Trong một chia sẻ đầy hoài niệm, Paul Velasco (nhà báo, nhiếp ảnh gia và là tổng biên tập của trang tin độc lập về F1 nổi tiếng GRANDPRIX247.com) nhớ lại khoảng thời gian ông từng có cơ hội làm việc bên cạnh Ayrton Senna. Dù hiếm khi trò chuyện, ông vẫn dành nhiều thời gian lắng nghe và quan sát huyền thoại người Brazil.
Ông chia sẻ:
"Càng có tuổi, tôi càng hoài niệm khi nhớ về khoảng thời gian từng làm việc cạnh ông (Senna). Tôi hiếm khi trò chuyện với ông, nhưng lại lắng nghe ông rất nhiều. Tôi vẫn thường tự hỏi mọi chuyện sẽ ra sao nếu ông không tử nạn tại Imola (Ý) vào ngày đen tối ấy."
"Trước khi lật lại trang sử đó, tôi nhớ về lời của Robbie Peterson - huyền thoại đua mô tô người Nam Phi, người từng mất đi người anh trai Keith Peterson trên đường đua Kyalami (Nam Phi). Ông ấy đã nói một câu mà tôi không bao giờ quên: 'Paulus, người ta nói thời gian sẽ chữa lành tất cả, nhưng thực sự không phải vậy.'"
"Robbie nói với tôi điều đó khoảng 40 năm trước, và ông ấy đã đúng. Nỗi đau ấy không bao giờ nguôi ngoai."
"Bạn có thể cất nỗi đau ấy vào một góc, đóng băng và giấu đi. Nhưng mỗi khi bạn chọn mở lại, bạn lại trở về đúng ngày hôm đó, và trái tim lại tan vỡ thêm một lần. Đó là gánh nặng chúng ta mang theo khi từng bước tiến gần đến cái chết của chính mình, và nó càng trở nên nặng nề hơn khi ngày ấy đến gần."
Ngày 1/5/2026 vừa qua là ngày cả thế giới F1 và những người hâm mộ trên toàn cầu tưởng nhớ Senna, tri ân và nhắc lại tài năng kiệt xuất của ông, nhớ về con người mà ông từng là - một tay đua đích thực của những tay đua.
Nhưng giờ đây, sau 32 năm tưởng niệm, còn điều gì để đào sâu? Còn điều gì để nói? Còn điều gì để kể về ông?
Hãy bắt đầu với câu hỏi này: Ayrton sẽ nghĩ gì về F1 năm 2026? Ông từng rất ghét hệ thống kiểm soát lực kéo (traction control), cũng như những công nghệ khiến tài năng và khả năng tạo khác biệt của tay đua ngày càng bị trung hòa. Nói ngắn gọn, ông có lẽ sẽ vô cùng thất vọng.
Sau tất cả, Senna chính là tay đua đã để lại một câu nói kinh điển, trở thành chuẩn mực đối với mọi tay đua kể từ đó: "Là một tay đua nghĩa là bạn phải đua với những người khác. Và nếu bạn không còn cố gắng lao vào khoảng trống khi cơ hội xuất hiện, thì bạn không còn là một tay đua nữa, bởi chúng ta đang cạnh tranh với nhau."
Meme về Senna tóm gọn toàn bộ F1 thời nay
Dựa theo meme này, chúng ta hoàn toàn có thể đoán được ông nghĩ gì về điều đó!
Chúng ta vẫn thường tự hỏi về những người thân quen đã ra đi quá sớm: mọi chuyện sẽ ra sao nếu họ không lìa đời? Giờ đây họ đang ở đâu? Nhưng đó là một dòng suy nghĩ vừa ngọt ngào vừa đắng ngắt. Ngọt ngào vì họ như được sống lại trong tâm trí, nhưng đắng cay khi thực tại phũ phàng hiện ra.
Vì vậy, những gì có thể đã xảy ra nếu Ayrton không tử nạn tại Imola vào ngày hôm ấy.
