Chi phí để đăng cai một chặng đua F1 có thể tăng vọt lên tới hàng chục triệu đô la cho mỗi sự kiện. Những khoản phí đăng cai đắt đỏ này là cái giá mà các trường đua phải trả để có được đặc quyền tổ chức một tuần đua Grand Prix, và chúng đóng góp một phần trọng yếu trong tổng doanh thu hàng năm của F1.
Từ các địa điểm giàu truyền thống ở châu Âu cho đến những chặng đua hoàn toàn mới tại Trung Đông và Hoa Kỳ, mọi đơn vị tổ chức đều phải đối mặt với một hóa đơn thanh toán khổng lồ. Dù tốn kém là vậy, nhiều quốc gia và tập đoàn vẫn vô cùng hào hứng chi tiền, và lý do đằng sau đã vượt xa khỏi bầu không khí phấn khích thuần túy của ngày đua chính.
Hãy cùng đi sâu vào khía cạnh kinh tế của việc đăng cai một chặng đua F1, để xem trường đua nào đang phải trả nhiều tiền nhất và tại sao họ vẫn thấy khoản đầu tư này là hoàn toàn xứng đáng.
Giải mã phí đăng cai trường đua F1: Tìm hiểu về các khoản phí tổ chức trong Công thức 1
Khi một trường đua hoặc một thành phố đứng ra đăng cai chặng đua F1 Grand Prix, họ phải ký hợp đồng với đơn vị quản lý giải đua - hiện tại là Liberty Media, tập đoàn nắm giữ bản quyền thương mại của F1. Hợp đồng này bao gồm một khoản phí đăng cai hàng năm (annual hosting fee) - về bản chất là khoản "phí cấp quyền tổ chức" (sanctioning fee) trả cho F1 để đưa giải đấu đẳng cấp này về địa phương.
Chi phí đăng cai một chặng đua F1 thường được chốt cố định trong các thỏa thuận kéo dài nhiều năm (multi-year deals) và thường tăng tịnh tiến qua từng năm. Theo thông lệ lịch sử, nhiều hợp đồng tích hợp sẵn điều khoản tự động tăng 5% mỗi năm, đồng nghĩa với việc mức phí sẽ liên tục đắt đỏ hơn trong suốt thời hạn hợp đồng.
Khoản phí đăng cai này bao gồm những quyền lợi gì? Để đổi lại việc chi trả hàng chục triệu đô la, đơn vị tổ chức tại địa phương (local promoter) sẽ có quyền đứng ra vận hành chặng đua và sử dụng hình ảnh thương hiệu của F1. Trong khi đó, F1 sẽ mang tới các đội đua, dàn siêu xe F1 cùng sự chú ý của truyền thông toàn cầu. Tuy nhiên, điều quan trọng cần lưu ý là bản thân F1 thường sẽ giữ lại trọn vẹn doanh thu từ bản quyền phát sóng toàn cầu (global broadcasting rights) cũng như các hợp đồng tài trợ biển quảng cáo xung quanh trường đua (trackside sponsorships).
Nguồn thu của ban tổ chức địa phương chủ yếu chỉ đến từ tiền bán vé, dịch vụ ăn uống / bán hàng lưu niệm tại sự kiện (concessions) và các nhà tài trợ địa phương. Cơ cấu tài chính này khiến việc đăng cai một chặng đua trở thành một canh bạc vô cùng đắt đỏ đối với nhiều trường đua: tổng chi phí của họ phải gánh sẽ bao gồm khoản phí trả cho F1 cộng với toàn bộ ngân sách vận hành sự kiện (an ninh, nhân sự, bảo trì đường đua, v.v.), trong khi các nguồn doanh thu thu về lại bị hạn chế.
