Thay thế cho chặng Grand Prix Hà Lan tại Zandvoort, sự trở lại lần này đánh dấu cột mốc sáu năm vắng bóng của chặng đua kể từ lần cuối được tổ chức vào năm 2021.
Xuyên suốt lịch sử, giải đua từng kinh qua nhiều địa điểm khác nhau, bao gồm Estoril - nơi đăng cai chặng Grand Prix Bồ Đào Nha cuối cùng vào năm 1996. Thực tế, các chặng đua năm 1997 và 1998 đã từng được lên kế hoạch, nhưng sau đó bị hủy bỏ do các hạng mục nâng cấp đường đua đã không bao giờ được thực hiện.
Tuy là điểm đến trẻ trung hơn so với những cái tên cũ trong lịch sử và được thiết kế để tối ưu sức mạnh cho xe F1 hiện đại, Portimão vẫn kế thừa trọn vẹn tinh thần của Grand Prix Bồ Đào Nha - nơi vốn dĩ đã chứng kiến những chiến thắng biểu tượng suốt nhiều thập kỷ qua.
Năm 1984 - Cách biệt mong manh trong chức vô địch của Niki Lauda
Lần đầu tiên trong lịch sử F1, Estoril được chọn làm nơi tổ chức chặng hạ màn mùa giải. Đây cũng là kỳ Grand Prix Bồ Đào Nha đầu tiên kể từ năm 1960.
Bước vào cuộc đua, Niki Lauda chỉ cần cán đích ở vị trí thứ hai là chắc chắn có được chức vô địch. Ngược lại, Alain Prost - đối thủ và cũng là đồng đội của ông, buộc phải thắng và hy vọng Lauda chỉ về đích từ vị trí thứ ba trở xuống để có thể lật ngược thế cờ.
Với việc Lauda chỉ xuất phát ở vị trí thứ 11 trong khi Prost đứng thứ hai, nhiệm vụ của tay đua người Pháp có vẻ đã hoàn thành được một nửa khi bước vào ngày đua chính thức. Tuy nhiên, bước ngoặt xảy ra khi Nigel Mansell (đội Lotus) bị xoay xe và phải bỏ cuộc do lỗi phanh. Sự cố này giúp Lauda vươn từ hạng ba lên hạng hai, chiếm lấy vị trí then chốt để bảo vệ ngôi vương.
Chung cuộc, dù Prost đã làm xuất sắc phần việc của mình khi giành chiến thắng, nhưng vị trí thứ hai của Lauda đã trực tiếp tước đi cơ hội lên ngôi của ông. Trên podium ngày hôm đó, ngoài bộ đôi của McLaren cán đích vị trí 1-2, thì còn có sự góp mặt của Ayrton Senna - một nhà vô địch thế giới trong tương lai.
Chức vô địch của Lauda được định đoạt chỉ bằng vỏn vẹn 0,5 điểm - khoảng cách mong manh nhất trong lịch sử F1. Cho đến tận ngày nay, đây vẫn là một kỷ lục chưa từng bị phá vỡ.
Năm 1985 - Chiến thắng đầu tay vang dội của Ayrton Senna
Kỳ vọng về những cuộc đua bùng nổ tại Estoril đã được đền đáp xứng đáng ngay năm sau đó, khi Ayrton Senna giành chiến thắng đầu tay trong điều kiện mưa gió. Tay đua người Brazil - người sau này sở hữu ba chức vô địch thế giới, đã bắt đầu xây dựng danh tiếng "vị vua của những cung đường trơn trượt" chính từ cuộc đua khắc nghiệt này.
Mưa rơi tầm tã ngay từ sáng sớm, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng quan sát và kiểm soát xe. Với Senna - người đã giành pole với cách biệt 0,431 giây, đây là cơ hội vàng để ông tìm kiếm thành công ngay trong chặng thứ hai khoác áo đội đua Lotus.
Giữa điều kiện bão bùng khiến hàng loạt tay đua bị xoay xe và phải bỏ cuộc, Senna lại thi đấu thăng hoa và liên tục nới rộng khoảng cách một cách khó tin với nhóm bám đuổi. Những tên tuổi dày dạn kinh nghiệm như Keke Rosberg hay Alain Prost - đối thủ truyền kiếp của Senna sau này, đều lần lượt "phơi áo" và phải rời cuộc chơi sớm.
Dù chặng đua được dự kiến là sẽ có 70 vòng, nhưng giới hạn thời gian hai tiếng đã khiến Senna nhận cờ ca-rô sớm hơn kế hoạch vài vòng. Trong ngày thi đấu đó, chỉ có chín chiếc xe cán đích thành công, trong đó người cuối cùng là Piercarlo Ghinzani - bị tay đua dẫn đầu bỏ xa tới tận sáu vòng đua.