Không có cách nào để viết lại lịch sử quanh Ayrton Senna. Nhưng nếu gạt bỏ khoảnh khắc định mệnh tại góc cua Tamburello, chặng đường sự nghiệp và cuộc đời ông sẽ trở thành một trong những giả thuyết "giá như" cuốn hút nhất từng thách thức trí óc con người.
Hãy quay ngược thời gian. Trước chặng đua tại Imola năm 1994, Senna ở tuổi 34 và đang bước vào thời kỳ đỉnh cao thứ hai. Quyết định chuyển sang Williams không phải bộc phát, mà là một tính toán chiến lược. Ông từng thống trị kỷ nguyên turbo, làm chủ kỷ nguyên downforce, và lúc này đang ngồi vào chiếc xe tân tiến bậc nhất trên đường đua.
Những năm tháng tại Williams: Một hành trình dang dở
Không còn hệ thống treo chủ động, luật thi đấu năm 1994 đã cấm các công nghệ hỗ trợ này, một quyết định một phần xuất phát từ tiếng nói của Senna và những tay đua cùng chung quan điểm.
Dù chiếc FW16 kém ổn định ở giai đoạn đầu mùa, những chỉ số cốt lõi của ông vẫn khẳng định phong độ đẳng cấp. Ba vị trí xuất phát đầu trong ba chặng. Tốc độ thuần túy vẫn là độc tôn.
Nếu sống sót qua mùa giải 1994, kịch bản dễ xảy ra nhất là Senna sẽ thuần phục chiếc FW16 khi nó dần ổn định hơn. Damon Hill khi đó đã suýt vô địch. Thật khó để phủ nhận rằng, với tốc độ ấn tượng tại vòng phân hạng và phong độ vượt trội tại các chặng đua, Senna thừa sức để biến lợi thế đó thành ít nhất một chức vô địch thế giới nữa.
Từ năm 1994 đến 1997, Williams vẫn là chuẩn mực của F1. Damon Hill và Jacques Villeneuve đều giành chức vô địch. Nếu Senna tiếp tục thi đấu trong một chiếc Williams mạnh như vậy, một kịch bản thực tế có thể là ông giành sáu, thậm chí bảy chức vô địch thế giới vào cuối thập niên 1990, vượt qua Juan Manuel Fangio và có thể sánh ngang hoặc vượt qua những kỷ lục mà Michael Schumacher sau này thiết lập.
Truyền thông thời đó thường khắc họa Senna là tay đua duy nhất đủ sức bắt cả đội đua phải xoay quanh mình. Nhà báo Giorgio Terruzzi từng mô tả ông là "người không chỉ gia nhập các đội đua, mà còn biến đổi hoàn toàn cỗ máy ấy". Phẩm chất đó chính là chìa khóa mở ra chặng đường tiếp theo.
Ferrari: Chương mới tất yếu trong sự nghiệp Senna
Senna gia nhập Scuderia ngay từ thời điểm đó đã không còn là đồn đoán, đó là điều tất yếu. Chính ông từng công khai bày tỏ sự cuốn hút của đội đua xứ Maranello (Ý) khi chia sẻ với truyền thông Brazil rằng: "Mọi tay đua đều dành một tình cảm đặc biệt cho Ferrari."
Một thương vụ chuyển nhượng vào khoảng năm 1998 vừa khớp với quỹ đạo sự nghiệp của ông, vừa trùng với giai đoạn tái thiết Ferrari dưới thời Jean Todt. Trên thực tế, sự hồi sinh của Ferrari gắn liền với Schumacher. Nhưng ở dòng thời gian giả định này, Senna mới chính là ngòi nổ cho sự bùng nổ đó.
Giới chuyên môn thường nhấn mạnh những phản hồi phát triển xe bền bỉ của Schumacher là chìa khóa cho sự vươn lên của Ferrari. Nhưng Senna cũng sở hữu sự ám ảnh về kỹ thuật tương tự, thậm chí còn sâu sắc hơn.