Bất chấp những thách thức đó, phí đăng cai đã trở thành trụ cột cốt lõi trong mô hình kinh doanh của F1. Trung bình, chi phí để đăng cai một chặng Grand Prix rơi vào khoảng 30 triệu USD (780 tỷ đồng) mỗi năm. Tính trên toàn bộ lịch trình thi đấu (khoảng 23-24 chặng đua mỗi mùa), tổng số tiền phí hàng năm trả cho F1 có thể lên tới khoảng 700 triệu USD (18,2 nghìn tỷ đồng) hoặc hơn. Số tiền khổng lồ đó đóng góp một phần trọng yếu vào doanh thu của Công thức 1 và cuối cùng được tái đầu tư để vận hành bộ máy thể thao này - bao gồm cả quỹ tiền thưởng (prize money) được chia lại cho các đội đua như Mercedes, Ferrari, Red Bull, McLaren…
Về cơ bản, phí trường đua F1 chính là khoản tiền mà mỗi địa điểm phải bỏ ra để sở hữu một "suất" trên lịch trình thi đấu dày đặc của giải đua xe hấp dẫn nhất hành tinh. Mức phí này được đàm phán riêng biệt cho từng chặng, đồng nghĩa với việc không phải trường đua nào cũng trả một con số như nhau. Hãy cùng xem các trường đua thực tế đang phải trả bao nhiêu và những cái tên nào đang chi mạnh tay nhất.
Chi phí đăng cai một chặng đua F1 là bao nhiêu?
Phí đăng cai có sự chênh lệch rất lớn tùy thuộc vào từng chặng đua, nó dao động từ khoảng 20 triệu USD/năm (520 tỷ đồng/năm) ở phân khúc thấp cho đến gần 60 triệu USD/năm (1,5 nghìn tỷ đồng/năm) ở phân khúc cao. Có nhiều yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến con số này, bao gồm vị trí địa lý của chặng đua, giá trị lịch sử và mức độ khao khát tổ chức sự kiện từ phía F1 (hoặc phía quốc gia chủ nhà). Dưới đây là mức phí đăng cai hàng năm gần đây của một số chặng đua điển hình:
- GP Monaco (Monte Carlo) – Khoảng 20 triệu USD (520 tỷ đồng): Theo truyền thống, Monaco luôn trả mức phí tương đối thấp (thậm chí họ còn được miễn phí hoàn toàn trong nhiều thập kỷ trước đây). Vị thế uy tín cùng danh tiếng lịch sử lâu đời đã mang lại cho Monaco những đặc quyền của riêng mình. (Trên thực tế, hợp đồng mới của Monaco từ năm 2026 trở đi được cho là sẽ nâng con số này lên khoảng 25 đến 30 triệu USD (650-780 tỷ đồng) để tương xứng hơn với mặt bằng chung).
- GP Anh (Silverstone) – Khoảng 26 triệu USD (676 tỷ đồng): Mức phí này nhìn chung tương đồng với các chặng đua truyền thống khác tại Châu Âu. Thỏa thuận của Silverstone duy trì ở mức khoảng 26 triệu USD/năm về cuối thời hạn hợp đồng. Hầu hết các chặng đua Châu Âu đều nằm trong khoảng 20 đến 30 triệu USD (519-780 tỷ đồng).
- GP Hungary (Hungaroring) – Khoảng 40 triệu USD (1 nghìn tỷ đồng): Đây là một trong những mức phí đắt đỏ hàng đầu tại Châu Âu, biến Hungaroring trở thành trường đua có chi phí tốn kém nhất tại Châu Âu trong những năm gần đây.
- GP Singapore (Marina Bay) – Khoảng 35 triệu USD (910 tỷ đồng): Là chặng đua đường phố ban đêm cực kỳ thu hút với sự hỗ trợ tài chính mạnh mẽ từ chính phủ, Singapore chấp nhận trả mức phí cao để đổi lại những lợi ích khổng lồ về mặt du lịch.
- GP Úc (Melbourne) – Khoảng 37 triệu USD (962 tỷ đồng): Úc đã chốt được một thỏa thuận dài hạn (đến năm 2035) với mức giá này - một giao dịch được đánh giá là tương đối hời trong bối cảnh thương hiệu F1 đang tăng trưởng bùng nổ.
- GP Mỹ (Austin, Texas) – Khoảng 30 triệu USD (780 tỷ đồng): Trường đua Circuit of the Americas (COTA) tại Austin trả mức phí trong khoảng này, một phần chi phí được bù đắp nhờ sự hỗ trợ ngân sách hàng năm từ chính quyền tiểu bang nhờ những tác động tích cực tới kinh tế địa phương.
