe an toàn xuất hiện đã đưa anh lên dẫn đầu cuộc đua. Chặng đua kết thúc với chiến thắng của Alonso dù xuất phát từ vị trí thứ 15. Ban đầu, Piquet Jr. khẳng định vụ đâm xe chỉ là một sai sót.
Tuy nhiên, sau khi bị Renault sa thải vào năm 2009 (sau GP Hungary), Piquet Jr. đã tiết lộ rằng đội đã chỉ đạo ông cố tình gây tai nạn để kích hoạt xe an toàn, nhằm mang lại lợi thế cho đồng đội và ảnh hưởng đến kết quả cuộc đua. Sau nhiều cuộc điều tra, Renault F1 bị FIA kết luận có hành vi dàn xếp kết quả đua. Đây là ví dụ cực đoan về team orders, vượt xa những gì người ta thường hiểu về khái niệm này và nhưng nó cho thấy team orders có thể bị lạm dụng đến mức vi phạm nghiêm trọng quy định của môn thể thao này.
F1 từng cấm team orders khi nào?
F1 đã từng có khoảng thời gian cấm hoàn toàn việc sử dụng team orders từ năm 2002 đến năm 2010. Sau nhiều sự cố gây tranh cãi lớn trong cộng đồng người hâm mộ, quy định mới ra đời, cấm các đội chỉ đạo tay đua hoán đổi vị trí hoặc nhường đường cho đồng đội.
Lệnh cấm này được dỡ bỏ vào cuối mùa giải 2010, sau một sự cố gây tranh cãi khác tại GP Đức cùng năm, khi Ferrari sử dụng team orders để giúp Fernando Alonso giành chiến thắng trước Felipe Massa. Vi phạm này khiến đội đua nước Ý bị phạt 65.000 USD (rơi vào khoảng 1,24 tỷ đồng vào năm 2010).
Vì sao khó có thể cấm hoàn toàn team orders?
Trong suốt giai đoạn lệnh đội bị cấm, các đội F1 đã tìm nhiều cách lách luật. Nhiều đội sử dụng các thông điệp mã hóa để chỉ đạo tay đua nhường đường cho đồng đội. Miễn là tay đua hiểu được thông điệp, họ có thể áp dụng team orders bất cứ lúc nào.
Việc sử dụng thông điệp mã hóa vẫn hợp pháp ở một mức độ nhất định trong F1, và FIA gần như không có cách nào để cấm hoàn toàn hình thức này. Điều đó khiến quy định cấm team orders trở nên vô nghĩa trên thực tế, vì các đội chỉ cần đủ kín đáo để tránh bị điều tra vi phạm.
Kết luận về tính hợp pháp của team orders trong F1
Với những thông tin đã đưa ra, có ba ý chính khi nói đến sự hợp pháp về khái niệm này trong F1:
- Team orders hiện nay hợp pháp trong F1, nhưng không phải lúc nào cũng vậy
- Đã có nhiều sự cố gây tranh cãi lớn liên quan đến việc sử dụng team orders
- Dù bị cấm từ 2002-2010, FIA sau đó đã cho phép sử dụng trở lại
Những ví dụ kinh điển về team orders trong lịch sử F1
Schumacher và Barrichello
Ferrari là một trong những ví dụ nổi tiếng và gây tranh cãi nhất về team orders trong lịch sử F1. Sự cố gây tranh cãi lớn nhất xảy ra tại GP Áo 2002 khi Rubens Barrichello đang dẫn đầu cuộc đua ở những vòng cuối. Tuy nhiên, ngay trước vạch đích, đội đã chỉ đạo ông nhường đường cho đồng đội người Đức. Michael Schumacher sau đó giành chiến thắng, nhưng cả hai tay đua đều không hài lòng với kết quả này. Schumacher đã khuyến khích Barrichello đứng lên bục cao nhất của podium, thậm chí từ chối ngồi vào ghế giữa trong buổi họp báo - vị trí luôn dành riêng cho người chiến thắng.