Chung cuộc, Senna đã dẫn đầu tuyệt đối trong mọi vòng đua và tạo ra cách biệt hơn một phút với Michele Alboreto (Ferrari) - tay đua duy nhất không bị ông "bắt vòng" và có cho mình P2. Patrick Tamblay của đội Renault là người hoàn tất podium năm đó.
Chỉ trong chặng Grand Prix thứ 17 của sự nghiệp, Senna đã tỏa sáng rực rỡ ở nơi mà những người khác gục ngã, cống hiến một bài giảng mẫu mực về kỹ năng lái xe dưới mưa. Đây là chiến thắng đầu tiên trong số hai lần đăng quang năm 1985, và cũng là cột mốc đầu tiên trong tổng số 41 chiến thắng huy hoàng trong sự nghiệp F1 lẫy lừng của tay đua người Brazil.
Năm 1987 - Alain Prost và chiến thắng phá vỡ mọi kỷ lục
Nếu phải dùng những cái tên tiêu biểu để định nghĩa kỷ nguyên F1 thập niên 80 và đầu thập niên 90, thì Alain Prost chắc chắn phải góp mặt. Và không có minh chứng nào rõ rệt hơn chiến thắng của ông tại Estoril năm 1987. Cán đích đầu tiên trên chiếc McLaren-TAG, ông đã chính thức xô đổ kỷ lục về số trận thắng Grand Prix của huyền thoại Jackie Stewart.
Xuất phát ở vị trí thứ ba sau Gerhard Berger (Ferrari) và Nigel Mansell (Williams), chiến thắng của Prost từng bị coi là không tưởng khi Berger dẫn đầu đoàn đua từ vị trí pole trong phần lớn thời gian của 70 vòng đua. Dù vòng mở màn đầy hỗn loạn với vụ va chạm liên hoàn liên quan đến chín tay đua, chỉ duy nhất một người không thể tiếp tục thi đấu.
Bước ngoặt xảy ra khi cuộc đua chỉ còn lại ba vòng, một pha xoay xe đáng tiếc đã khiến Berger mất ngôi đầu vào tay Alain Prost và ngậm ngùi trở lại đường đua ở vị trí thứ hai. Trong ba vòng cuối cùng đó, Prost đã dẫn dắt đoàn đua và nhận cờ ca-rô để đánh dấu chiến thắng thứ 28 trong sự nghiệp của mình.
Với thành tích này, Prost đã phá vỡ kỷ lục 27 trận thắng của Stewart tồn tại bấy lâu. Tay đua người Pháp sau đó đã nâng tổng số trận thắng lên con số 51 và giữ vững kỷ lục này cho đến khi giải nghệ, trước khi bị Michael Schumacher vượt qua. Cũng tại chặng đua này, Prost đã san bằng kỷ lục của Niki Lauda với lần thứ 54 đứng trên podium.
Đây là chiến thắng thứ hai trong tổng số ba lần ông đăng quang tại đường đua này. Prost cũng là một trong bốn tay đua hiếm hoi giành được nhiều chiến thắng tại Grand Prix Bồ Đào Nha (không phân biệt địa điểm tổ chức), bên cạnh những cái tên lẫy lừng như Stirling Moss, Nigel Mansell và Lewis Hamilton.
Năm 1993 - Sự khởi đầu của Michael Schumacher
Bước vào sự kiện này, Alain Prost đã sớm thông báo giải nghệ, thế nhưng chính chiến thắng của Michael Schumacher mới là tiêu đề chiếm trọn các mặt báo sau khi tuần đua kết thúc.
Đội đua Williams đã chiếm trọn hàng xuất phát đầu tiên (front-row), trong đó Damon Hill xếp trên người đồng đội đang hướng tới chức vô địch với cách biệt chưa đầy 0,2 giây. Cùng với việc những chiếc xe McLaren đầy tốc độ cũng xếp trên (Mika Hakkinen nhỉnh hơn Senna một khoảng cách nhỏ), vị trí xuất phát thứ sáu dường như đã dập tắt hy vọng giành chiến thắng của Schumacher trong ngày đua chính thức.
Tuy nhiên, sau khi Hill gặp trục trặc động cơ và phải bắt đầu ở cuối đoàn đua, cơ hội bỗng mở ra cho nhóm dẫn đầu. Những chiến thuật khác nhau giữa việc dừng thay lốp một lần hay hai lần khiến các tay đua phải tập trung tối đa vào việc kiềm tỏa đối phương.
Sau khi Senna phải bỏ cuộc do lỗi động cơ, một loạt tay đua khác bao gồm Hakkinen và Berger cũng gặp sự cố và buộc phải rời cuộc chơi. Chung cuộc, chỉ có 14 tay đua cán đích, với Schumacher dẫn đầu đoàn đua và cán đích ngay trước mắt của Alain Prost.