- GP Qatar (Losail) – Khoảng 55 triệu USD (1,4 nghìn tỷ đồng): Các chặng đua mới tại Trung Đông như Qatar phải gánh mức phí rất đắt đỏ (thường trên 50 triệu USD - 1,3 nghìn tỷ đồng), do chính phủ sẵn sàng chi mạnh tay để đăng cai F1 nhằm quảng bá hình ảnh ra toàn cầu. Hợp đồng gần đây của Qatar thuộc hàng đắt đỏ nhất, phản ánh tiềm lực tài chính và khao khát có tên trên lịch thi đấu của quốc gia này.
- GP Saudi (Jeddah) – Khoảng 55 triệu USD (1,4 nghìn tỷ đồng): Đây là một "đại gia" chi đậm khác. Mức phí của Ả Rập Xê Út nằm ở nhóm đắt đỏ nhất (chặng đua dự kiến sẽ chuyển sang một trường đua chuyên dụng mới trong tương lai, nhưng mức phí cao ngất ngưởng này đã khẳng định tầm quan trọng mà họ dành cho việc đăng cai F1).
- GP Azerbaijan (Baku) – Khoảng 57 triệu USD (1,5 nghìn tỷ đồng): Trường đua Baku được ghi nhận là một trong nơi có mức phí tổ chức cá nhân cao nhất trên lịch thi đấu, tiệm cận mốc 60 triệu USD (1,56 nghìn tỷ đồng) mỗi năm.
- GP Abu Dhabi (Yas Marina) – Khoảng 42 triệu USD (1,1 nghìn tỷ đồng): Abu Dhabi là nơi diễn ra chặng đua hạ màn (season finale) của mùa giải Họ cũng phải trả một khoản phí rất cao. Đây là sự kiện phô diễn tiềm lực của UAE với hợp đồng kéo dài đến năm 2030.
- GP Miami và Las Vegas (Mỹ) – Mô hình "Đồng hợp tác" (Collaboration model): Rất độc đáo, các chặng đua mới như Miami (từ năm 2022) và Las Vegas (ra mắt năm 2023) được đồng quảng bá và vận hành bởi chính Formula 1. Do đó, không có một khoản phí cố định truyền thống nào được công bố. Về bản chất, F1 có lợi ích tài chính trực tiếp tại các chặng đua này bởi họ tự bỏ vốn đầu tư ban đầu và sau đó cùng chia sẻ lợi nhuận hoặc thua lỗ. Mô hình này được áp dụng vì các thị trường này (đặc biệt là Las Vegas) được coi là cực kỳ then chốt cho sự tăng trưởng dài hạn của F1, nên Liberty Media đã chọn cách đồng tổ chức thay vì chỉ thu khoản phí đăng cai tiêu chuẩn.
| Chặng đua | Trường đua | Mức phí dự tính (USD) | Thời hạn hợp đồng |
|---|---|---|---|
| Saudi | Jeddah Corniche | 55 triệu | 2030 |
| Azerbaijan | Baku City | 57 triệu | 2026 |
| Singapore | Marina Bay Street | 35 triệu | 2028 |
| Abu Dhabi | Yas Marina | 42 triệu | 2031 |
| Trung Quốc | Shanghai International | 50 triệu | 2030 |
| Hà Lan | Zandvoort | 32 triệu | 2026 |
| Áo | Red Bull Ring | 25 triệu | 2030 |
| Tây Ban Nha (Barcelona) | Circuit de Barcelona-Catalunya | 25 triệu | 2026 |
| Mexico City | Autodromo Hermanos Rodriguez | 25 million | 2028 |
| Mỹ | Circuit of the Americas (COTA) | 30 triệu | 2026 |
| Sao Paulo (Interlagos) | Autódromo José Carlos Pace | 25 triệu | 2030 |
| Bahrain | Bahrain International Circuit | 45 triệu | 2036 |
| Monaco | Circuit de Monaco | 32 triệu | 2031 |
| Canada | Gilles Villeneuve | 12 triệu | 2031 |
Như đã thể hiện ở trên, những trường đua chấp nhận chi trả mức phí đắt đỏ nhất thường là các quốc gia mới gia nhập hoặc giàu tài nguyên dầu mỏ - những nơi cực kỳ khao khát đăng cai một chặng đua (như Azerbaijan hay các quốc gia Trung Đông) với mức phí nằm trong khoảng từ 50–60 triệu USD. Các địa điểm truyền thống ở Châu Âu và những khu vực khác thường chỉ trả từ 20 đến 30 triệu USD, đi kèm một vài trường hợp ngoại lệ nằm trong khoảng 30 đến 40 triệu USD. Monaco từng là ngoại lệ đáng chú ý nhất ở phân khúc giá rẻ, nhưng ngay cả Monaco hiện cũng đã đồng ý nâng mức chi trả để bảo vệ vị trí của mình trên lịch thi đấu.