Ferrari đã bị phạt vì vi phạm quy trình podium, nhưng làn sóng phẫn nộ từ cộng đồng F1 mới thực sự lớn. Cả người hâm mộ lẫn giới truyền thông đều lên tiếng chỉ trích gay gắt sau chặng đua này, và chính sự cố này cuối cùng đã dẫn đến việc FIA ban hành lệnh cấm team orders.
Vài chặng đua sau đó, tại GP Mỹ, Michael Schumacher dường như đã "trả ơn" Barrichello bằng cách giảm tốc ngay trước vạch đích, giúp đồng đội giành chiến thắng với khoảng cách chỉ 0,011 giây, đây là một trong những khoảng cách giữa người về nhất và nhì sít sao nhất lịch sử môn thể thao này.
"Multi 21"
Có lẽ bạn từng nghe cụm từ "Multi 21" được nhắc đến trong cộng đồng F1. Đây là tên gọi của sự cố team orders nổi tiếng giữa Mark Webber và Sebastian Vettel tại GP Malaysia 2013 bởi cho đến nay, đây vẫn là một trong những tình huống căng thẳng nhất trong bất kỳ cặp đôi tay đua nào của Red Bull. Ở những vòng cuối cùng của chặng đua, Red Bull đang dẫn đầu áp đảo với Webber dẫn trước đồng đội. Cả hai được nhận chỉ thị "Multi-map 21", đây là một mã hiệu Red Bull sử dụng vào thời điểm đó để yêu cầu giữ nguyên vị trí, cho phép cả hai xe giảm công suất động cơ nhằm hạn chế hao mòn khi kết thúc chặng đua.
Thời điểm đó, số xe được đánh theo thứ hạng về đích mùa trước nên Vettel mang số 1 (số dành cho đương kim vô địch), còn Webber mang số 2. "Multi 21" nghĩa là xe số 2 (Webber) đứng trước xe số 1 (Vettel), còn "Multi 12" là ngược lại. Tuy nhiên, Vettel có kế hoạch khác và quyết định tấn công đồng đội. Hai tay đua tranh chấp vị trí dẫn đầu trong nửa vòng đua trước khi Webber cuối cùng phải nhường bước, để Vettel vượt lên giành chiến thắng. Bầu không khí trong phòng nghỉ sau đua và trên podium sau đó trở nên rất căng thẳng, còn Christian Horner cùng đội của ông cũng hứng chịu không ít chỉ trích từ truyền thông.
"Fernando is faster than you"
Đây có thể nói là một câu meme cực kỳ phổ biến trong giới F1 và nó đã xuất hiện được hơn một thập kỷ khi Ferrari lại một lần nữa trở thành tâm điểm chú ý về team orders tại GP Đức 2010. Điều trớ trêu là chính đội từng đưa ra lệnh cấm team orders năm 2002 lại là đội khiến quy định này bị bãi bỏ vào năm 2010.
Trong chặng đua tại Đức, Felipe Massa đang dẫn đầu và có cơ hội tuyệt vời để giành chiến thắng đầu tiên kể từ mùa 2008, sau vụ tai nạn kinh hoàng tại Hungarian Grand Prix 2009. Đồng đội Fernando Alonso không bị bỏ lại quá xa và đang thu hẹp khoảng cách nhanh chóng.
Alonso liên lạc qua radio thông báo rằng anh đang nhanh hơn Massa. Kỹ sư đua của Massa - Rob Smedley sau đó truyền đạt lại thông điệp này cho anh. Dù ban đầu có vẻ chỉ là lời nhắc nhở tăng tốc, đội đã lặp lại thông điệp nhiều lần, thậm chí hỏi lại xem anh đã hiểu ý hay chưa. Cuối cùng, Massa đã rõ ràng và có chủ đích di chuyển sang một bên trên đoạn thẳng phía sau của Hockenheimring (Đức) để Alonso vượt qua. Alonso giành chiến thắng, Massa về nhì. Ferrari bị phạt vì vi phạm quy định, và lệnh cấm team orders chính thức bị bãi bỏ vào cuối mùa giải đó.