Đồng đội và cũng là bạn thân của ông - Gerhard Berger từng chia sẻ: "Ayrton có thể cảm nhận những điều trên chiếc xe mà không ai khác giải thích nổi." Năng lực ấy - kết hợp cùng tiềm lực của Ferrari hứa hẹn ít nhất một chức vô địch của Senna trong màu áo đỏ, thậm chí nhiều hơn thế, trước khi ông giải nghệ ở tuổi 40.
Dự đoán những con số này tất nhiên vẫn mang tính giả định, nhưng dựa trên những phân tích có cơ sở về tỷ lệ chiến thắng và khả năng chuyển pole thành chiến thắng của Senna, có thể ước tính:
- Từ năm đến bảy chức vô địch thế giới F1
- Từ 60 đến 75 chiến thắng grand prix
- Hơn 80 pole
Những con số này sẽ đưa ông ngang hàng hoặc vượt trên Schumacher về mặt thống kê, đồng thời giữ trọn sức hút huyền thoại đã làm nên sự nghiệp thực tế của ông và chỉ bị vượt qua bởi kỷ lục thống kê sau hai thập kỷ thi đấu phi thường của Lewis Hamilton tại F1.
Người đàn ông vượt xa tầm vóc đường đua
Chặng đường sau F1 của Senna mới là nơi sức ảnh hưởng sâu sắc nhất của ông lan tỏa. Ngay trong thời gian thi đấu, ông đã thể hiện rõ sự quan tâm đến các hoạt động nhân đạo. Những nền tảng đầu tiên của Instituto Ayrton Senna cũng đã được hình thành từ khi đó. Chị gái ông - bà Viviane Senna chia sẻ: "Em tôi luôn nói về việc dùng thành công của mình để thay đổi đất nước Brazil."
Nếu sống đến tuổi 40-50, Senna có lẽ sẽ mở rộng những hoạt động này thành một hệ sinh thái phát triển bài bản. Không chỉ dừng ở hoạt động từ thiện, mà hướng tới đào tạo và phát triển tài năng. Một bước tiến tự nhiên có thể là xây dựng một chương trình đào tạo tay đua xuyên suốt, do Senna hậu thuẫn, trải dài từ karting, Formula 3, Formula 2 và cuối cùng là Formula 1.
Truyền thông Brazil từng nhiều lần tiếc nuối về sự suy thoái của các tài năng nước nhà sau cái chết của Senna. Những tay đua như Rubens Barrichello và Felipe Massa vẫn tiếp nối ngọn lửa, nhưng thiếu đi một hệ thống đào tạo bài bản. Senna lẽ ra đã xây dựng nên hệ thống đó.
Những người thân cận với ông - trong đó có các nhà báo thường nhấn mạnh bản năng dìu dắt và cố vấn của Senna. Huyền thoại F1 đồng hương Emerson Fittipaldi từng nhận xét: "Ayrton hiểu rõ trách nhiệm của mình. Ông biết Brazil cần những người hùng, nhưng cũng cần cả một hệ thống để phát triển."
Tỷ phú kiêm cây cao bóng cả của F1
Đến thập niên 2010, việc một đội đua F1 do Senna chống lưng ra đời là hoàn toàn khả thi. Đó không phải một dự án phô trương, mà là một đội đua có sức cạnh tranh thực sự. Nhờ sự hỗ trợ từ các tập đoàn Brazil, các đối tác kỹ thuật và một bản sắc rõ ràng, đội đua này hoàn toàn có thể trở thành ứng viên tranh chức vô địch.
Ông vốn đã bắt đầu cùng Audi xây dựng một hệ sinh thái về kinh doanh và ô tô, mô hình mà nếu ông còn sống, lẽ ra đã có thể dễ dàng mở rộng thành các mối hợp tác chiến lược với các hãng xe lớn ở cấp độ cao nhất của thể thao tốc độ.