Một điểm đáng lưu ý là những con số này thường tăng dần theo thời gian. Một hợp đồng có thể bắt đầu ở mức - chẳng hạn như - 25 triệu USD (650 tỷ đồng) trong năm đầu tiên và đi kèm một điều khoản tự động tăng giá hàng năm (mức 5% là phổ biến). Vì vậy, đến năm cuối cùng của hợp đồng, con số này có thể đã vượt xa mốc 30 triệu USD (780 tỷ đồng). Hiệu ứng tăng giá cộng dồn qua từng năm (compounding effect) đồng nghĩa với việc các chặng đua lâu đời đã phải chứng kiến mức phí của họ leo thang đáng kể sau mỗi thập kỷ.
Ví dụ, hợp đồng trước đây của Silverstone (giai đoạn 2010 đến 2019) bắt đầu ở mức khoảng 12 triệu Bảng Anh (420 tỷ đồng) và đã tăng vọt lên hơn 20 triệu Bảng (700 tỷ đồng) vào cuối kỳ hạn do các khoản tăng giá hàng năm, khiến ban quản lý trường đua gặp rất nhiều khó khăn trong việc duy trì cân đối tài chính. Đây là lý do tại sao mức phí đăng cai liên tục phải đưa ra đàm phán lại, và đôi khi được viện dẫn làm lý do khiến các chặng đua mang tính lịch sử bị loại khỏi lịch thi đấu nếu chúng trở nên "quá đắt đỏ" so với nguồn thu mang về.
Tổng cộng, tất cả các khoản phí đăng cai này hợp lại tạo thành một nguồn thu khổng lồ đổ về túi Formula 1 mỗi năm. Tính đến đầu những năm 2020, tổng tiền phí đăng cai trên toàn bộ các chặng đua rơi vào khoảng 700 triệu USD (18 nghìn tỷ đồng) hàng năm. Đây là nguồn ngân sách mà F1 sử dụng để vận hành bộ máy của mình, đồng thời trích chia lại cho các đội đua (các đội đua nhận được một tỷ trọng lớn trong tổng doanh thu của F1 - vốn được hợp thành từ phí đăng cai, bản quyền truyền hình, các hợp đồng tài trợ, …).
Bài toán kinh tế F1: Vì sao các trường đua (và Chính phủ) chấp nhận trả mức phí đắt đỏ đến vậy?
Trước những khoản chi phí khổng lồ kể trên, một câu hỏi tự nhiên được đặt ra: tại sao các trường đua và chính phủ lại chấp nhận bỏ ra số tiền lớn đến vậy chỉ để đăng cai một chặng đua Công thức 1?
Bài toán kinh tế đằng sau việc đăng cai F1 có thể đi ngược lại với logic thông thường. Nếu chỉ xét trên sổ sách lãi-lỗ thuần túy (profit-and-loss), rất nhiều nhà tổ chức chặng đua (promoter) thực chất bị thua lỗ hoặc chỉ hòa vốn từ chính sự kiện đó. Đối với các trường đua do tư nhân vận hành, việc phải gánh mức phí hơn 30 triệu USD (780 tỷ đồng) mỗi năm mà chỉ thu hồi lại ngân sách thông qua tiền bán vé là một bài toán vô cùng khó khăn.
Ví dụ, chặng đua tại Ấn Độ (diễn ra từ 2011 đến 2013) được ghi nhận đã lỗ khoảng 24 triệu USD (hơn 500 tỷ đồng) trong năm cuối cùng tổ chức, trong khi GP Hàn Quốc lỗ khoảng 37 triệu USD (776 tỷ đồng) vào năm 2012. Cả hai chặng đua này sau đó đều bị xóa tên khỏi lịch thi đấu, một phần vì thua lỗ tài chính. Ngay cả nhiều chặng đua tại Châu Âu trong lịch sử cũng từng phải vật lộn với khó khăn - chuyện một chặng đua hoạt động trong tình trạng thua lỗ đối với nhà tổ chức là điều không hề hiếm gặp.