"Valtteri, it's James"
Mercedes thống trị kỷ nguyên hybrid của F1 từ 2014 đến 2020. Với Lewis Hamilton đã có bảy lần vô địch thế giới và là tay đua số 1 không thể tranh cãi, team orders chắc chắn đóng vai trò quan trọng trong nội bộ đội qua nhiều năm, đặc biệt với Valtteri Bottas, người dường như chưa bao giờ vượt qua được người đồng đội người Anh trong cả một mùa giải. Cụm từ nổi tiếng "Valtteri, it's James" gắn liền với quãng thời gian Bottas thi đấu cho Mercedes. "James" ở đây chính là James Vowles - chiến lược gia trưởng của đội đua Mercedes lúc bấy giờ (và hiện là trưởng đội của Williams). Có không ít lần Bottas được nhắc nhở về vai trò hỗ trợ của mình dành cho Hamilton.
Một trong những sự cố nổi tiếng nhất xảy ra tại GP Nga 2018. Năm đó, đội đua nước Đức thống trị đang bị Sebastian Vettel trong màu áo Ferrari đe dọa nghiêm trọng. Với khoảng cách chỉ 37 điểm ở giai đoạn cuối mùa, Hamilton cần từng điểm số quý giá để chốt chức vô địch trước đối thủ. Trong khi Bottas đang dẫn đầu chặng đua, Hamilton gặp vấn đề với lốp xe ở vị trí thứ hai, còn Vettel bám sát phía sau. Đội quyết định can thiệp, hoán đổi vị trí giữa Bottas và Hamilton, giúp tay đua người Anh giành chiến thắng và nới rộng khoảng cách dẫn đầu bảng điểm lên 50 điểm. Cụm từ "Valtteri, it's James" sau đó được sử dụng nhiều lần khác, khi team orders trở thành một chủ đề quen thuộc tại Mercedes.
Chặng đua tại Úc 1998
McLaren - đội đua lâu đời thứ hai trong lịch sử F1 sau Ferrari cũng không tránh khỏi những tranh cãi về team orders. Ở vòng 36 của GP Úc 1998, Mika Häkkinen bất ngờ rẽ vào pit lane nhưng không thực sự dừng lại để pit stop. Thay vào đó, ông đi thẳng qua và trở lại đường đua ở vị trí thứ hai, ngay sau đồng đội David Coulthard. Giám đốc đội khi đó - Ron Dennis sau này giải thích rằng có ai đó đã can thiệp vào hệ thống radio của tay đua người Phần Lan khiến ông bị nhầm lẫn trong cuộc đua. Dennis khẳng định team orders chỉ được sử dụng trong những hoàn cảnh đặc biệt, và đây chính là một trường hợp như vậy.
Vài vòng trước khi chặng đua kết thúc, Coulthard nhường đường để Häkkinen vươn lên dẫn đầu. Häkkinen sau đó giành chiến thắng tại Australia. Hóa ra, hai người đồng đội đã có thỏa thuận riêng với nhau trước khi chặng đua bắt đầu. Thỏa thuận là: ai dẫn đầu sau khúc cua đầu tiên sẽ có quyền giành chiến thắng nếu có cơ hội. Và Häkkinen chính là người dẫn đầu sau khúc cua đầu tiên hôm đó - điều này khiến Coulthard chấp nhận nhường lại vị trí dẫn đầu và cả chiến thắng, dường như đồng tình rằng đây là một trường hợp ngoại lệ chính đáng.
Chặng đua tại Pháp 2021
Team orders không phải lúc nào cũng tiêu cực và gây tranh cãi và Red Bull đã chứng minh điều đó tại GP Pháp 2021. Mùa giải năm đó chứng kiến cuộc đua tranh chức vô địch nảy lửa giữa Max Verstappen và Lewis Hamilton, và nhờ sự phối hợp ăn ý tại Pháp, Red Bull đã đánh cắp chiến thắng từ tay Mercedes.