Senna vốn đã là một trong những vận động viên có thu nhập cao nhất thời bấy giờ. Các hợp đồng của ông với những thương hiệu như Honda và TAG Heuer đều hướng tới giá trị dài hạn, thay vì chỉ khai thác hình ảnh ngắn hạn.
Các báo cáo và phỏng vấn thời đó thường nhấn mạnh tính kỷ luật tài chính của ông. Ông đầu tư từ sớm, đa dạng hóa danh mục và luôn nắm quyền kiểm soát hình ảnh cá nhân.
Đến năm 2026, ở tuổi 66, Senna nhiều khả năng sẽ là:
- Một tỷ phú nhờ các khoản đầu tư đa dạng.
- Chủ sở hữu của một tập đoàn công nghệ và thể thao tốc độ.
- Một nhân vật có tầm ảnh hưởng trong bộ máy quản trị thể thao tốc độ toàn cầu.
Trong làng F1 ngày nay, tiếng nói của Senna sẽ có sức nặng vô cùng lớn. Báo giới thường so sánh uy tín đạo đức của ông với một chính khách. Ông cất tiếng nói về độ an toàn, tính công bằng và hướng đi của môn thể thao này bằng sự kiên định sâu sắc. Những cuộc đối đầu giữa ông và Alain Prost dù vô cùng gay gắt, nhưng đều bắt nguồn từ sự thấu hiểu sâu sắc về tinh thần cạnh tranh.
Di sản trường tồn của Senna
Các tay đua thời hiện đại cũng nối tiếp sức ảnh hưởng này. Lewis Hamilton từng nhiều lần coi Senna là chuẩn mực và chia sẻ: "Ông ấy đại diện cho những điều lớn lao hơn cả đua xe". Tương tự, Sebastian Vettel khi suy ngẫm về di sản của Senna cũng nhấn mạnh việc đề cao trách nhiệm của tay đua ở bên ngoài khoang lái.
Ở tuổi 66, Senna nhiều khả năng sẽ tham gia vào các cuộc tranh luận về quy định pháp lý, các sáng kiến an toàn và định hướng triết lý chung của môn thể thao này. Đóng vai trò như một lực lượng đối trọng với các lợi ích thương mại.
Thay vì một di sản dừng lại ở năm 1994, Senna nếu còn sống sẽ là cây cầu nối liền các kỷ nguyên: từ những "quái vật" động cơ turbo đến sự phức tạp của động cơ hybrid, từ bản năng thuần túy đến sự chính xác dựa trên dữ liệu. Một bệ phóng vươn tới sự vĩ đại trong làng đua xe.
Hầu hết các bài viết nhìn lại quá khứ thường mô tả Senna bằng hai từ "dang dở". Không phải về tài năng, mà là ở quỹ đạo sự nghiệp. Nếu ông còn sống, không còn nghi ngờ gì nữa, tầm ảnh hưởng của ông sẽ vượt xa khỏi ranh giới F1, lan tỏa vào giáo dục, vào bản sắc dân tộc, và vào chính cấu trúc của thể thao tốc độ.
Và có lẽ đó mới là kết luận thuyết phục nhất. Tay đua từng định nghĩa cho sự quyết liệt đến nghẹt thở và vẫn là thước đo chuẩn mực được tôn kính trên đường đua ngày nay, rất có thể sẽ dành trọn phần đời còn lại để gầy dựng nên một di sản lớn lao hơn thế rất nhiều bên ngoài khoang lái.
Dù thế nào đi nữa, sự ra đi của ông đã để lại một vết thương vĩnh viễn không bao giờ lành, khiến chúng ta chỉ biết ước rằng giá như ông vẫn còn ở đây. Không chỉ riêng ông, mà còn là tất cả những người thân yêu đã lướt qua đời ta quá nhanh, và ra đi khi còn quá sớm.