Tuy nhiên, quyết định đăng cai F1 thường hướng đến một bức tranh toàn cảnh rộng lớn hơn. Dưới đây là những lý do cốt lõi giải thích tại sao các tổ chức và quốc gia vẫn tiếp tục chấp nhận chi trả những khoản phí đắt đỏ này:
Đòn bẩy du lịch và tăng trưởng kinh tế
Một chặng đua có thể thu hút hàng chục cho đến hàng trăm ngàn du khách từ khắp nơi trên thế giới, lấp đầy các khách sạn, nhà hàng và các điểm tham quan tại địa phương. Thành phố hoặc quốc gia chủ nhà thường chứng kiến sự bùng nổ trong mức chi tiêu của du khách suốt tuần lễ diễn ra chặng đua.Ví dụ: Las Vegas đã đầu tư cực kỳ mạnh tay (hơn 500 triệu USD - 13 nghìn tỷ đồng) để tổ chức chặng đua đầu tiên vào năm 2023, nhưng sự kiện này ước tính đã mang lại cú hích 1,2 tỷ USD (31,2 nghìn tỷ đồng) chi tiêu liên quan đến du lịch (khách sạn, ăn uống, giải trí) cho khu vực Las Vegas.
Tương tự, GP Singapore (chặng đua ban đêm tổ chức từ năm 2008) đã thu hút thêm khoảng 450.000 lượt khách du lịch trong thập kỷ đầu tiên, đóng góp khoảng 1,4 tỷ USD (36,4 nghìn tỷ đồng) vào nền kinh tế Singapore. Đây là những con số khổng lồ - và chính quyền địa phương coi đó là tỷ suất hoàn vốn đầu tư (ROI) xứng đáng.
Ngay cả khi bản thân đơn vị tổ chức bị lỗ, toàn bộ vùng lãnh thổ đó vẫn gặt hái lợi ích tài chính to lớn nhờ dòng khách du lịch và sự chú ý của toàn cầu. Đây là lý do tại sao nhiều chính phủ sẵn sàng tài trợ/trợ cấp cho khoản phí đăng cai này. Chẳng hạn, chặng GP Canada tại Montreal được tài trợ bởi sự kết hợp giữa Tổng cục Du lịch Liên bang, tỉnh bang và thành phố. Các quan chức tại đây bào chữa cho việc chi trả hơn 25 triệu USD mỗi năm (và sẽ tăng lên gần 30 triệu USD vào những năm 2030) bằng cách dẫn chứng tác động du lịch ước tính lên tới 1 tỷ USD (26 nghìn tỷ đồng) cho Montreal. Nói một cách ngắn gọn, luận điểm ở đây là tác động kinh tế (đặt phòng khách sạn, tạo việc làm, chi tiêu địa phương) theo thời gian sẽ vượt xa khoản phí đăng cai bỏ ra.
Sự hiện diện toàn cầu và vị thế uy tín
Việc đăng cai một chặng đua Công thức 1 sẽ đưa một thành phố hoặc một quốc gia lên bản đồ thế giới. Các buổi phát sóng truyền hình tiếp cận hàng trăm triệu khán giả quốc tế - về bản chất - đóng vai trò như một chiến dịch quảng cáo kéo dài ba ngày cho địa phương đó. Các thành phố như Baku (Azerbaijan) hay các quốc gia như Qatar nhìn nhận F1 Grand Prix như một công cụ để củng cố hình ảnh toàn cầu và quảng bá địa danh của mình như một điểm đến hiện đại, hấp dẫn. Dạng giá trị tiếp thị và "quyền lực mềm" (soft power) này rất khó để đo lường chính xác, nhưng lại là lý do quan trọng khiến các chính phủ sẵn sàng mở hầu bao chi tiền. Nó nằm trong cùng một tư duy với các siêu sự kiện như Thế vận hội (Olympics) hay World Cup. Dù tiêu tốn rất nhiều tiền, chúng vẫn được coi là những sự kiện danh giá giúp định danh một địa danh trên bản đồ thế giới.