Sau đợt pit stop cuối cùng, Max Verstappen tiến sát phía sau đồng đội Sergio Perez - khi đó đang ở vị trí thứ ba. Cặp đôi Mercedes đang trên đà giành cú đúp 1-2, nhưng với lợi thế lốp mới hơn của Verstappen, Perez đã nhường đường để đồng đội bắt đầu thu hẹp khoảng cách 18 giây với các xe dẫn đầu. Verstappen sau đó đuổi kịp và vượt qua cả hai xe Mercedes để giành chiến thắng. Perez cũng đuổi kịp Valtteri Bottas để giành vị trí thứ ba trên podium.
Nhìn chung, team orders đã phát huy hiệu quả cho Red Bull trong tình huống này, giúp Verstappen vượt qua cả hai xe dẫn đầu và chiến thắng chặng đua. Khi Verstappen vượt qua Bottas, anh vô tình gây xáo trộn cho tay đua người Phần Lan, tạo điều kiện cho đồng đội Perez thu hẹp khoảng cách và giành lấy vị trí thứ ba. Trong trường hợp này, team orders giúp đội ghi thêm điểm số, nhưng đồng thời cũng ngăn cản Hamilton có được một chiến thắng quan trọng.
Câu hỏi thực sự giành cho giới chuyên môn: Có nên cấm team orders trong F1?
Team orders luôn là chủ đề tranh luận không hồi kết trong F1. Dù logic hay có thiện chí đến đâu, chúng dường như luôn kéo theo tranh cãi, và các đội thường phải đối mặt với không ít chỉ trích khi áp dụng bất kỳ hình thức team orders nào.
Một mặt, việc cấm hoàn toàn team orders có thể có lợi cho môn thể thao này, khi mỗi tay đua đều phải tự chiến đấu vì vị trí của mình. F1 là đỉnh cao của môn thể thao đua xe, với 22 tay đua giỏi nhất thế giới tranh giành một chức vô địch duy nhất - phần thưởng mà chỉ một người có thể giành được sau cả một mùa giải dài và khắc nghiệt, một phần thưởng cần phải được "kiếm" bằng chính nỗ lực của bản thân.
Mặt khác, F1 vẫn là một môn thể thao đồng đội, nơi tay đua đôi khi cần phối hợp vì lợi ích chung dù là hỗ trợ đồng đội ghi thêm điểm, hay giúp nhau đuổi kịp và vượt qua các đối thủ. Constructors' Championship cũng quan trọng không kém, và đội sẽ ghi điểm từ thành tích của cả hai tay đua.
Cuối cùng, việc cấm hoàn toàn team orders trong F1 gần như là bất khả thi. Các đội luôn tìm được cách lách luật, dù phải dùng đến thông điệp mã hóa hay thỏa thuận từ trước khi chặng đua bắt đầu. Việc cấm chỉ tạo ra ảo giác về sự cạnh tranh công bằng hơn giữa các đồng đội, nhưng trên thực tế lại quá khó để kiểm soát triệt để.
Team orders có xuất hiện trong các môn đua xe khác không?
Team orders khá phổ biến trong nhiều môn đua xe khác, nhưng thường không gây tranh cãi và thu hút chú ý nhiều như trong F1. NASCAR là môn thể thao sử dụng team orders không chỉ giữa các tay đua trong cùng đội, mà còn giữa các đội khác nhau sử dụng chung động cơ của một nhà sản xuất thông qua hệ thống "spotter" (người quan sát).
Tinh thần đồng đội cũng đóng vai trò quan trọng trong đua xe sức bền (endurance racing), nơi tay đua đôi khi được chỉ đạo không được cản trở lẫn nhau do các chiến lược phức tạp của môn thể thao này. Trong khi đó, MotoGP dường như luôn miễn nhiễm với team orders, phần lớn vì các tay đua không có hệ thống radio liên lạc với đội trong lúc thi đấu.
Lời kết
Team orders trong F1 thường liên quan đến việc đội yêu cầu một tay đua nhường đường cho đồng đội. Đây là yếu tố nhận không ít chỉ trích từ cộng đồng người hâm mộ rộng lớn hơn. Tuy nhiên, chúng hoàn toàn hợp pháp, và các đội được phép chỉ đạo tay đua hoán đổi vị trí khi cần thiết.
