Dù Formula 1 đã chứng kiến nhiều thay đổi qua nhiều năm, có một yếu tố vẫn luôn tồn tại: đó là sự phát triển không ngừng của công nghệ, khi các đội đua liên tục đưa ra những ý tưởng thú vị nhằm cải thiện thành tích trên đường đua.
Từ "bộ khuếch tán kép" cho đến "cánh lật flip-flop" mới đây của Ferrari, đã có rất nhiều thiết kế chưa từng xuất hiện trước đó trong suốt các thập kỷ. Một số tồn tại trong thời gian ngắn, trong khi số khác lại để lại dấu ấn lâu dài.
Hãy cùng nhìn lại tám trong số những đổi mới kỹ thuật "dị" nhất trong lịch sử F1.
"Bộ khuếch tán kép" của Brawn GP (2009)
Khi F1 đang bước vào một kỷ nguyên mới, thật phù hợp khi bắt đầu với một thiết kế xuất hiện trong một lần thay đổi luật trước đó, chính là "bộ khuếch tán kép" trên chiếc xe đầu tiên của Brawn GP năm 2009.
Ý tưởng này đến từ kỹ sư khí động học trẻ - Masayuki Minagawa. Thiết kế đã tận dụng một lỗ hổng trong bộ luật mới khi đó, vốn được tạo ra nhằm giảm downforce. Cụ thể, nhóm kỹ sư đã tận dụng một lỗ hở trên sàn xe để dẫn luồng không khí lên một bộ khuếch tán thứ hai, giúp tăng downforce và cải thiện độ bám mà vẫn tuân thủ luật.
Dù không phải đội duy nhất sử dụng thiết kế này (khi Toyota và Williams cũng có những phiên bản tương tự), chính Brawn GP là đội tận dụng nó tốt nhất với chiếc BGP 001, qua đó giành chiến thắng ngay lần ra mắt nhờ Jenson Button, và sau đó giành cả hai chức vô địch trong một câu chuyện cổ tích nổi tiếng của F1.
Sau này, các thành viên trong đội cho rằng bộ khuếch tán kép (double diffuser) không phải là yếu tố quyết định hoàn toàn thành công của họ trong mùa giải đó. Tuy nhiên, thiết bị này vẫn là một trong những đổi mới đáng nhớ nhất của bộ môn F1.
Xe đua sáu bánh của Tyrrell (1976)
Về mặt hình ảnh, chiếc xe sáu bánh của Tyrrell năm 1976 chắc chắn là một trong những thiết kế ấn tượng nhất. Đây cũng là một ý tưởng tận dụng lỗ hổng luật theo cách rất bắt mắt.
Chiếc Tyrrell P34 được thiết kế bởi Derek Gardner - trưởng bộ phận thiết kế của đội. Chiếc xe của Gardner có thiết kế độc đáo với bốn bánh nhỏ phía trước và hai bánh tiêu chuẩn phía sau. Ý tưởng của ông là cải thiện độ bám phía trước, đồng thời tăng hiệu quả khí động học.
Ra mắt lần đầu tại chặng Tây Ban Nha, chiếc xe nhanh chóng cho thấy tiềm năng. Chỉ ba chặng sau, tại Grand Prix Thụy Điển, tay đua Jody Scheckter đã đưa chiếc P34 giành pole, sau đó chuyển hóa thành chiến thắng. Ông là người duy nhất chiến thắng một chặng đua F1 bằng xe sáu bánh.
Ý tưởng này bị Tyrrell bỏ vào cuối năm 1977. Dù các đội khác cũng thử nghiệm, thiết kế cuối cùng đã bị cấm theo quy định của Formula 1.
Tyrrell "X-wings" (1997)
Hai thập kỷ sau, Tyrrell lại tiếp tục gây chú ý với thiết kế "X-wings" trên chiếc 025 năm 1997.
Ở các đường đua cần downforce cao, đội gắn hai cánh nhỏ đặt cao ở hai bên khoang lái của xe. Các cánh này có hình dạng giống chữ X nên được gọi là X-wings, với mục tiêu là tăng độ bám tại các đường đua Monaco hay Imola. Thiết kế này cho thấy hiệu quả khi Mika Salo - tay đua người Phần Lan đã đạt P5 tại Monaco. Tyrrell tiếp tục sử dụng "X-wings" vào năm 1998 và nhiều đội khác như Ferrari, Sauber, Jordan cũng áp dụng xu hướng thiết kế này.
Tuy nhiên, ý tưởng này nhanh chóng bị cấm vì lo ngại về an toàn chỉ sau vài chặng đua.
"Xe quạt" của Brabham (1978)
Có một số đổi mới dù chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn nhưng để lại dấu ấn lâu dài qua nhiều năm, đó là trường hợp của chiếc Brabham BT46B, hay còn được gọi là "xe quạt". Sau khi Lotus thống trị giai đoạn đầu mùa giải 1978, Brabham buộc phải tìm cách thu hẹp khoảng cách, và nhà thiết kế Gordon Murray đã đưa ra ý tưởng táo bạo mà đội tin rằng có thể tạo ra bước đột phá.