Thúc đẩy kinh doanh gián tiếp và đầu tư hạ tầng
Cùng với du lịch, một sự kiện F1 có thể kích thích việc nâng cấp hạ tầng (đường xá mới, cơ sở vật chất, khách sạn) và thu hút các khoản đầu tư trong tương lai. Ví dụ, việc đăng cai chặng đua có thể khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào khu vực này, khi biết rằng tâm điểm chú ý của quốc tế sẽ đổ dồn về đây hàng năm. Bên cạnh đó, các nhà tài trợ và doanh nghiệp địa phương cũng có thể tham gia, coi chặng đua là cơ hội để tiếp cận khách hàng hoặc đối tác. Những lợi ích phụ này làm cho khoản phí đắt đỏ trở nên "dễ nuốt" hơn phần nào.
Đam mê và di sản lịch sử
Trong một số trường hợp, động lực đơn giản xuất phát từ niềm tự hào dân tộc, lòng tự tôn vùng miền và niềm đam mê thể thao tốc độ. Ý là một ví dụ, quốc gia này tổ chức các chặng đua tại Monza và Imola phần lớn nhờ tình yêu F1 ăn sâu vào máu thịt của người dân (sân nhà của các Tifosi đội Ferrari...), ngay cả khi các trường đua này không thu về lợi nhuận lớn từ sự kiện. Chặng GP Anh tại Silverstone là một ví dụ khác - đây là một chặng đua biểu tượng mà cộng đồng thể thao tốc độ cũng như chính phủ Anh rất muốn duy trì, ngay cả khi tình hình tài chính gặp nhiều khó khăn. Những yếu tố phi vật thể này khiến các bên liên quan sẵn sàng chi tiền để giữ chặng đua tiếp tục diễn ra.
Tổng kết
Tất cả những lý do trên giải thích tại sao nhiều tổ chức lại khao khát ký kết hoặc gia hạn hợp đồng đăng cai F1 đến vậy, bất chấp mức phí đắt đỏ. Trong nhiều trường hợp, các chính phủ đứng ra gánh một phần lớn kinh phí, bởi họ coi chặng đua là một khoản chi phí quảng bá dành cho địa phương.
Đối với nhiều chặng đua, đặc biệt là ngoài Châu Âu, đơn vị tổ chức thực chất chính là chính phủ hoặc một doanh nghiệp thuộc sở hữu nhà nước. Ngay cả ở những nơi như Vương quốc Anh - nơi không sử dụng tiền ngân sách cho F1, vẫn xuất hiện những lời kêu gọi và tranh luận về việc liệu công quỹ có nên hỗ trợ cho Silverstone hay không, vì những giá trị toàn diện mà chặng đua mang lại cho nền kinh tế.
Thế nhưng, cần phải nhấn mạnh rằng dù lợi ích kinh tế mang lại có thể rất lớn, vẫn tồn tại những tranh cãi về hiệu ứng ròng (net effect) thực sự. Một số nhà kinh tế học chỉ ra rằng không phải toàn bộ chi tiêu của du khách đều ở lại địa phương (lợi nhuận có thể chảy về túi các chuỗi khách sạn quốc tế, …), và đôi khi các dự báo về lợi ích kinh tế đã bị thổi phồng quá mức lạc quan.
Khái niệm "rò rỉ doanh thu" (Revenue leakage) này đồng nghĩa với việc nền kinh tế địa phương chưa chắc đã thu hồi được từng đồng tiền mà mình chi ra trong suốt sự kiện. Mặc dù vậy, hầu hết các thành phố chủ nhà vẫn tin tưởng mạnh mẽ vào một tác động tích cực ròng và việc họ liên tục gia hạn hợp đồng (thường với mức phí cao hơn) cho thấy họ thấy khoản đầu tư này là hoàn toàn xứng đáng.
Xu hướng và những thay đổi trong phí đăng cai F1
Thị trường mới, Mức phí cao hơn
Khi độ phổ biến của Công thức 1 tăng trưởng mạnh mẽ trên quy mô toàn cầu (đặc biệt là tại Mỹ và Trung Đông), các quốc gia chủ nhà mới đang bước vào những cuộc đua đấu thầu gay gắt để giành quyền đăng cai chặng đua. Cuộc cạnh tranh này đã đẩy mức phí đăng cai lên những cột mốc kỷ lục.
