Những vấn đề về "sự suy giảm hiệu suất xe" của Red Bull đã được bàn tán xôn xao sau những lời phàn nàn của Max Verstappen tại chặng đua ở Hungary, nhưng có một mối lo ngại rộng lớn hơn mà thật khó để chỉ ra chính xác. Đó là điều có thể gọi là sự suy thoái của bộ máy đội đua, cùng với khả năng rất rõ ràng rằng đế chế Formula 1 của Red Bull đang chậm rãi sụp đổ ngay trước mắt chúng ta.
Red Bull không trải qua một mùa giải tồi tệ, đặc biệt khi nhìn vào khởi đầu ấn tượng từ hệ thống động lực mới Red Bull Powertrains. Nhưng sự thất vọng của Verstappen là hoàn toàn có thể hiểu được.
Những khó khăn đã xuất hiện từ năm ngoái. Dù Red Bull đã vực dậy và Verstappen nỗ lực bám đuổi để chỉ kém chức vô địch đúng hai điểm, năm nay lại là một mức độ thử thách mới đối với đội đua hiện đang yếu nhất trong nhóm "Big Four" của F1.
Đây có thể chỉ là một khoảng trầm tạm thời trước khi họ trở lại làm một thế lực vô địch, nhưng cũng có thể là dấu hiệu suy tàn của cái gọi là "Red Bull 2.0", xuất phát từ những sự thay đổi quá lớn trong vài năm qua.
Điều đó không chỉ nằm ở làn sóng ra đi nhỏ giọt của các nhân sự cốt cán như Adrian Newey, Christian Horner, Jonathan Wheatley, Helmut Marko, Paul Monaghan (người được cho là sẽ chuyển sang Cadillac), cùng nhiều thành viên khác, mà còn ở sự thay đổi căn bản trong cách vận hành của đội đua từ trên xuống dưới.
Yếu tố then chốt làm nên thành công của Red Bull chính là khả năng vận hành như một tập thể gắn kết chặt chẽ dù quy mô rất lớn, đến mức Horner từng mô tả nó "giống như một đội đua Formula 3000 quy mô lớn".
Đó là ưu thế cốt lõi trong văn hóa của Red Bull: phản ứng nhanh nhạy và tức thì, thiết lập nên những tiêu chuẩn mới về thiết kế, phát triển, sản xuất lẫn vận hành trên đường đua khiến các đối thủ luôn phải ở thế rượt đuổi.
Vai trò mà Horner đảm nhiệm là nhân tố quyết định điều đó, và những mặt tích cực của việc có một lãnh đạo đội đua sở hữu toàn quyền tự quyết lẫn sức mạnh như ông là không thể phủ nhận - bất kể quan điểm cá nhân của bạn về con người ông ra sao. Vị trí đặc biệt giúp ông - dù chỉ là "một người làm thuê" lại có thẩm quyền điều hành đội đua theo cách mình muốn mà rất ít bị can thiệp bởi nhà sáng lập quá cố của Red Bull - Dietrich Mateschitz.
Một trong những chìa khóa giúp Mateschitz xây dựng thành công đế chế Red Bull là bổ nhiệm đúng người và trao quyền để họ làm tốt công việc của mình. Không phải ông hoàn toàn đứng ngoài cuộc, mà thay vào đó, ông tập trung vào bức tranh toàn cảnh thay vì can thiệp chỉ vì muốn can thiệp. Ông chỉ xuất hiện khi cần thiết, sử dụng quyền lực một cách tiết chế nhưng đi kèm với sự chính xác tuyệt đối, để lại các chi tiết vận hành hàng ngày cho những người khác.
Nhưng mọi thứ bắt đầu thay đổi khi Mateschitz qua đời vào tháng 10 năm 2022.
Có lẽ là điều tất yếu khi tập đoàn Red Bull muốn khẳng định quyền kiểm soát đối với một mảng kinh doanh rất nổi bật nhưng lại mang tính tự chủ quá cao trong đế chế của mình. Việc Horner bị sa thải năm ngoái là hệ quả của mong muốn áp đặt quyền kiểm soát đó. Tuy nhiên, dù sự giám sát của tập đoàn là cần thiết vì nhiều lý do như đảm bảo quản lý tài chính đúng đắn, áp đặt các tiêu chuẩn chuẩn mực, tuân thủ pháp lý, giá trị thương hiệu,.... Việc can thiệp quá sâu vào mảng vận hành chuyên môn lại mang đến tác hại rõ rệt.
Một trong những điểm mạnh của Horner là cách ông chơi trò chơi "chính trị paddock" - cả công khai lẫn đằng sau hậu trường để mang lại lợi thế cho đội đua. Đây lại chính là mảng mà Red Bull hiện tại đã yếu đi trông thấy.
Laurent Mekies đã làm tốt công việc trong năm qua, nhưng quyền lực của ông bị thu hẹp đáng kể so với Horner. Ông không hẳn kém năng lực hơn, nhưng ông thiếu đi sự tự chủ mà người tiền nhiệm từng có. Oliver Mintzlaff - giám đốc điều hành các dự án tập đoàn tại Red Bull vẫn chưa chứng minh được ông thực sự sắc bén đến đâu trong việc "chơi cuộc chơi chính trị" ở paddock, hay liệu ông có thể sử dụng quyền lực một cách tiết chế nhưng hiệu quả như Mateschitz từng làm hay không.