Ra mắt tại Grand Prix Thụy Điển, chiếc BT46B sử dụng một quạt lớn phía sau để tạo downforce và làm mát động cơ. Thiết kế táo bạo này không chỉ gây chú ý về mặt hình ảnh mà còn nhanh chóng chứng minh hiệu quả trên đường đua, khi Niki Lauda đã đưa chiếc xe giành chiến thắng ngay trong lần xuất hiện đầu tiên.
Tuy nhiên, đây cũng là lần xuất hiện duy nhất của chiếc xe này. Sau đó, trước sự phản đối từ đối thủ, Bernie Ecclestone - ông chủ của đội Brabham đã tự nguyện rút chiếc xe khỏi giải.
Vô lăng hai trục (DAS) của Mercedes (2020)
Một trong những đổi mới gây sốc nhất gần đây là công nghệ "DAS" (Dual Axis Steering) của Mercedes, lần đầu xuất hiện tại các buổi test tiền mùa giải 2020 ở Bahrain. Ngay trong ngày thử nghiệm thứ hai, hình ảnh onboard camera gắn trên xe của Lewis Hamilton cho thấy anh đã kéo và đẩy vô lăng để thay đổi góc đặt bánh trước.
Việc chuyển đổi giữa góc "toe-out" (bánh hướng hơi chếch ra ngoài) và "toe-in" (bánh hướng hơi chếch vào trong) giúp tay đua kiểm soát cân bằng xe và giữ lốp tốt hơn, đặc biệt hữu ích trên các đoạn thẳng dài.
Hệ thống này được phép sử dụng theo luật trong năm 2020, nhưng sau đó đã bị cấm từ mùa giải 2021.
Hộp hút gió hình "ấm trà" của Ligier (1976)
Khi Ligier ra mắt F1 năm 1976 với chiếc JS5, chiếc xe đã gây chú ý với "airbox" (hộp hút gió) với thiết kế rất "dị", được gọi là "teapot" (ấm trà).
Hai chặng đua đầu tiên của đội đã không thành công khi tay đua người Pháp - Jacques Laffite đã phải bỏ cuộc. Tuy nhiên sau đó, ông đã lần lượt về đích ở vị trí P4 tại Mỹ và P12 tại Tây Ban Nha. Đến chặng Bỉ, hộp hút gió hình "ấm trà" bị cấm theo quy định. Tuy nhiên, không cần đến thiết kế "ấm trà" đó, Ligier vẫn có được podium đầu tiên với P3 tại chặng đua này. Sau đó trong mùa giải, ông tiếp tục có thêm hai lần lên podium và giành pole tại Monza.
"F-Duct" của McLaren (2010)
Sau khi "bộ khuếch tán kép" bị cấm sau mùa giải 2009, McLaren đưa ra "F-Duct" - một cải tiến riêng của đội.
Hệ thống này làm "stall" cánh sau, tức là làm mất hiệu quả khí động của cánh, giúp giảm lực cản và cho phép xe đạt tốc độ tối đa cao hơn. Do các chi tiết khí động học có thể di chuyển được bị cấm theo luật lúc bấy giờ, F-Duct đã "lách luật" bằng cách để chính tay đua kích hoạt hệ thống.
Cụ thể, hệ thống này được kích hoạt khi tay đua che một lỗ thông khí trong khi một ống hút gió ở phía trước thân xe dẫn luồng không khí tới cánh gió sau.
Dù góp phần cải thiện hiệu suất của chiếc MP4-25, McLaren vẫn không thể đánh bại Red Bull và Sebastian Vettel trong cuộc đua vô địch năm đó.
Mùa giải 2010 cũng là lần xuất hiện đầu tiên và duy nhất của F-duct. Hệ thống này đã bị cấm vào năm 2011.
Ferrari và "cánh lật flip-flop" (2026)
Và giờ chúng ta đến với một trong những đổi mới bắt mắt và mới nhất xuất hiện trong Formula 1, đó là cái gọi là "cánh lật flip-flop" của Ferrari.
Trong ngày giữa của đợt thử nghiệm tiền mùa giải thứ hai năm 2026 tại Bahrain, những người theo dõi đã nhận thấy cánh sau trên chiếc SF-26 có một hành vi khá bất thường: thay vì chuyển từ góc nghiêng sang vị trí phẳng, cánh này lại lật hoàn toàn ngược lại.
Mục đích của thiết kế này dường như là tạo ra một khoảng trống lớn hơn để luồng không khí đi qua, từ đó giảm lực cản trên các đoạn thẳng. Không cần phải nói, thiết kế này nhanh chóng khiến nhiều người bàn tán và thậm chí còn được đặt biệt danh là "cánh gió Macarena".
Trước khi chi tiết này xuất hiện một lần nữa trong các buổi đua thử tại chặng đua Grand Prix Trung Quốc 2026, Lewis Hamilton đã khen ngợi đội đua vì phát triển kịp thời thiết kế này để mang tới Thượng Hải, đồng thời cũng thừa nhận rằng anh khá bối rối với cái tên "Macarena", và nhà vô địch thế giới bảy lần đã gọi nó là "cánh lật flip-flop".