Ví dụ, cả Ả Rập Xê Út và Qatar đều đồng ý ký kết các thỏa thuận cực kỳ béo bở với giá trị hơn 50 triệu USD (1,3 nghìn tỷ đồng) mỗi năm, và bất kỳ địa điểm đăng cai mới nào khác cũng phải chấp nhận đưa ra con số tương đương hoặc cao hơn để giành lấy một "suất" trên lịch thi đấu. Ngoài ra, cũng đã có những thảo luận về các khu vực mới (như khả năng xuất hiện chặng GP Nam Phi) - bất kỳ cái tên mới nào muốn gia nhập đều sẽ phải chi ra số tiền khổng lồ để đánh bại các ứng viên khác.
Hợp đồng dài hạn
Chúng ta đang chứng kiến sự xuất hiện của những bản hợp đồng có thời hạn kỷ lục, đặc biệt là ở những chặng đua có sự chống lưng mạnh mẽ từ ngân sách nhà nước:
- Úc gia hạn thỏa thuận đến tận năm 2035.
- Bahrain cam kết kéo dài đến năm 2036.
- Miami cũng đã chốt hợp đồng đến năm 2031.
Việc chốt hạ một bản hợp đồng dài hạn thường đi kèm cam kết mức phí sẽ tăng tịnh tiến theo thời gian (escalation clause). Điều này mang lại sự ổn định về nguồn thu cho F1 cũng như sự đảm bảo cho phía chủ nhà, dù tổng chi phí bỏ ra là cực kỳ đắt đỏ (Chẳng hạn, một hợp đồng 10 năm với mức phí khởi điểm 30 triệu USD đi kèm các khoản tăng giá hàng năm có thể khiến tổng số tiền chi trả vượt quá 350 triệu USD - 9,1 nghìn tỷ đồng sau một thập kỷ).
Các chặng đua truyền thống chịu áp lực lớn
Các trường đua cổ điển với ngân sách hạn hẹp hơn (như Spa-Francorchamps của Bỉ hay Monza của Ý) đang cảm nhận rõ áp lực phải tự chứng minh giá trị để giữ lại vị trí của mình. Spa từng đứng trước nguy cơ bị loại bỏ hoặc phải luân phiên tổ chức theo từng năm do không thể dễ dàng nâng mức phí lên ngang bằng với con số mà các địa điểm mới sẵn sàng chi trả.
Monaco đã phải chấp nhận tăng mạnh mức phí trong đợt gia hạn hợp đồng mới nhất đến năm 2031 - các báo cáo cho thấy Monaco sẽ phải trả số tiền gần như gấp đôi so với trước đây (khoảng 25-30 triệu USD/năm), chính thức khép lại kỷ nguyên nhận "đặc quyền xử ưu". Điều này cho thấy Liberty Media và CEO của FIA - Stefano Domenicali đang ráo riết thúc đẩy sự bình đẳng hơn (và tối đa hóa doanh thu) ngay cả từ những chặng đua danh tiếng nhất.
F1 trong vai trò đơn vị tổ chức (thử nghiệm tại Las Vegas)
Chặng GP Las Vegas 2023 đánh dấu một bước ngoặt khác biệt hoàn toàn so với mô hình thu phí truyền thống của F1. Thay vì thu phí từ một nhà tổ chức tại địa phương, chính Formula 1 đã tự đứng ra làm đơn vị vận hành sự kiện (promoter):
- Liberty Media (tập đoàn sở hữu F1) đã tự bỏ tiền mua đất tại Las Vegas, tự xây dựng hệ thống nhà chứa xe (pit/paddock facilities) và gánh toàn bộ chi phí đầu tư ban đầu khổng lồ (hơn 400–500 triệu USD).
- Mục tiêu của họ là tạo ra một sự kiện hàng đầu (flagship event) và trực tiếp thâu tóm toàn bộ nguồn thu từ bán vé, tài trợ và khách sạn VIP.