Vị trí thứ hai là vừa đủ để Prost chính thức lên ngôi vô địch (lần thứ tư và cũng là cuối cùng), nhưng màn trình diễn mang về chiến thắng thứ hai trong sự nghiệp của Schumacher thực sự xứng tầm của một nhà vô địch. Chiến thắng này giúp Benetton-Ford củng cố vững chắc vị trí thứ hai trên bảng xếp hạng đội đua với 72 điểm, bỏ xa McLaren ở vị trí thứ ba.
Năm 2020 - Lewis Hamilton định nghĩa lại sự vĩ đại với kỷ lục 92 chiến thắng trong sự nghiệp
Hai lần gần nhất F1 ghé thăm Bồ Đào Nha là vào năm 2020 và 2021 - những mùa giải chịu ảnh hưởng nặng nề bởi đại dịch COVID-19 toàn cầu. Trong cả hai lần đó, sự kiện đều được định đoạt bởi một cái tên duy nhất, đó là Lewis Hamilton - người đã giành một vị trí pole và chiến thắng trong cả hai cuộc đua chính.
Dù cả hai thắng lợi đều đến sau những diễn biến hỗn loạn, nhưng chính chiến thắng năm 2020 mới là cột mốc đi vào sử sách. Tròn 14 năm kể từ khi kỷ lục cũ được thiết lập, Hamilton đã chính thức phá vỡ cột mốc 91 chiến thắng của huyền thoại Michael Schumacher để xác lập kỷ lục mới với 92 lần chiến thắng chặng.
Trong buổi phân hạng ngày thứ bảy, Hamilton đã xuất sắc giành pole dù không dẫn đầu bất kỳ phiên đua thử nào trước đó. Anh cùng đồng đội cũ Valtteri Bottas chiếm trọn hàng xuất phát đầu tiên, trong khi Max Verstappen của đội Red Bull có cho mình vị trí xuất phát thứ ba.
Vòng đua mở màn diễn ra đầy kịch tính khi một cơn mưa nhẹ đã gột rửa mọi độ bám (grip) trên mặt đường. Sự khác biệt về khả năng bám đường giữa lốp mềm (soft) và lốp trung bình (medium) đã tạo cơ hội cho những tay đua như Carlos Sainz bứt phá. Tay đua người Tây Ban Nha đã tạm thời vươn lên dẫn đầu đoàn đua, trong khi lão tướng Kimi Raikkonen cũng leo tới sáu bậc chỉ ngay trong vòng đầu tiên.
Bất chấp vụ va chạm với Sergio Perez ngay vòng mở màn, Max Verstappen đã nỗ lực phục hồi để trở lại vị trí thứ ba và hoàn tất vị trí trên podium. Bottas về nhì sau Hamilton với khoảng cách lên tới 25,592 giây - đây cũng là cách biệt lớn thứ hai giữa người thắng và người về nhì trong toàn bộ mùa giải 2020.
Điều gì khiến Portimão trở nên đặc biệt và hấp dẫn đến vậy?
Dù Grand Prix Bồ Đào Nha từng được tổ chức tại nhiều địa điểm khác nhau trong suốt lịch sử, nhưng sức hút ma mị của Portimão vẫn là vô đối. Với cấu trúc đặc thù, sơ đồ đường đua này cung cấp cho các tay đua vô số cơ hội để thực hiện những pha vượt xe mãn nhãn.
Dù chỉ xuất hiện thưa thớt trên lịch trình những năm gần đây, thông tin về việc Portimão trở lại trong hai mùa giải liên tiếp đã nhận được những phản ứng vô cùng tích cực. Với nhiều người hâm mộ F1, sự trở lại này rất đáng hoan nghênh bởi đây là một đường đua chuyên dụng truyền thống, khác biệt hoàn toàn với xu hướng lạm dụng các đường đua phố gần đây.
Mặc dù thông báo này gây ra khá nhiều bất ngờ, khi các địa điểm tiềm năng khác như Nam Phi từng được cho là có khả năng đăng cai cao hơn, nhưng ông Jaime Costa - Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành của Autódromo Internacional do Algarve khẳng định: "Thiết kế 'tàu lượn siêu tốc' độc nhất vô nhị của Portimão sẽ thách thức những tay đua giỏi nhất thế giới, và tạo nên một màn trình diễn đỉnh cao mà người hâm mộ chắc chắn sẽ yêu thích."
Với bộ quy định kỹ thuật mới bắt đầu áp dụng từ năm 2026, hứa hẹn sẽ tạo ra những chiếc xe được tối ưu hóa cho việc đua tranh và vượt mặt. Không còn nghi ngờ gì nữa, Grand Prix Bồ Đào Nha sẽ khiến mọi tín đồ F1 phải nín thở theo dõi từng giây từng phút.