Rốt cuộc, thật khó để hình dung một người nhạy bén về chính trị như Horner sẽ có thể xử lý cuộc chơi ADUO (cơ hội nâng cấp và phát triển) vụng về như cách Red Bull đã làm ở hiện tại. Đó là một chiến trường chính trị kinh điển của F1 và là nơi Red Bull đã bị qua mặt một cách toàn diện.
Đây không phải là bài viết để bào chữa cho cá nhân Horner, mà nói về tầm quan trọng của việc một người kế nhiệm có được quyền kiểm soát quản lý tương tự như Horner từng có ở thời Mateschitz. Vị trí này thậm chí không nhất thiết phải là một cá nhân, vì trước đây từng có những người khác cùng làm việc với Horner ở cấp lãnh đạo, và bộ đôi lãnh đạo Zak Brown-Andrea Stella ở McLaren cũng là một hình mẫu đáng để học hỏi.
Red Bull cần một bộ máy lãnh đạo trực tiếp có đủ thẩm quyền để làm việc mà không bị kìm kẹp bởi giới thượng tầng tập đoàn. Điều đó không có nghĩa là tự do tuyệt đối muốn làm gì thì làm, mà là khả năng vận hành theo cách thức cần thiết để sinh tồn và phát triển trong một môi trường đầy tính cạnh tranh và đặc thù như F1.
Thành công của Red Bull từng đến từ tư duy bứt phá khỏi các giới hạn, sự táo bạo và cách làm khác biệt, nhưng gần đây họ lại trở thành một trong những đội đua nhạt nhòa và "bình thường" nhất paddock về cách vận hành trước công chúng. Dấu hỏi cũng đặt ra về mặt kỹ thuật, với những rắc rối dai dẳng về độ cân bằng xe và phong độ thất thường của chiếc RB22.
Không phải Red Bull đang thất bại hoàn toàn về mặt kỹ thuật, nhưng họ đã thụt lùi và chật vật trong việc nắm bắt định hướng phát triển cũng như các đặc tính cần thiết để tạo ra một chiếc xe ổn định.
Điều quan trọng cần lưu ý là các vấn đề đã nảy sinh từ trước năm ngoái, cho thấy mối lo ngại không chỉ nằm ở phong cách lãnh đạo. Ngay cả trong khâu vận hành ở các chặng đua, những dấu hiệu đi xuống cũng đã xuất hiện.
Red Bull từng là "tiêu chuẩn vàng" cho những màn dừng xe thay lốp (pit stop), nhưng giờ đây họ đã bị tụt lại. Trong bảng xếp hạng pit stop của DHL, họ chỉ đứng thứ tư. Đó là một vị trí không tồi, nhưng nó xếp sau cả đội đua chị em Racing Bulls. Cay đắng hơn, Racing Bulls sở hữu ba trong số năm cú pit stop nhanh nhất mùa giải, trong khi pha thay lốp tốt nhất của Red Bull chỉ đứng thứ tám.
Rất khó để đưa ra kết luận cuối cùng lúc này, nhưng có nhiều lý do để lo lắng và đã có một hệ thống cảnh báo sớm cho thế giới bên ngoài. Verstappen chính là "chú chim hoàng yến trong mỏ than" (dấu hiệu cảnh báo sớm), bởi nếu anh còn niềm tin vào những gì mình chứng kiến và trải nghiệm đằng sau hậu trường, anh sẽ hài lòng để tiếp tục cống hiến lâu dài - không chỉ cho năm 2027 mà còn xa hơn nữa.
Để trở lại đỉnh cao từng chinh phục, Red Bull buộc phải duy trì bản sắc của một cỗ máy sắc bén, ưu tiên hiệu suất thay vì bị làm chậm bước bởi sự can thiệp cồng kềnh từ tập đoàn. Cơ sở vật chất đẳng cấp cùng những con người xuất sắc nhất F1 vẫn còn đó, nhưng câu hỏi đặt ra là: họ liệu có còn văn hóa phù hợp và sự tự do cần thiết để kết nối và phát huy trọn vẹn sức mạnh ấy?
Rất khó để đưa ra câu trả lời chắc chắn vào lúc này, bởi trong một môi trường biến động liên tục như F1, những chu kỳ thăng trầm thường mất nhiều năm thay vì vài tháng để bộc lộ hết. Dù vậy, những tín hiệu báo động đã xuất hiện. Thành công trong tương lai sẽ phụ thuộc vào việc tập đoàn Red Bull có nhận ra đâu là ranh giới giữa giám sát cần thiết và sự can thiệp thái quá gây kìm hãm phát triển.
Những "nguyên liệu thô" vẫn còn đó, nhưng để Red Bull trỗi dậy một lần nữa, điều mấu chốt là tập đoàn mẹ phải hiểu được công thức kỳ diệu từng biến họ thành một đội đua vĩ đại ngay từ ban đầu.