Năm đầu tiên tại Las Vegas chứng kiến mức lợi nhuận thấp hơn dự kiến do chi phí vận hành bị đội lên quá cao và giá vé đắt đỏ làm chậm tiến độ bán ra, khiến Liberty Media từng thừa nhận sự "thất vọng" ngắn hạn. Tuy nhiên, họ coi đây là một khoản đầu tư dài hạn và đang tích cực điều chỉnh chiến lược. Cuộc thử nghiệm này cho thấy F1 sẵn sàng tự bỏ vốn đầu tư trực tiếp khi nhìn thấy tiềm năng lớn, thay vì chỉ thụ động thu phí đăng cai từ các bên thứ ba.
Chi phí tăng cao và sự đòi hỏi cho những trải nghiệm tương xứng
Khi phí đăng cai tăng lên, kỳ vọng của các bên cũng nâng lên theo. Các quốc gia chủ nhà đòi hỏi F1 hỗ trợ nhiều hơn về mặt truyền thông, trong khi F1 cũng yêu cầu khắt khe hơn về quy mô hoành tráng và hạ tầng của sự kiện.
Các chặng đua tại F1 ngày nay thường nằm trong khuôn khổ những đại lễ hội kéo dài cả tuần với các buổi đại nhạc hội quốc tế và khu trải nghiệm người hâm mộ (fan zones), vừa làm tăng chi phí vận hành, nhưng cũng làm tăng sức hút đối với công chúng. Tất cả đều đang nỗ lực đảm bảo rằng nếu đã chi ra hàng chục triệu đô la, sự kiện đó phải mang lại tác động tối đa và mở ra nhiều cơ hội khai thác doanh thu nhất có thể (các gói trải nghiệm VIP hospitality, hoạt động giải trí bên lề đường đua và doanh thu bán đồ lưu niệm đều được đẩy mạnh tối đa).
Kết luận
Nhìn chung, xu hướng hiện tại là vô cùng rõ ràng: Đăng cai một chặng đua F1 đang ngày càng trở nên đắt đỏ hơn, nhưng số lượng các bên muốn gia nhập lại không hề suy giảm - mà thực tế là đang tăng trưởng mạnh mẽ.
Nhu cầu thị trường cực cao này cho phép Formula 1 có quyền chọn lọc đối tác và áp đặt mức giá đắt đỏ. Đó là lý do tại sao chúng ta chứng kiến lịch thi đấu liên tục mở rộng sang các quốc gia mới, trong khi một số trường đua truyền thống phải chật vật chiến đấu để giữ lại suất chạy của mình. F1 đã định vị thành công một chặng Grand Prix như một "sản phẩm xa xỉ cao cấp" mà các thành phố và quốc gia sẵn sàng dốc toàn lực đầu tư.
Đăng cai một chặng đua Công thức 1 là một cam kết tài chính khổng lồ (từ 20 triệu USD đến 50 hay 60 triệu USD/năm). Những khoản phí đăng cai này đã trở thành nguồn thu chính yếu của bộ môn thể thao này và tiếp tục tăng tiến khi làn sóng quan tâm đến F1 bùng nổ trên toàn cầu.
Bất chấp mức giá trên trời đó, các trường đua, thành phố và quốc gia trên khắp thế giới vẫn khát khao chi tiền - không phải vì lợi nhuận trực tiếp từ bản thân chặng đua (vốn dĩ rất mỏng hoặc thậm chí thua lỗ), mà vì những phần thưởng gián tiếp mang lại: sự hiện diện trên truyền thông quốc tế, làn sóng du khách đổ về và sự kích thích nền kinh tế địa phương.
Sau cùng, quyết định đăng cai một chặng Grand Prix mang ý nghĩa về chiến lược tiếp thị và uy tín quốc gia nhiều tương đương với khía cạnh thể thao thuần túy. Cho dù đó là một chính phủ bào chữa cho khoản chi tiêu bằng cách chỉ ra hàng ngàn du khách cùng cú hích cho GDP, hay một trường đua di sản nỗ lực bảo tồn lịch sử của mình trên lịch thi đấu F1, sức hút của Công thức 1 vẫn duy trì ở mức cực kỳ mạnh mẽ.
Chừng nào thực tế đó vẫn còn tồn tại, đại tiệc F1 sẽ tiếp tục chu du khắp hành tinh - và các trường đua sẽ tiếp tục chi trả những khoản phí khổng lồ cho vinh dự được vẫy lá cờ về đích (checkered flag) trên mảnh đất quê hương.
